آشنایی با مراحل آبیاری،و میزان تاثیرگذاری آن بر درختان پسته

شناخت آبیاری درختان پسته:

کیفیت آب آبیاری درختان پسته از شاخص های مهم برای افزایش عملکرد می باشد، بطوری که بین عملکرد محصول پسته و شوری آب و خاک رابطه معنی داری وجود دارد.به عبارتی با افزایش شوری میزان عملکرد کاهش می یابد و زمانی که EC به 24 دسی زیمنس به متر می رسد، عملکرد به صفر تنزل می یابد.قابل ذکر است تا میزان شوری 8 دسی زیمنس بر متر در خاک، کاهش معنی داری در عملکرد محصول پسته ایجاد نمی شود.

آشنایی با یکی از محصولات مهم باغی :

پسته یکی از محصولات مهم باغبانی کشور است که علاوه بر مصارف داخلی، یکی از محصولات صادراتی مهم کشور نیز به حساب می آید.به دلیل نقش مهم پسته در صادرات و جایگاه آن به عنوان یکی از منابع تأمین ارز، برداشت قدم های مؤثر برای افزایش تولید و کیفیت این محصول لازم و ضروری به نظر می رسد.

درخت پسته

در سال های اخیر، به دلیل کاهش نزولات جوی و به دنبال آن خشک سالی مداوم، کمبود آب و تنش خشکی به یکی از مشکلات مهم تولید این محصول با ارزش تبدیل شده است.بنابراین، مدیریت آبیاری و استفاده بهینه از آب برای آبیاری در باغ های پسته بسیار لازم و ضروری است.

فاکتورهای مهم قابل توجه در روش آبیاری سطحی و روش های آبیاری قطره ای:

فاکتورهای EC و SAR (نسبت جذب سدیم) از جمله فاکتورهای قابل توجه در روش آبیاری سطحی و روش های آبیاری قطره ای، بابلر،تراوا و کوزه ای و … می باشند.پارامترهای مهم دیگری نظیر PH ، میزان ذرات معلق در آب، میزان یون هایی نظیر بی کربنات، آهن، منگنز، سولفید هیدروژن و … در گرفتگی نازل ها نقش دارد.همچنین رسوباتی نظیر کربنات ها باعث گرفتگی نازل های آبیاری قطره ای می گردند که با اقداماتی نظیر اسید شویی، کلرزنی و قطره چکان های خود شوینده از بروز مشکلات احتمالی و مسدود شدن نازل ها جلوگیری بعمل می آید.

انجام توصیه های زیر برای کاهش مصرف آب در باغات پسته ضروری است (چنانچه به دلایلی اجرای آبیاری تحت فشار امکان پذیر نباشد):

  1. کاهش عرض نوارهای آبیاری بر حسب نوع بافت خاک و شیب زمین
  2. انتخاب طول مناسب نوارهای آبیاری بر حسب نوع بافت خاک و شیب زمین به شرح زیر:
  3. در خاکهای سبک طول نوار بهتر است بین 50 – 30 متر در نظر گرفته شود که طول کمتر مربوط به شیب ملایم تر می باشد.
  4. در خاکهای با بافت متوسط طول نوار بین 100 – 50 متر در نظر گرفته می شود.
  5. در خاکهای سنگین طول نوار بین 150 – 100 متر انتخاب گردد.

قابل ذکر است طول نوارهای بیشتر از مقادیر بالا به علت تلفات زیاد آب در اثر نفوذ عمقی توصیه نمی شود. استفاده از پوشش هایی نظیر کاه و کلش و ماسه جهت کاهش تبخیر از سطح خاک

استفاده از سیستم آبیاری تحت فشار در باغات پسته:

سیستم های آبیاری تحت فشار و از آن جمله سیستم های قطره ای سطحی و زیرسطحی، بابلر و تراوا از مهمترین فاکتورهای تأثیرگذار در کاهش مصرف آب در باغات پسته می باشد.

دور آبیاری در آبیاری قطره ای بین 15 – 10 روز، در سیستم بابلر بین 30 – 20 روز بر حسب سن درخت، شوری آب و خاک، نوع خاک و دمای محیط قابل توصیه می باشد.

 

توصیه های لازم برای اجرای آبیاری تحت فشار در آب نسبتاً شور تا شور:

  1. – تا EC کمتر از 5، از آبیاری قطره ای با قطره چکان های داخل خط و دبی 4 لیتر در ساعت که خود شوینده و تنظیم کننده فشار است، استفاده گردد.
  2. – در EC کمتر از 10 ، از آبیاری قطره ای با قطره چکان های خارج خط و دبی بالاتر( 8 لیتر درساعت) که خود شوینده و تنظیم کننده فشار است، استفاده گردد.
  3. – در EC بالاتر از 10 ، بهتر است از روش های آبیاری بابلر که کمتر دچار گرفتگی می شوند و هم امکان آبشویی را جهت جلوگیری از تجمع نمک ها در خاک فراهم می نمایند، استفاده گردد.

فاصله بین قطره چکانها در خاک سبک تا متوسط 1 تا 1/25متر و در خاک سنگین 1/25تا 1/5متر می باشد. وقتی از آب شور در روش آبیاری قطره ای استفاده می شود، دور آبیاری بایستی کوتاه باشد تا ریشه در شرایط شوری کم قرار گیرد.

حتی الامکان سعی شود رطوبت خاک همیشه در حد ظرفیت زراعی ( 20 – 15 درصد رطوبت خاک) ثابت بماند تا غلظت نمک در حداقل باشد.

توصیه های ضروری در خصوص آبیاری در بافت های متفاوت خاک:

  1. در خاکهای با بافت متوسط آبیاری ترجیحاً 3 تا 6 روز یکبار انجام شود.
  2. در خاکهای با بافت سبک آبیاری ترجیحاً 3 روز یکبار انجام شود.
  3. در خاکهای سنگین آبیاری ترجیحاً حداکثر 6 تا 9 روز یکبار انجام شود.

میزان آب مصرفی بایستی مطابق با نیاز آبی درخت و معادل تبخیر و تعرق و نیاز آبشویی باشد.شستشو به دفعات می تواند از مسدود شدن قطره چکان ها جلوگیری کرده و رسوب گذاری املاح را در لترال به حداقل ممکن برساند.در زمستان ها نباید سیستم غیرفعال باشد، هر 1 الی 2 بار در هفته راه اندازی شده تا از گرفتگی قطره چکانها جلوگیری شود (البته باید روزهای یخبندان را هم در نظر گرفت).بعد از کاشت و در اولین آبیاری باید آب بیشتری به خاک داد تا منطقه توسعه ریشه اشباع شود، سپس مطابق با دور آبیاری طراحی شده، آبیاری ادامه یابد.

بهترین دور های آبیاری درختان پسته:

دور آبیاری مناسب در باغات پسته با توجه به فصل رشد، نوع خاک، روش آبیاری و سن گیاه متفاوت می باشد.نهال های پسته در روش آبیاری سطحی با دور آبیاری 7 روزه آبیاری می گردند و به تدریج با رشد آنها و رسیدن به سن 5 سالگی دور آبیاری به 14 روز افزایش می یابد.از 5 سالگی تا 10 سالگی به تدریج دور آبیاری افزایش می یابد و در سن 10 سالگی به 25 روز افزایش می یابد.

در درختان بارور دور آبیاری در خاک های سبک 25 روز، در خاک های متوسط 30 روز و در نهایت 35روز در خاکهای سنگین متغیر است. در ماه های گرم سال بهتر است این دوره کمی کمتر در نظر گرفته شود.در صورتی که از روشهای آبیاری تحت فشار، نظیر قطره ای جهت آبیاری باغات استفاده گردد از دور آبیاری یک روز در میان برای نهال های تازه کاشته شده تا دور آبیاری 15 روزه برای درختان بارور استفاده شود که البته بستگی به سبکی و سنگینی خاک و یا فصل رشد درخت دارد.در روش آبیاری بابلر از آنجائی که شباهت زیادی به آبیاری نواری با عرض نوارهای کاهش یافته دارد، دورآبیاری بین 30 – 20 روز متغیر است.

اثر دور آبیاری بر خصوصیات کمی و کیفی میوه پسته:

آبیاری و تغذیه مناسب از جمله مهمترین مباحث تعیین کننده اعمال مدیریت صحیح در باغ های پسته می باشد.به دلیل کاهش منابع آبی و افزایش مدت دور آبیاری، درختان پسته در معرض تنش خشکی قرار می گیرند که این تنش ها گاهی باعث کاهش عملکرد و افزایش درصد آفلاتوکسین در باغات پسته می شود.

دورآبیاری مناسب در روش آبیاری سطحی در بهار و پاییز 40 – 30 روز و در تابستان 25 روز توصیه شده است. بر طبق تحقیقات انجام شده آبیاری منظم باعث کاهش قابل ملاحظه ای در میزان سال آوری می گردد.حساس ترین زمان آبیاری درخت پسته جهت تولید محصول بهینه، زمان گلدهی(فروردین ماه) و زمان رشد مغز (تیرماه) می باشد. همچنین تنش خشکی از اواسط اردیبهشت تا اواسط خرداد تأثیر زیادی در افزایش پسته های زودخندان و ترک خورده دارد.

اثرات آبیاری بر زودخندانی در میوه های پسته و آلودگی ها:

در خصوص اثرات آبیاری بر زودخندانی در میوه های پسته و آلودگی های مرتبط با آن مطالعات مختلفی انجام شده است.از جمله نتایج بررسی های انجام شده بر روی ارتباط بین اثرات تنش خشکی و زود خندانی در طول فصل رشد و نمو میوه درختان پسته نشان می دهد که آبیاری ناقص در ابتدای فصل بهار سبب افزایش زودخندانی در میوه های پسته می گردد.با افزایش دور آبیاری از 25 روز به 45 روز، میانگین درصد پسته های زود خندان، ترک خورده نامنظم و پوک به ترتیب 20/03درصد، 2/91درصد و 4/37درصد افزایش می یابد.

پسته خندان

در حالی که در مورد صفات خشک شدگی پوست رویی و خندانی، بین تیمارهای دور آبیاری اختلاف معنی داری نبود. قطع آب از اواسط اردیبهشت تا اواسط خرداد باعث افزایش قابل توجهی(تا دو برابر) در میزان پسته های زود خندان نسبت به تیمار شاهد با آبیاری منظم می شود.

حداکثر میزان زودخندانی مربوط به تیمارهایی که در اواسط خرداد دچار تنش خشکی شدند (دور 25 و 45 روزه) و به میزان 7/7 درصد و 9/6  درصد است. هر چه زمان قطع آبیاری به مراحل انتهایی فصل رشد نزدیک باشد، میزان زودخندانی تا حدودی کاهش می یابد. در مورد پسته های ترک خورده نامنظم، روند مشخصی گزارش نشده است ولی کم آبیاری در تیرماه باعث افزایش درصد این گونه پسته ها می شود.

اثرات کم آبی (تنش خشکی) بر روی پسته و سایرگیاهان:

با توجه به اینکه خشکی و خشکسالی از خصوصیات طبیعی و اقلیمی ایران است و میزان بارندگی در کشورمان به طور متوسط نزدیک به یک سوم متوسط جهانی است، تولید این محصول در مراکز عمده تولید آن با مشکل کمبود آب روبه روست.

شایان یادآوری است که گر چه درخت پسته، نوعی گیاه مقاوم به خشکی است، این بدین معنا نیست که این درخت برای تولید محصول مناسب به آب کم نیاز دارد.به طور کلی، کمبود آب در هر مرحله از رشد گیاه، جذب، انتقال و مصرف عناصر غذایی را کاهش می دهد. کاهش رشد بر اثر تنش خشکی تا حدودی به اثرات تغذیه ای مربوط می شود.

اثرات کمبود آب برای آبیاری

اثر قارچ های مایکوریزا درمقاومت به کم آبی (تنش خشکی) پسته :

قارچ های میکوریز آربسکولار بزرگ ترین قارچ های میکوریزی هستند که سطح تبادل ترکیبات متابولیکی را بین قارچ و گیاه میزبان افزایش می دهند.قارچ های میکوریز با افزایش جذب عناصر کم تحرک مانند مس، روی و فسفر و بهبود روابط آبی گیاه سبب افزایش رشد گیاه و کاهش اثرات یون های سمی می شوند.همچنین آن ها می توانند میزان تحمل گیاه را به خشکی افزایش دهند. بهبود وضعیت تغذیه ای گیاهان میکوریز در طول دوره خشکی، میزان رشد گیاه را افزایش می دهد و در نتیجه سبب مقاومت گیاه در برابر تنش خشکی می شود.

پژوهش های اندکی تاکنون بر روی همزیستی میکوریزی پسته انجام شده است .بررسی های پیشین نشان می دهد که نقش این همزیستی در افزایش مقاومت دانهال های پسته به تنش خشکی ناشی از بهبود در روابط آبی و اکوفیزیولوژیکی و همچنین افزایش جذب برخی عناصر به ویژه فسفر است.لذا باغداران در هنگام کاشت نهال پسته در چاله های کاشت و در محل ریشه ها، حدود 50 تا 100 گرم از قارچ مایکوریزا استفاده نمایند تا باعث افزایش رشد اولیه نهال ها شود.

مدیریت آب در شرایط کم آبی در باغات پسته:

کم آبیاری در باغات پسته

با توجه به اینکه مناطق پسته کاری کشور با بحران کمبود آب رو به رو هستند و از سوی دیگر، اطلاعات بسیار کمی در مورد اثر حذف آبیاری در زمستان بر فیزیولوژی درختان پسته وجود دارد، باید تدابیری اندیشید تا حداقل در زمستان که درختان پسته نیاز آبی کمی دارند، کم ترین مصرف آب را داشته باشیم.می توان با جلوگیری از هدر رفت آب های زیرزمینی در فصل زمستان و ذخیره کردن آن برای تأمین آب مورد نیاز درختان در فصل رشد، تنش وارد به درختان پسته در این زمان را کاهش دهیم.

نتایج کم آبیاری دراز مدت در طول فصل رشد در درختان پسته نشان داد که تمام فرایندها و پارامترهای گیاهی تحت تأثیر تنش آبی قرار گرفتند.حساس ترین پارامترها در پسته به ترتیب به شرح زیر بود (حساس ترین مرحله رشد در ابتدای لیست می باشد):

  1. پوکی و سقط جنین
  2. خندانی پوست استخوانی
  3. تعداد دانه در درخت
  4. رسیدگی
  5. وزن و اندازه میوه

کم آبیاری تنظیم شده در باغات پسته  (RDI):

اغلب باغ های پسته کالیفرنیا در نواحی قرار دارند که هزینه تأمین آب زیاد است. در سال های خشک نه تنها هزینه تأمین آب زیاد است بلکه به آسانی نیز در دسترس نمی باشد.کم آبیاری تنظیم شده ( RDI )، روشی است برای اعمال تنش خشکی در طول دوره های مشخصی از رشد درخت جهت کاهش مصرف آب، بطوری که اثرات منفی تنش آبی بر تولید میوه و کیفیت آن حداقل گردیده و یا کاماً حذف شود.این روش کم آبیاری با روش قبلی یعنی کم آبیاری یکنواخت در طول فصل متفاوت است. چرا که در این روش، کم آبیاری به دوره های مقاوم درخت به کم آبی، محدود می گردد. .

اولین بار این روش بر روی میوه های هسته دار در استرالیا و نیوزیلند استفاده شد. موفقیت RDI در مورد این گیاهان شامل اعمال تنش در دوره ای است که رشد رویشی و زایشی کند می باشد.

روش کم آبیاری تنظیم شده در باغات پسته از چه سالی و به چه صورت شروع شد :

این روش در مورد درختان پسته در سال 1989 با پیشنهاد دو دوره مقاوم به تنش آبی، شروع گردید:

  1. از اواسط می تا اوایل ژولای ( اواخر اردیبهشت ماه تا اواسط تیر ماه)، (مرحله رشد دوم)، یعنی دقیقاً بعد از توسعه کامل پوست استخوانی و قبل از رشد سریع مغز
  2. پس از برداشت محصول به این دلیل تأکید بر روی اعمال تنش در مرحله 2 می باشدکه این مرحله بعد از فلش رشد اولیه بوده و رشد میوه در آن حداقل می باشد. همچنین فرایند اولیه رشد میوه در طول این دوره، ضخیم شدن پوست استخوانی (چوبی شدن) می باشد و بنابراین با اعمال تنش، راندمان استفاده از آب نیز افزایش می یابد.

در مطالعه ای در مقیاس بزرگ در یک پروژه 4 ساله، سطوح زیادی از تنش خشکی را در دوره های ذکر شده در بالا و در یک باغ با ریشه های عمیق مورد ارزیابی قرار گرفت.نتایج نشان داد که آبیاری در حد 25 تا 50 درصد مقدار ETc ( تبخیر و تعرق گیاه) در طول مرحله 2 و پس از برداشت اثری بر روی میزان تولید محصول نداشت.در ضمن باید از بروز تنش خشکی در طول مرحله 3  (اواسط تیرماه تا زمان برداشت) جلوگیری نمود.

نتایج به دست امده در اثر کاهش میزان آب آبیاری:

آزمایشات زیادی با همکاری کشاورزان از سال 1992 انجام شد و نتایج نشان داد با کاهش میزان آب آبیاری به اندازه 50 درصد ETc (تبخیر و تعرق گیاه) در طول مرحله 2 و یا پس از برداشت، هیچگونه اثر منفی بر گیاه مشاهده نشد.به علت رطوبت پایین تر در باغ، در زمان اعمال کم آبیاری، لکه دارشدن پوست استخوانی بر اثر بیماری های قارچی نیز کمتر بود. در بعضی از حالات میزان خندانی پوست استخوانی نیز در تیمارهایی که در طول مرحله 1 (از زمان ظهور برگها تا اواخر اردیبهشت) کم آبیاری شدند، بطور قابل ملاحظه ای بیشتر بود.

این مسئله را چنین می توان توجیه کرد که تنش های نسبتاً متوسط باعث کاهش اندازه و ضخامت پوست استخوانی می گردد. با ضعیف شدن پوست استخوانی و ایجاد فشار اضافی در اثر رشد مغز، پوست استخوانی آسان تر شکاف خورده و بیشتر باز می گردد.از طرف دیگر تنش خشکی در مرحله 1 باعث کوچکتر شدن میوه در زمان برداشت می گردد. تحقیقات انجام شده بر روی آتلانتیکا و PG1 نیز نشان داد که اعمال تنش خشکی در مرحله 1 اگرچه باعث کوچک شدن میوه می گردد، ولی درصد خندانی پوست استخوانی را افزایش می دهد.

عاملی که باعث کاهش میزان دهن بست شدن پسته می شود :

تحقیقات جدید نشان داده که با اعمال تنش در مرحله 1 میزان دهن بست تا 50 درصد کاهش می یابد، در حالی که اندازه میوه در حدود 4 تا 8 درصد کاهش نشان می دهد.بنابراین اگر کشاورزان درصد دهن بست بالایی را در زمان برداشت دارند، اعمال تنش خشکی در مرحله 1 باعث بهبود بازار پسندی محصول و افزایش خندانی آن می گردد.از طرف دیگر کشاورزانی که با مشکل ناخندانی میوه مواجه نیستند هرگز اندازه میوه را فدای افزایش درصد کمی خندانی میوه نمی کنند. اعمال تنش خشکی در مرحله 1 اثر منفی دیگری بر تولید دارد.

پسته دهن بست

تنش های اول فصل باعث بلوغ ناخواسته و زودرسی و خندانی میوه در اواسط مرحله 3 می شود. احتمال آلودگی این میوه ها به بیماریهای قارچی بیشتر بوده و ممکن است میزان آفلاتوکسین بیشتری در زمان برداشت داشته باشند.از طرف دیگر داده ها نشان می دهد که تنش در مرحله 1 باعث سست شدن پوست استخوانی و مغز میوه می گردد. از جنبه مثبت، دریافتیم که اعمال تنش خشکی در مرحله 1 در رقم PG1 و در یک سال پرمحصول بطور قابل ملاحظه ای میزان محصول را در سال کم محصول افزایش می دهد.

کاهش سال آوری به دلیل روش کم آبیاری تنظیم شده ( RDI):

بنابراین روش کم آبیاری تنظیم شده ( RDI) ممکن است در بحث کاهش سال آوری موثر باشد. همچنین باید در نظر داشت که آبیاری به میزان 25 درصد ETc در طول مرحله 2 در یک خاک بسیار کم عمق باعث کاهش اندازه پوست استخوانی و درصد خندانی آن می گردد.در حالتی که گنجایش ذخیره رطوبتی خاک کم است، توصیه می گردد که آبیاری حداقل با 50 درصد ETc در طول مرحله 2 انجام شود. برای خاکهای عمیق تر و در نتیجه سطوح رطوبتی بالاتر در شروع مرحله 2، کم آبیاری با 50 درصد ETc محافظه کارانه می باشد.

روش RDI می تواند بعنوان یک استراتژی امید بخش در جهت ذخیره آب بکار رود. در حالی که بازار پسندی محصول کاهش نیافته و حتی در برخی مواقع افزایش نیز می یابد، فقط کافی است تا تنش را در زمان صحیح آن اعمال کرد.

کاهش دور آبیاری باغات پسته در سیستم های تحت فشار( قطره ای) در تیر و مرداد

 در باغات پسته بایستی دور آبیاری به هر 5 تا 7 روز بجای 10 تا 14 روز در ماههای تیر و مرداد برسد. بدین معنی که در طول این دو ماه میزان آبیاری 2 برابر قبل از آن انجام شود.البته باید از نظر یکنواختی پخش آب و نیز زهکشی مناسب خاک مطمئن بود، چرا که ماندابی شدن خاک باعث بروز خسارات ناشی از بیماریهای قارچی برای درختان می گردد.

اثرات کیفیت آب در نفوذپذیری و فشردگی خاک در باغات پسته:

سله ساختمانی مهمترین عامل محدودکننده نفوذ آب کافی به درون خاک می باشد. همانطوری که قبلا ذکر شد، موثرترین ابزار در مقابل نفوذپذیری کم خاک و سله بستن آن، استحکام و پایداری خاکدانه ها است.

فاکتورهای آبی– خاکی مهم در نفوذپذیری و سله بستن خاک که به آسانی قابل اندازه گیری و کنترل می باشند عبارتند از:

  1.  شوری کل با اندازه گیری EC
  2.  نسبت جذب سدیمی (SAR)
  3.  اسیدیته(PH)

ECیک فاکتور مهم در تعیین سله بستن خاک می باشد.  به هر حال آب اطراف ذرات خاک (آب خاک) بطور قابل ملاحظه ای تحت تأثیر ترکیبات آب آبیاری قرار دارد.کاهش EC در آب خاک باعث افزایش تورم ذرات رس و در نتیجه کاهش اندازه منافذ خاک می گردد. آب آبیاری با EC کمتر از 0/3 دسی زیمنس بر متر برای اغلب خاک ها ایجاد مشکل می کند.

واحد های شوری برای خاک ها:

برای هر خاک یک واحد مشخصی از شوری (حد آستانه) آب خاک وجود دارد که کمتر از آن حد، عمل پراکندگی ذرات خاک اتفاق می افتد. عمل پراکندگی ذرات خاک بطور قابل ملاحظه ای تحت تاثیر نسبت سدیم به کلسیم و منیزیم که نسبت جذب سدیمی نامیده می شود، قرار دارد.

عموماً با افزایش شوری و کاهش SAR ، استحکام خاکدانه ها افزایش می یابد. در برخی از خاکها دارای مقدار زیادی از رس سرپنتین می باشد، این رس ها از نظر میزانMg (منیزیم) غنی بوده و نسبتاً مقدار Ca کمی دارند.در چنین محیطی منیزیم ممکن است رفتاری مشابه سدیم داشته و باعث ناپایداری خاک، پراکندگی ذرات آن و کاهش نفوذپذیری گردد.

نظر متخصصین در خصوص نسبت منیزیم به کلسیم:

برخی از متخصصین خبره معتقدند زمانی که نسبت منیزیم به کلسیم از 1:1 بیشتر می گردد در خاکهای با رس سرپنتین، ممکن است مشکلات نفوذپذیری توسعه پیدا کند.خاکهای غنی از میزان پتاسیم قابل تبادل نیز ممکن است با مشکلات نفوذپذیری مواجه باشند.

برخی از گزارشات حاکی از این است که زمانی که پتاسیم، کاتیون غالب در خاک باشد ممکن است اثراتی شبیه سدیم بر روی پایداری و تخلخل خاک داشته باشد.در این حالت پایداری خاک کم شده، خاکدانه در سطح پراکنده شده و ایجاد یک مانعی برای نفوذ آب در سطح خاک می نمایند.خاک های غنی از رس مونتمورلونایت و ایلایت با افزایش مقدار منیزیم به آسانی پراکنده می شوند.اکسید آلومینیم آبدار، آهن و مواد آلی باعث پایداری ذرات رس شده بطوری که عملی، برعکس اثرات پراکندگی ذرات خاک در اثر آب سدیمی و یا آبهای با شوری خیلی کم، انجام می دهند.

سیستم های خُرد آبیاری:

استفاده از سیستم های آبیاری قطره ای سطحی، زیر سطحی و خرد آبپاشی در باغ های پسته رو به افزایش است. این سیستم ها تنها بخشی از سطح خاک را خیس می کنند. عموماً سطح خیس شده بهینه در حدود 40 تا 60 درصد سطح باغ توصیه می گردد.

سیستم خرده آبیاری

مزایای سیستم های خُرد آبیاری بر سایر سیستم های آبیاری:

  1. یکنواختی پخش آب بالاتری را نسبت به سایر سیستم ها تأمین می کنند.
  2. امکان کنترل عالی مقدار و زمان آبیاری را فراهم می کنند. دوره های آبیاری خیلی کوتاه ) آبیاری روزانه با سیستم آبیاری قطره ای( می تواند برای سازگاری نیاز آبی درختان بکار رود. رواناب سطحی و نفوذ عمقی به علت کاربرد مقادیر کم حجم آب در زمان آبیاری نیز حداقل می گردد. به دلیل دور آبیاری کوتاه در این سیستم، شرایط رطوبتی بسیار خوبی در خاک بوجود می آید.
  3. زمین های نامنظم نیز به آسانی قابل آبیاری می باشد.
  4. رشد علف های هرز به دلیل اینکه تنها بخشی از سطح زمین خیس می شود به حداقل می رسد.

معایب سیستم های خرد آبیاری:

  1. هزینه اولیه اجرای سیستم زیاد می باشد.
  2. نیاز به مدیریت دقیق در نگهداری سیستم جهت جلوگیری ازگرفتگی قطره چکان ها بوسیله ذرات فیزیکی، مواد آلی و یا رسوب مواد شیمیائی دارد. چون آب در سیستم، تحت فشار است نیاز به صرف انرژی زیادی دارد. البته فشار لازم معمولاً از سیستم های آبیاری بارانی کمتر بوده ولی در مقایسه با سیستم های آبیاری غرقابی نیازمند انرژی بیشتری می باشد.

آبیاری قطره ای سطحی:

آبیاری قطره ای سطحی همراه با میکرو آبپاش ها یکی از رایج ترین سیستم های خرد آبیاری برای درختان می باشد.قطره چکان ها با فاصله مشخص هم می توانند روی لوله آبده چسبانده شوند (روی خط) و یا ممکن است در مسیر لوله های آبده نصب شده باشند (داخل خط).آرایش لوله های آبده به دو صورت یک ردیفه و دو ردیفه برای درختان مورد استفاده قرار می گیرد.معمولاً زمانی که نیاز آب زیاد و یا نیاز به مرطوب کردن سطح بیشتری از خاک می باشد، از آرایش دو ردیفه، علی رغم هزینه اولیه بیشتر نسبت به آرایش یک ردیفه، استفاده می گردد.

میکرو آبپاش ها

افزایش سطح خیس شده اغلب در باغ هایی که خاک های شنی دارند، مورد نیاز می باشد.دراین روش افزایش میزان آب کاربردی نیاز به ساعات کارکرد کمتری دارد. این مسئله به مدیر سیستم، زمان بیشتری می دهد تا در مواقعی که سیستم کار نمی کند، اقدام به عملیات زراعی نظیر سم پاشی و علف زنی نماید.

آبیاری قطره ای زیر سطحی:

در سیستم آبیاری قطره ای زیر سطحی معمولا از لوله های نوع سخت و قطره چکان های داخل خط، جهت افزایش طول عمر آنها استفاده می شود.سیستم های یک ردیفه و دو ردیفه بطور موفقیت آمیزی در آبیاری باغ ها استفاده شده است. لوله های قطره ای زیر سطحی بسته به نوع محصول معمولا در عمق 25 تا 60 سانتی متری نصب می شوند.نصب لوله ها در عمق های بیشتر برای حداقل کردن خیس شدگی سطح خاک استفاده می شود ولی نصب و نگهداری آن معمولا مشکل تر است.

مزایای آبیاری قطره ای زیر سطحی:

از مزایای آبیاری قطره ای زیر سطحی می توان به کاهش رشد علف های هرز به دلیل خشک ماندن سطح خاک، کاهش خسارت به اجزای سیستم در اثر عملیات برداشت و یا سایر عملیات کشاورزی و امکان آبیاری در هر زمان حتی در هنگام برداشت محصول اشاره کرد.مهمترین عیب این سیستم، ردیابی مشکل گرفتگی قطره چکان ها و خطرات ورود ریشه ها به داخل قطره چکان ها می باشد. البته مشکلات مربوط به هجوم ریشه ها به طرف قطره چکان ها را می توان با کاربرد قطره چکان های آغشته به علف کش بر طرف نمود، ولی این قطره چکان ها معمولاً گران هستند.

آبیاری زیر سطحی

مزایای میکرو آبپاش ها:

از جمله مزایای میکروآبپاش ها نسبت به آبیاری قطره ای، می توان به ناحیه خیس شده بزرگتر، امکان کاربرد میزان آب بیشتر، حساسیت کمتر آنها نسبت به گرفتگی به دلیل روزنه های بزرگتر و نیز کنترل بهتر مسائل و مشکلات گرفتگی نازل ها اشاره کرد.اگر چه میزان افزایش سطح خیس شده ممکن است شرایط دسترسی بهتری را برای درختان فراهم کند، ولی در عوض رشد علف های هرز نیز بیشتر می گردد.عیب دیگر میکروآبپاش ها این است که برخی از حشرات به داخل آنها رفته و با تخم گذاری در آنها باعث مسدود شدن روزنه ها می گردند.

بهره برداری و مدیریت سیستم آبیاری:

سیستم های خرد آبیاری قادرند تاآب آبیاری را با راندمان کامل در اختیار گیاه قرار دهند، به شرط اینکه بهره برداری و مدیریت مناسب در مورد آنها اجرا گردد.یکی از خصوصیات سیستم های خرد آبیاری این است که قادرند آب را با یکنواختی بالا درهر موقعیت پخش کنند، بطوری که تمام مزرعه مقدار آب یکسانی را دریافت کنند.اما به دلیل اختلاف فشار در سیستم و نیز غیر یکنواختی ساخت قطره چکان ها، حتی سیستم های جدید آبیاری نیز ممکن است نتوانندآب را کاماً یکسان توزیع نمایند.

آبیاری قطره ای

در یک سیستمی که دقیق طراحی شده باشد می توان با استفاده از شیرهای تنظیم کننده فشار در لوله های اصلی، نیمه اصلی و لوله های آبده و یا استفاده از قطره چکان های جبران کننده فشار، تغییرات فشار و در نتیجه تغییرات میزان خروج آب از قطره چکان ها را به حداقل رساند.همچنین سیستمی که خوب طراحی شده باشد زمانی می تواند با یکنواختی بالا کار کند که نگهداری مناسبی از آن بعمل آید.علت اصلی عدم یکنواختی پخش آب درسیستم های خرد آبیاری، مسدود شدن قطره چکان ها در اثر ذرات معلق، مواد آلی و رسوب آهک و آهن می باشد.

گرفتگی بیولوژیکی لوله های آبیاری قطره ای و زیر سطحی در اثر لجن های باکتریایی:

گرفتگی بیولوژیکی در اثر لجن های باکتریایی، جلبک هایی که در آب آبیاری وجود داشته و یا در خود سیستم رشد می کنند، ایجاد می شود.گرفتگی بیولوژیکی عموماً درهنگام استفاده از آب های سطحی ایجاد می گردد. این نوع گرفتگی در هنگام استفاده از آبهای زیر زمینی بیشتر مربوط به لجن های باکتریایی آهن می باشد.عملیات نگهداری جهت حداقل کردن مشکلات گرفتگی بیولوژیکی، شامل تزریق کلر و تصفیه خوب آب می باشد.

در حالت گرفتگی شدید بیولوژیکی، باید تزریق کلر تا زمانی که غلظت آن در انتهای لوله آبده به 2 تا PPm 5 (میلی گرم در لیتر) برسد، ادامه یابد.در زمانی که شدت آلودگی بیولوژکی کمتر است، کلر زنی دوره ای با غلظت 2 میلی گرم در لیتر هر چند هفته یک بار کفایت می کند. خطر گرفتگی در اثر رسوب مواد شیمیائی (گرفتگی شیمیائی) اغلب با آزمایش و تجزیه آب آبیاری قابل پیش بینی است.

 

 گرفتگی بیولوژیکی لوله ها آبیاری

 

بطور مثال آبهای آبیاری با Ph بالاتراز 5/7و میزان بی کربنات 2 میلی اکی والان بر لیتر( meq/l )یا بالاتر خطر احتمال رسوب کربنات کلسیم را افزایش می دهند.آبهای با میزان آهن 0/5-1 میلی گرم در لیترخطر گرفتگی قطره چکان ها در اثر رسوب آهن را دارند. پایین آوردن Ph آب در حد 7 وکمتر بوسیله تزریق اسید در سیستم از رسوب کربنات کلسیم جلوگیری می کند.برای حل مشکل رسوب آهن، معمولاً آب را در مخازنی هوادهی می کنند تا رسوب قبل از ورود به سیستم تشکیل و ته نشین گردد.

توصیه های مدیریتی جهت کاهش اثر شوری آب و خاک:

یکی از بزرگترین مشکلات موجود در مناطق پسته کاری کشور، شوری آب و خاک می باشد.

 

شوری خاک

لذا برای استفاده بهینه از این منابع رعایت پاره ای از توصیه های فنی الزامی می باشد تا حتی الامکان اثرات زیان آور این شوری تقلیل یابد:

  1. کاشت زراعت هایی مانند جو در اراضی بکر با آبیاری های مرتب و دور آبیاری کوتاه قبل از احداث باغ
  2. در صورتی که کاشت پسته در اراضی شور یا شور و قلیا مد نظر باشد، نهال ها در کف جوی ها و نه در محل داغ آب کشت شوند. به عبارت دیگر به جای جوی و پشته، نواری به عرض حداقل یک متر و عمق مناسب (جهت آبگیری به حجم کافی) ایجاد و نهال کاملا در روی خط وسط این نوار کشت شود. در مورد درختان بالغ نیز در صورتی که آب و خاک شور باشد باید از ایجاد پشته در کنار تنه درخت خودداری نمود
  3. تأمین نیاز آبشویی از طریق انجام آبیاری های سنگین قبل از احداث باغ، جهت کاهش شوری خاک و دادن آب مازاد به نیاز آبیاری درخت پسته در طول فصل رشد
  4. استفاده از نهال مناسب )مقاوم به شوری ( جهت کاشت در اراضی شور
  5. انجام آبیاری های زمستانه از اواخر پاییز تا اواسط زمستان، یعنی زمانی که درخت در مرحله خواب می باشد
  6. حفظ آب قابل دسترس گیاه درخاک در حد بالا با اعمال دوره های آبیاری کوتاه مدت

توصیه های مدیریتی جهت کاهش اثر شوری آب و خاک:

ایران کشوری با آب و هوای خشک و نیمه خشک با منابع آبی ناکافی است.استان قم با میانگین بارندگی حدود 140 میلی متر و از طرفی تبخیر سالیانه بالاتر از 3000 میلی متر دارای شرایط آب و هوایی نیمه بیابانی می باشد و این امر باعث عدم توسعه باغات و سرانه فضای سبز به میزان مورد نیاز گردیده است.

از جمله راهکارهای مناسب جهت توسعه کاشت استفاده بهینه از منابع آب و افزایش کارآمدی مصرف آب(efficiency use water) با جلوگیری از تبخیر آب می باشد. مالچ (خاک پوشش) در واقع یک راه حل مناسب برای مدیریت بهینه مصرف آب با کاهش تبخیر آب می باشد که در بسیاری از نقاط جهان نیز مورد توجه قرار گرفته است.

مالچ از نظر اکولوژیک چگونه محصولیست:

مالچ از نظر اکولوژیک محصولی فوق العاده است. ساز و کار سادۀ مالچ، تاثیر شگفت انگیزی بر ویژگیهای زیستی محیط دارد و سبب دگرگونی قابل ملاحظه ای در کیفیت خاک، سلامت گیاهان و حفظ منابع می گردد.همچنین این محصول با رشد علف­های هرز مقابله نموده و از این طریق علاوه بر ایجاد چشم اندازی پاکیزه، رقابت این روییدنی های نامطلوب با گیاهان مورد علاقه ما را به شیوه ای ارگانیک پایان می بخشد و به این ترتیب نیاز به استفاده از علف کش های شیمیایی که خود باعث مسمومیت خاک و گیاهان هستند را رفع می نماید.

مالچ

یک لایه سه سانتی متری از مالچ با ایجاد بافتی متخلخل در سطح زمین، امکان تنفس و تبادل اکسیژن و دی اکسید کربن را برای خاک فراهم می آورد، از کوبیده و فشرده شدن خاک جلوگیری می نماید و مانع از شسته شدن و فرسایش آن می شود.

ویژگی های ارگانیک مالچ فواید آن:

ویژگیهای ارگانیک مالچ، شرایط را برای فعالیت میکروارگانیسم های سودمند در زیرسطح مساعد ساخته و به شکل گیری خاکی سبک و بارور می انجامد.مالچ ارگانیک سپری محافظ در برابر گرمای شدید تابستان، سرمای شدید زمستان و اختاف دمای روز و شب است، مالچ همچون سدی در برابر این ناملایمات طبیعی ایستادگی نموده و تعادل دمای خاک را در تمام فصول حفظ و موجبات رشد و طراوت حساس ترین گیاهان در شرایط اقلیمی متنوع را فراهم می سازد.

 

مالچ در مدت عمر مفید خود به طور مستمر خاک را با مواد معدنی تغذیه نموده و همچنانکه به آرامی به کمپوست طبیعی مرغوبی تبدیل می گردد، حاصلخیزی خاک را افزایش می دهد یکی از مواردی که کمتر به آن توجه می شود بحث مالچ ها یا پوشش های خاک هست که در باغات بویژه باغات پسته کارایی بسیار بالایی دارد.

کاربرد مالچ در باغات پسته:

در بسیاری از مطالعات کاربرد مالچ ها اثرات بزرگی را در باغات پسته اعمال نموده اند.در صورت کاربرد مالچ کاهش محسوس نیاز آبی درختان پسته مورد انتظار هست و اثرات مثبتی همچون افزایش میزان کلروفیل برگها و شاخص های فتوسنتزی درختان پسته و بهبود صفات مربوط به عملکرد کمی و کیفی گزارش شده است.در مطالعات مبسوط در رابطه با کاربرد مالچ اثر بر برخی عناصر مانند پتاسیم و کلسیم محسوس تر بوده است و دلیل آن هم حفظ محتوای رطوبتی بالاتر بوده است که به جذب و انتقال این عناصر کمک نموده است.

 

کاربرد مالچ

مالچ ها می توانند همجنس با خاک و یا از جنس های دیگر مانند خرده چوب، خاک اره و ترکیبات آلی مانند کودهای حیوانی و علف های هرز ویا خاک پوشش های پلی اتیلنی باشد.در باغات پسته مالچ های از جنس سیلت و شن که در اصطاح باغداران ریگ نامیده می شود کارایی خود را بیشتر نشان داده است و مقرون به صرفه می باشد. کاربرد مالچ ها می تواند مکمل یک تغذیه خوب باشند.

کاربرد مالچ

کتاب:آشنایی با عملیات کاشت و داشت باغات پسته

نگارش: دکتر محمدرضا نائینی

 

 

 

 



برچسب‌ها:, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
برگشت به بالا