دسته: آموزش کشاورزی پسته

اگر در باغ شما بعضی از درختان به‌یک‌باره روبه‌زوال و خشک شدن رفتند، یکی از دلایلش حضور لارو سوسک طوقه خوار پسته در طوقه، ریشه و یا ساقه درخت شما می‌تواند باشد. حشره بالغ خسارت چندانی ندارد و خسارت اصلی مربوط به لارو حشره است که بعد از خروج از تخم شروع به تغذیه از پوست و چوب درخت می‌کند. در این مقاله از مجله کشاورزی پسته رفسنجان به بررسی سوسک کاپنودیس پسته و روش‌های مبارزه با آن پرداخته‌ایم. با ما همراه باشید.

شناخت سوسک طوقه خوار پسته

چند گونه از سوسک طوقه و ریشه یا کاپنودیس بر روی درختان خانواده پسته سانان فعالیت می‌کنند. گونه غالبی که در مناطق پسته‌کاری استان کرمان دیده شده است، Capnodis cariosa hauseri می‌باشد.

این گونه سوسک نسبتاً درشتی است که 35 تا 38 میلی‌متر طول دارد. رنگ عمومی بدن این حشره سیاه مات و در روی بال پوش‌ها دارای لکه‌های سفید و پراکنده می‌باشد.

بال پوش‌ها در انتها به‌شدت باریک شده و تقریباً به نوک‌تیزی ختم می‌شوند. شاخک‌ها 11 مفصلی و اولین مفصل شاخک خیلی بزرگ و برجسته است.

تخم‌ها سفید شیری و کم‌وبیش بیضی‌شکل و به طول 1.2 میلی‌متر و عرض 1 میلی‌متر می‌باشند. لاروها سفید مایل به زرد و بدنی کشیده و کم مو داشته و تسبیحی شکل می‌باشند.

لاروها در حداکثر رشد خود به طول 110 تا 120 میلی‌متر می‌رسند.

زیست‌شناسی سوسک کاپنودیس

شفیره در انتهای کانال لاروی و نزدیک به سطح خاک و یا محل طوقه تشکیل می‌گردد. حشرات بالغ از اواسط اردیبهشت‌ماه با ایجاد سوراخی در محل تشکیل شفیره و یا کمی بالاتر از آن خارج می‌گردند.

حشرات ماده به‌طور تدریجی مشاهده‌شده و حتی در اواخر تابستان نیز حضور دارند. تحرک سوسک‌ها بسیار پایین است. این حشرات ساعت‌های متمادی روی شاخه‌های درختان پسته بدون حرکت می‌مانند.

تخم‌ریزی در ساعات گرم روز و معمولاً در اطراف طوقه، شکاف‌های پوست تنه درختان مسن و یا در شکاف‌های خاک و به‌ندرت روی برگ‌ها و شاخه‌های درختان میزبان صورت می‌گیرد. هر حشره ماده 200 تا 400 عدد تخم می‌گذارد.

خسارت و آسیب سوسک کاپنودیس روی درخت پسته

حشرات کامل سوسک کاپنودیس از جوانه‌ها، برگ‌های جوان و گاهی از دم برگ‌های درختان پسته تغذیه می‌نمایند. خسارت ناشی از تغذیه حشرات کامل ناچیز است و اقتصادی نیست.

پس‌ازآنکه لاروهای سنین اول از تخم‌های داخل خاک خارج شدند، به کمک موهای فراوان روی سطح بدن خود، حرکت کرده و خود را به ریشه‌های اصلی درختان میزبان می‌رساند.

این لاروها به‌محض رسیدن به ریشه‌های قطور و اصلی به زیر پوست نفوذ کرده و در منطقه زاینده یا کامبیوم مستقر می‌شوند. تغذیه لاروها از لایه کامبیوم و نسوج پوست است.

درنتیجه این تغذیه جریان شیره نباتی قطع‌شده و به همان نسبت از رشد شاخه‌ها و باردهی درختان کاسته می‌شود. سوسک کاپنودیس یکی از عوامل مهم ضعف و خشک شدن درختان پسته به‌ویژه در باغ‌های پسته قدیمی و دارای درختان مسن محسوب می‌گردد.

خسارت توأم این آفت همراه با بیماری گموز (پوسیدگی طوقه ریشه درختان پسته) مشاهده می‌شود. همچنین تغذیه لاروهای آفت از ناحیه طوقه و ریشه‌های قطور و اصلی پسته، راه را برای نفوذ قارچ عامل بیماری گموز باز می‌نماید. یک نسل این حشره 2 تا 3 سال طول می‌کشد.

مبارزه شیمیایی و غیر شیمیایی علیه کاپنودیس

با توجه به ظهور تدریجی و دوره تخم‌گذاری طولانی‌مدت حشرات کامل سوسک کاپنودیس و تغذیه لاروها از طوقه و ریشه‌های قطور درختان میزبان امکان مبارزه شیمیایی با آفت وجود ندارد.

اما در صورت لزوم برای مبارزه شیمیایی با استفاده از سم فنیتروتیون به میزان 4 در هزار در 10 سانتیمتری اطراف طوقه درخت در اواخر بهار انجام می‌شود. برای مبارزه غیر شیمیایی موارد زیر توصیه می‌شود:

1. یخ آب زمستانه
2. شخم زدن خاک داخل باغ
3. جمع آوری و سوزاندن شاخه‌های خشک اطراف باغ

نکات مهم در نابودی کاپنودیس

1. این آفت به درختان ضعیف و نهال‌ها حمله می‌کند با تقویت درخت می‌توانید از حضور آفت پیشگیری کنید.
2. کود دامی محل خوبی برای تخم‌گذاری و زمستان گذرانی آفت است. با مخلوط کردن مقداری گوگرد و کود ازت می‌توانید پیشگیری لازم را صورت دهید.
3. در درختان آلوده می‌توانید به‌وسیله مفتول سیمی لارو آفت را از تنه درخت بیرون بکشید.

[products limit=”12″ columns=”6″ category=”161″]

درخت پسته منبع درآمد و اشتغال بسیاری از کشاورزان ایرانی است. ایران پیشروترین تولیدکننده پسته در جهان است که سهم قابل‌توجهی در اقتصاد این کشور دارد. اگرچه کشت پسته با چالش‌های متعددی ازجمله بیماری‌ها، خشک‌سالی و آفات مواجه است، سوسک چوبخوار قرمز پسته، یک آفت جزئی با تأثیر محدود بر سلامت و بهره‌وری درختان پسته محسوب می‌شود. بااین‌حال در این مقاله از مجله کشاورزی پسته رفسنجان به بررسی این آفت و شکل شناسی و زیست‌شناسی آن خواهیم پرداخت.

شکل شناسی سوسک چوبخوار قرمز پسته

طول بدن حشره کامل حدود 6 میلی‌متر و عرض آن 3 میلی‌متر است. نرها کمی کوچک‌تر هستند. نرها به رنگ سبز طلایی و ماده‌ها به رنگ مسی روشن با جلای فلزی هستند.

انحنای سر به سمت عقب در این‌گونه بارزتر است شاخک نسبتاً بلند و تا حدودی دندانه‌دار است. طرفین پشت سینه اول تقریباً موازی و در ثلث انتهایی کمی به سمت داخل فرورفته است.

سپر چه مثلثی شکل، لبه خارجی بال پوش‌ها در نیمه اول تقریباً موازی و از آن به بعد تدریجاً به سمت داخل انحنا پیدا می‌کند.

لاروهای کامل در حدود ۱۲ میلی‌متر و رنگ آن‌ها سفید کرمی است بند اول سینه خیلی بزرگ و سر در آن فرورفته است. سینه عقبی باریک و پهنای کمی از سینه اول است. در طرفین آن چهار برآمدگی غده مانند در پهلو دیده می‌شود.

زیست‌شناسی آفت

سوسک چوبخوار قرمز پسته تقریباً در تمامی مناطق پسته‌کاری کشور انتشار دارد. این حشره دارای یک نسل در سال بوده و زمستان را به‌صورت لاروهای کامل در زیر پوست سرشاخه‌ها می‌گذارند.

حشرات کامل در اواسط بهار ظاهر می‌شوند و پس از مختصر تغذیه و جفت‌گیری روی شاخه‌های یک‌ساله یا دوساله تخم‌ریزی می‌کنند، لاروها پس از خروج از تخم به درون پوست نفوذ کرده و از کامبیوم تغذیه می‌کنند.

در این‌گونه در قسمت استوانه مرکزی شاخه‌های درخت میزبان شیارهای واضحی دیده می‌شود. سوراخ خروجی حشرات کامل در این‌گونه نیز در سال فقط یک نسل دارد و خسارات آن در شرایط فعلی نسبتاً ناچیز است.

کنترل سوسک چوبخوار قرمز

درحالی‌که برخی از مردم ممکن است نگران آسیب احتمالی این سوسک‌ها به درختان خود باشند، توجه به این نکته مهم است که آسیب ناشی از این‌گونه معمولاً ناچیز است و نیازی به کنترل شیمیایی ندارد.

درواقع بهترین راه برای تقویت درخت و جلوگیری از آسیب ناشی از سوسک چوبخوار قرمز پسته تأمین مواد مغذی مناسب و رطوبت موردنیاز آن برای رشد است.

این را می‌توان از طریق کود دهی منظم و آبیاری به‌موقع به دست آورد که به درخت کمک می‌کند تا سیستم ریشه‌ای قوی و شاخ و برگ‌های سالم ایجاد کند.

اقدامات کنترل شیمیایی، مانند آفت‌کش‌ها، عموماً غیرضروری هستند و درواقع می‌توانند با از بین بردن حشرات مفید و برهم زدن تعادل طبیعی اکوسیستم، آسیب بیشتری نسبت به سود داشته باشند.

همچنین مهم است که به یاد داشته باشید که همه سوسک‌ها برای درختان مضر نیستند. درواقع، بسیاری از گونه‌های سوسک نقش مهمی در گرده‌افشانی و کنترل آفات دارند و درواقع می‌توانند به‌ سلامت و شکوفایی درختان کمک کنند.

به‌طورکلی، درحالی‌که همیشه مهم است که مراقب سلامت درختان خود باشید و در صورت لزوم اقدام کنید، بعید است که سوسک چوبخوار قرمز پسته آسیب قابل‌توجهی به درختان شما وارد کند.

با ارائه مراقبت و نگهداری مناسب از آن‌ها، می‌توانید اطمینان حاصل کنید که آن‌ها برای سال‌های آینده به رشد و شکوفایی خود ادامه می‌دهند.

سخن پایانی

درنتیجه، سوسک چوبخوار قرمز یک آفت جزئی درختان پسته در ایران است که تأثیر محدودی بر سلامت و بهره‌وری درخت دارد.

این آفت را می‌توان با استفاده از شیوه‌های مدیریت پایدار و یکپارچه آفات، مانند شیوه‌های مدیریت فرهنگی، پایش منظم و تشخیص زودهنگام، مدیریت یکپارچه آفات و تلاش‌های مشترک بین کشاورزان، محققان و سازمان‌های دولتی به‌طور مؤثر مدیریت کرد.

این شیوه‌ها مقرون‌به‌صرفه، سازگار با محیط‌زیست هستند و تهدیدی برای سلامت انسان به شمار نمی‌روند. کشاورزان با اتخاذ این شیوه‌ها می‌توانند تأثیر این آفت را بر سلامت و بهره‌وری درختان کاهش دهند و شیوه‌های مدیریت پایدار آفات را که برای پایداری بلندمدت تولید پسته در ایران ضروری است، ترویج کنند.

[products limit=”12″ columns=”6″ category=”18158″]

در هرجایی که آبادانی و سرسبزی وجود دارد، موجودات زنده ریزودرشت نیز وجود خواهند داشت که ممکن است هم مفید باشند و هم مضر. دخالت و دست‌کاری بشر در این مکان‌ها سبب خواهد شد ین موجودات آفات مضر معرفی شوند و یا ضرر آن‌ها مشهود و غیرقابل‌جبران شود. آفات گیاهی که امروزه مدام به دنبال راه‌حلی برای حذف آن‌ها از آبادانی های خود هستیم گویای بارز این دخالت‌ها است. یکی از این موجودات ریز، سوسک سرشاخه خوار یا جوانه خوار یا سوسکو پسته می‌باشد که در ابتدا به‌عنوان حشرات بی‌اهمیت یا با جمعیت کم در باغات پسته مشاهده شد ولی امروزه خساراتی که وارد می‌کند رو به افزایش است.

اگر نیاز دارید این آفت را بهتر بشناسید و از راه‌های تشخیص و مبارزه با آن اطلاع پیدا کنید تا انتهای این نوشته همراه ما باشید.

شکل شناسی سوسک سرشاخه خوار پسته

حشره کامل سوسک سرشاخه خوار پسته (Hylesinus vestitus) را به شکل بیضی خواهید دید که طول آن 3/5-3 میلی‌متر و رنگ آن قهوه‌ای می‌باشد. بر روی بالپوش های آن دو لکه تیره‌رنگ و گاهی خرمایی با موهایی ظریف دیده می‌شود.

اگر می‌خواهید حشره کامل را با جزئیات بیشتری ببینید آن را زیر بینوکلر گذاشته و مشخصات ظاهری زیر را مشاهده کنید:

• پیشانی صاف پوشیده شده از موهای ظریف
• سینه اول برآمده و در دو طرف برآمده بوده و دارای نقاط فشرده ریز
• بالپوش ها موازی دارای شیارهای منظم و پوشیده شده از خارهای ظریف
• لاروها به شکل عمومی سوسک‌های خانواده اسکولیتیده، خمیده و بدون پا هستند.
• شفیره‌ها شیری‌رنگ هستند که به‌تدریج زردرنگ می‌شوند. در انتهای بدن شفیره‌ها دو زائده وجود دارد.

زیست‌شناسی سوسک سرشاخه خوار پسته

این سوسک جوانه خوار پسته، زمستان را به‌صورت لارو زیر پوسته شاخه‌های ضعیف و هرس شده سپری می‌کند. در اواخر زمستان لاروها در انتهای دالان به شفیره تبدیل می‌شوند.

حشرات کامل نسل جدید پس از خروج از شاخه‌های هرس شده سال قبل، به سمت درختان پسته پرواز کرده و به جوانه‌های تازه رشد کرده حمله می‌کنند.

آغاز این خسارت در پایان اسفندماه تا اوایل فروردین‌ماه هم‌زمان با رشد و فعالیت درختان پسته می‌باشد.

نکته: مشاهده سوسک‌های بالغ و جوان در حال پرواز در باغ، زنگ هشداری برای مبارزه شیمیایی علیه آن است.

حشرات کامل در ابتدا بدنی نرم دارند. 3-2 روزی داخل دالان‌های لاروی باقی می‌مانند و از خاک‌اره‌های ایجادشده در دالان لاروی تغذیه می‌کنند تا بدنشان سخت شود.

سپس با ایجاد سوراخ روی شاخه‌های ضعیف از آن‌ها خارج می‌شوند تا هم برای تغذیه و هم تخم‌ریزی شاخه‌های تازه سبز شده را انتخاب کنند!

در نیمه اردیبهشت‌ماه و اوایل خردادماه، اوج خروج حشرات بالغ می‌باشد.

حشرات ماده در زیر پوست درختان هرس شده و ضعیف نفوذ کرده و لانه جفت‌گیری را ساخته سپس تخم‌گذاری می‌کنند. تخم‌گذاری به‌صورت ردیفی در دو طرف دالان ایجادشده توسط حشره ماده و نر گذاشته می‌شود.

این سوسک تک نسلی است و چنین به نظر می‌رسد که این آفت سراسر زمستان را بدون دیاپوز و به‌صورت فعال سپری می‌کند.

خسارت ناشی از سوسک سرشاخه خوار

در نیمه اردیبهشت‌ماه حشرات کامل نسل جدید به شاخه‌های یک‌ساله حمله کرده و از کنار جوانه‌ها وارد شاخه می‌شود و دالانی به طول 5-4 سانتی‌متر ایجاد می‌کند که توخالی است و این مرحله خسارت زا به درختان می‌باشد.

با این فعالیت حشرات کامل، جوانه‌های تازه ریزش می‌کند و شاخه‌ها هم خشک می‌شوند.

دوره تغذیه‌ای این سوسک پرخور در داخل این دالان سپری می‌شود به‌طوری‌که به‌ندرت این دالان را ترک کرده و به جوانه‌های دیگر حمله می‌کند.

حشرات کامل اواسط مهرماه به‌تدریج دالان تغذیه را ترک کرده و به سراغ شاخه‌های تازه هرس شده و یا نیمه‌خشک حمله می‌کنند. در این مرحله پوست خوار می‌شوند و تغذیه خود از پوست را به‌جای جوانه ترجیح می‌دهند.

حشره ماده در دالان مادری 100-80 تخم قرار می‌دهد. 20-10 روز هم طول می‌کشد تا تخم‌ها تفریخ شوند. لاروها پس از خروج از تخم شروع به تغذیه در جهت عمود بر دالان مادری می‌کنند و تمام پاییز و زمستان را در آنجا به سر می‌برند.

اگر شاخه‌های آلوده را برداشته و پوست رویی را کنار بزنید بر روی شاخه آلوده خطوطی عمودی و افقی خواهید دید که به‌صورت دالان‌های ریز نمایان می‌شوند.

با کمی تأمل در خواهید یافت که دالان‌های مادری بزرگ و به‌صورت افقی در طول شاخه‌ها دیده می‌شوند و دالان‌های لاروی بسیار ریز و متعدد و در جهت عمود بر این دالان‌های بزرگ وجود دارند. تمام مراحل زندگی این حشره شگفتی‌آور است.

کنترل سوسک سرشاخه خوار پسته

مبارزه با این آفت هم مانند سایر آفات پسته به روش‌های مختلف و متعددی به‌صورت هم‌زمان و یا جداگانه انجام می‌شود.

با آگاهی از اینکه چقدر این آفت در باغ شما خسارت زا است و یا درجه خسارت آن در سطح زیان اقتصادی است یا خیر، بهترین راه مبارزه علیه آن انتخاب می‌شود.

مبارزه زراعی

همان‌طور که در مطالب بالا متوجه شدیم، خسارت سوسک سرشاخه خوار پسته به درختان ضعیف و ناتوان زیاد است. زاد و ولد روی این درختان برای این آفت در اولویت قرار دارد.

بنابراین اجرای هرگونه عملیات‌های زراعی همانند هرس سرشاخه‌های ضعیف و ناتوان و از بین بردن آن‌ها کمک بسیار زیادی در کاهش جمعیت این آفت خواهد کرد.

نکته مهم این است که دورهای منظم آبیاری، تغذیه صحیح و مواد غذایی کافی برای درختان از مهم‌ترین مواردی است که یک باغ را سالم و تندرست و به دور از آفت نگه می‌دارد.

مبارزه مکانیکی

بسیاری از کشاورزان بهترین روش مبارزه با این آفت را در باغات پسته، مبارزه مکانیکی علیه آن می‌دانند.

بهتر است باغداران هرسال در اوایل فصل پائیز مقداری از چوب‌های تازه هرس شده پسته را در نقطه‌های مختلفی از باغ خود قرار بدهند تا به‌عنوان تله عمل کند.

به‌این‌ترتیب که حشرات ماده به این شاخه‌ها حمله کرده و روی آن‌ها تخم‌گذاری کرده و نسل بعدی را به وجود می‌آورند که با مساعد شدن هوا سروکله لاروها پیدا خواهد شد.

باغداران محترم برای اینکه کمترین آسیب را از این سوسک ببینند بهتر است هر 10 تا 15 روز یک‌بار تا پایان فروردین‌ماه به باغ مراجعه کرده و این چوب‌های هرس شده را جمع‌آوری کنند و بسوزانند.

چوب‌های جدید جایگزین کنند تا جمعیت این سوسک به‌شدت کاهش پیدا کند و نتیجه زحمات خود را به‌خوبی مشاهده کنند.

مبارزه شیمیایی

امروزه سعی بر این می‌شود که تا جایی که امکان دارد از سموم شیمیایی استفاده نشود. ولی اگر خسارت آفت زیاد باشد به‌طوری‌که حاصل دسترنج یک‌ساله باغداران نابود شود، بهترین گزینه انتخاب سموم مناسب و به میزان صحیح آن است.

مبارزه شیمیایی تنها علیه حشرات کامل و در زمان اوج ظهور این سوسک‌ها انجام می‌شود. برای این نوع مبارزه چند فرمول شیمیایی مدنظر است که در هر مورد تجربه‌ای نهفته است.

مورد اول استفاده از دو نوبت سم‌پاشی در اردیبهشت‌ماه و به فاصله هر 15 روز یک‌بار. با سم تیودان 300 سی‌سی، نفت معمولی 1/5 لیتر، صابون محلول پاشی 250 سی‌سی، آب 100 لیتر می‌باشد.

مورد دوم استفاده از فرمول سم فنیتروتیون 2-1/5 لیتر، صابون مایع یا ریکا 2/5 لیتر، نفت 10 لیتر، آب 1000 لیتر می‌باشد.

کارشناسان موسسه تحقیقات پسته رفسنجان بر این باورند که صابون با از بین بردن ساختمان شیمیایی نفت مانع از خاصیت گیاه‌سوزی آن بر روی گیاهان شده و از طرف دیگر سبب ایجاد محلولی یکنواخت برای سم‌پاشی می‌شود.

مبارزه بیولوژیک

بهترین و طبیعی‌ترین راه مبارزه علیه آفات استفاده از دشمنان طبیعی آن‌ها است. برای مبارزه بیولوژیک علیه سوسک سرشاخه خوار چندین مورد ذکرشده است ازجمله:

• تغذیه دارکوب، گنجشک و پرندگان کوچک از لارو، شفیره و حشرات کامل سوسک جوانه خوار پسته
• زنبورهای پارازیتوئید گونه Cheiropachus colon L از خانواده Pteromalidae. لاروهای این زنبور پارازیتوئید خارجی هستند و از لاروهای سرشاخه خوار می‌خورند. پس از تمام شدن تغذیه، زیر پوست درختان و شاخه‌ها به شفیره تبدیل می‌شوند.
• کنه Pyemotes scolyti بر روی لارو و شفیره‌های آفت‌دیده شده‌اند. این کنه چند خوار بوده و فعالیت انگلی خود را در دالان‌های لاروی و مادری انجام می‌دهد. این کنه تخم خوار نبوده و تنها به لارو و شفیره‌ها هجوم می‌برد. لاروهای سنین بالاتر را به دلیل اینکه میزان غذای بیشتری دارند، ترجیح می‌دهد.

مبارزه رفتاری و فرمونی

تاکنون تحقیقات زیادی درباره استفاده از فرمون ها و کایرومون ها برای کنترل و مطالعات بیولوژیک حشرات انجام‌گرفته است.

انتخاب میزبان توسط سوسک سرشاخه خوار پسته وابسته به 4 مرحله شامل پخش، انتخاب، دور هم جمع شدن و ایجاد کلنی می‌باشد.

جذب حشرات کامل به میزبان، نتیجه علائم جهت‌یابی، مانند فرمون جنسی و فرمون تجمعی یا افزایش بیشتر تبخیر کایرومون میزبان می‌باشد که به‌وسیله مهاجمین اولیه ایجاد می‌شود. درنهایت سبب گرایش زیاد سوسک‌ها به میزبان می‌شود.

وجود فرمون های تجمعی سبب هجوم هزاران سوسک به سمت درخت شده و به آن‌ها این امکان را می‌دهد که بر قدرت دفاعی میزبان خود پیروز شوند. درنهایت سبب به هم پیوستن زوج‌ها می‌شود.

با استفاده از این رفتار و استفاده از تله فرمونی طبیعی، فواید مبارزه غیر شیمیایی به‌درستی آشکار می‌شود. بدین ترتیب حشرات ماده درون تله گذاشته می‌شوند. فرمون ترشح‌شده و در طول مدت پرواز حشرات کامل در باغ باعث جذب آن‌ها می‌گردد.

با ساخت و قرار دادن تعداد زیادی از این تله‌ها و نصب آن‌ها در باغ می‌توانید جمعیت سال بعد را به میزان قابل قبولی کاهش دهید.

نکات مهم مبارزه شیمیایی

• برای مخلوط کردن سم با صابون باید ابتدا صابون مایع را داخل ظرف بریزید، سپس به‌تدریج نفت را به آن اضافه کنید. بعد محلول را مرتب هم بزنید تا به‌خوبی مخلوط شود. پس‌ازآن سم موردنظر را به ظرف حاوی آب اضافه می‌کنید. بعد از حل کردن سم در آب مخلوط نفت و صابون مایع را به تانکر منتقل می‌کنید.
• دقت شود که در طول مدت سم‌پاشی مخلوط را به‌طور مرتب و هر 10 دقیقه یک‌بار هم بزنید. بهتر است هم زدن با همزن مکانیکی و یا با فشار پاشش سم به‌وسیله سر لانس مناسبی انجام شود.
• حتماً دقت شود که حداقل 30-20 لیتر مخلوط مانده در تانکر سم‌پاشی را نگه‌داری کرده و نپاشید.
• بهتر است سم‌پاشی را در هوای خنک و آرام انجام دهید.
• پس‌ازاینکه سم‌پاشی انجام شد حتماً تانکر و شلنگ‌ها و سایر وسایل را به‌خوبی شستشو دهید.

سخن پایانی

فصل بهار زمان سرسبزی درختان پسته و گلدهی در آن‌ها می‌باشد. با آغاز سبز شدن درختان پسته، از اواسط اسفندماه فعالیت آفات هم از سر گرفته می‌شود. با توجه به اینکه همیشه چند آفت هم‌زمان با هم در باغ دیده می‌شوند باید دانست کدام آفات مهم و درجه‌یک هستند و کدام درجه دوم و سوم.

در مورد سوسکو یا سوسک سرشاخه خوار یا جوانه خوار پسته باید بگوییم که مبارزه غیر شیمیایی کاربردی‌تر بوده و ساده و مقرون‌به‌صرفه اقتصادی می‌باشد. اگر به‌صورت صحیح و اصولی انجام شود، دیگر نیازی به استفاده از سموم شیمیایی نیست.

با اطمینان و اعتماد کردن به افرادی که در این زمینه متخصص هستند جهت رشد و آبادانی باغتان گامی  بردارید تا نتایج مدیریت صحیح و اصولی را در بخش کشاورزی تجربه کنید.

[product_category cat_id=”57″]

آفت شته درخت پسته یا شته چین دار، یکی از آفاتی است که ممکن است باغداران پسته با آن مواجه شوند. این آفت با ایجاد گال ها بر روی لبه برگ‌های پسته، با پوره‌های خود داخل آن زندگی می‌کند. به همین منظور به آن شته گالزای پسته نیز می‌گویند. در این مقاله از مجله کشاورزی پسته رفسنجان به معرفی این آفت، روش‌های پیشگیری و درمان آن و اهمیت تقویت درخت پسته به‌منظور کاهش خسارت شته پرداخته می‌شود.

معرفی شته چین دار یا شته درخت پسته

شته چین دار پسته یکی از آفات درخت پسته است که به‌طورمعمول بر روی برگ‌ها پیدا می‌شود. این شته‌ها ازآنجاکه نمی‌توانند گرما و خشکی مناطق پسته‌کاری را تحمل کنند، در ابتدای بهار بر روی لبه برگ‌های پسته گال‌هایی ایجاد می‌کنند و همراه با پوره‌های خود داخل این پناهگاه امن زندگی می‌کنند.

این گال ها ابتدا سبز هستند و پس از مدتی ضخیم و قرمزرنگ می‌شوند که به‌راحتی می‌توان با شکافتن آن‌ها شته‌ها و پوره‌هایشان را مشاهده کرد.

با توجه به اینکه شته چین دار در ابتدای فصل بهار، گال هایش را بر روی برگ‌های پسته ایجاد می‌کند، باغداران باید در آغاز فصل بهار اقدامات لازم را برای پیشگیری از آفت شته درخت پسته انجام دهند.

البته باید گفت که این آفت برای درختان پسته چندان اهمیتی ندارد و تاکنون خسارت اقتصادی قابل‌توجهی از آن اعلام‌نشده است.

میزبان‌های شته چه گیاهانی هستند؟

• پسته
• سیب
• انگور
• گلابی
• بادمجان
• هلو
• هویچ
• کدو
• گوجه
• کاهو
• سیب‌زمینی
• موز

تعداد کم و محدود این آفت، معمولاً برای محصولات زراعی زیان‌آور نیست. آلودگی شدید می‌تواند سبب پیچ خوردن و خم شدن شاخ و برگ‌ها، پژمردگی، زرد شدن و رشد کم گیاه شود. به‌طورکلی، کاهش شادابی در گیاه نیز دیده می‌شود.

شهد ترشح‌ شده توسط شته‌ها هنگامی‌که از بافت گیاهان تغذیه می‌کنند در بسیاری از موارد باعث اضافه شدن آلودگی همراه با قارچ Opportunistic می‌شود.

رشد کپک قارچی بر روی برگ‌ها حاکی از همین موضوع است. شهد تولید شده توسط شته‌ها، مورچه‌ها را جذب می‌کند. حتی تعداد کمی از شته‌ها می‌توانند ویروس‌ها را از یک گیاه به گیاه دیگر مداوماً منتقل کنند. شرایط مطلوب برای رشد آن‌ها، آب‌وهوای گرم و خشک است.

علائم شته زدگی بر روی درخت پسته

• برگ‌های پیچ‌خورده و بدشکل شده.
• وجود حشراتی ریز در زیر برگ‌ها  و شاخه‌ها.
• رشد کم.
• وجود لکه‌های قرمزرنگ بر روی برگ‌ها.

چرخه زندگی شته پسته

شته‌ها حشراتی بسیار ریز با بدنی نرم و پاهایی بلند و دارای شاخک هستند. محدوده اندازه آن‌ها بین 0.5 تا 2 میلی‌متر است و رنگ بدن آن‌ها بسته به نوع آن‌ها می‌تواند سبز، زرد، قهوه‌ای، قرمز یا سیاه باشد.

محدوده ظاهری آن‌ها از گونه‌های بی‌بال، که به‌طورکلی فراوان‌تر هستند تا گونه‌های بال‌دار، مومی یا پشم دار است.

آن‌ها معمولاً در خوشه‌های زیرین برگ‌های جوان و به‌خوبی تغذیه‌شده و نوک شاخه‌ها ساکن می‌شوند و ازآنجا تغذیه می‌کنند.

این آفات از قسمت‌های بلند دهانشان برای سوراخ کردن بافت های نازک گیاه و مکیدن مایعات استفاده می‌کنند. تعداد کم و محدود این، به محصولات زراعی و درختان پسته آسیب نمی‌رساند.

بعد از هجوم اولیه در اواخر بهار و اوایل تابستان، جمعیت شته‌ها معمولاً به‌طور طبیعی به سبب دشمنان طبیعی این آفت، کم می‌شود.

چندین گونه از این آفت حامل ویروس‌های گیاهی هستند که می‌تواند باعث پیشرفت و رشد بیماری‌های دیگر شود.

روش‌های درمان آفت شته درخت پسته

همان‌طور که گفته شد آفت شته پسته خسارت آن‌چنانی به درختان وارد نمی‌کند و نیازی به مبارزه سخت و شیمیایی با آن نیست.

کنترل بیولوژیکی در مبارزه با شته

حشرات سودمندی مانند کفشدوزک‌های شکارچی، بال توری‌ها، سوسک‌های نرم‌تن و زنبور پارازیتویید (زنبور انگلی) عوامل مهم برای کنترل جمعیت شته‌ها هستند.

در موارد آلودگی خفیف، از یک محلول صابون حشره‌کش نرم ساده یا محلول‌های مبتنی بر روغن‌های گیاهی، برای مثال روغن چریش (3 میلی‌لیتر بر لیتر)، استفاده کنید.

شته‌ها نیز به بیماری‌های قارچی زمانی که شرایط مطلوب باشد بسیار حساس و آسیب‌پذیر هستند. اسپری کردن آب بر روی گیاهان و درختان پسته تحت تأثیر قرارگرفته همچنین می‌تواند این آفت را برطرف کند.

سموم پیشنهادی برای مبارزه شیمیایی

شته درخت پسته نیازی به مبارزه شیمیایی ندارد اما در صورت نیاز می‌توان از سموم زیر برای سم‌پاشی شته پسته استفاده نمود:

• متاسیستوکس (اکسی دیمتون متیل) 1.5 لیتر در هزار لیتر آب
• پریمیکارب (پریمور) 0.7 لیتر در هزار لیتر آب
• دی كلرووس (ددواپ) 2 لیتر در هزار لیتر آب

راه‌های جلوگیری از شته زدگی درختان پسته

• تعداد زیادی از گونه‌های گیاهان مختلف را در اطراف زمین نگهداری کنید.
• از مالچ‌های انعکاسی برای دفع هجوم جمعیت‌های شته‌ها استفاده کنید.
• به‌طور مرتب بر زمین برای تشخیص بروز یک بیماری یا آفت و تعیین شدت آن‌ها، نظارت کنید.
• قسمت‌های آلوده درخت را حذف کنید.
• علف‌های هرز داخل و در اطراف مزرعه را بررسی کنید.
• بیش‌ازحد آبیاری و یا کود دهی را انجام ندهید.
• شاخه‌های درختانتان را هرس کنید.
• میزان استفاده از حشره‌کش‌ها را به‌منظور آسیب نرساندن به حشرات سودمند کنترل کنید.
• بقایای گیاهان را از زمین‌های کشت‌شده جمع‌آوری کنید و از زمین خارج کنید.

 سخن پایانی

شته یکی از رایج‌ترین آفات گیاهان است. جانوری کوچک که می‌تواند با سرعت زیادی تکثیر شود و تعداد زیادی از نوع خود را تولید کند.

شته ماده در صورت عدم حضور جنس نر، می‌تواند به‌تنهایی تولیدمثل کند و تعداد زیادی شته تولید کند. شته‌ها درواقع از شیره درختان تغذیه می‌کنند و مورچه‌ها هم از شیره به‌دست‌آمده از شته‌ها.

خوشبختانه تابه‌حال خسارت اقتصادی از وجود شته در درختان پسته اعلام نشده است.

همان‌گونه که می‌دانید آفات درختان پسته تنوع زیادی ازنظر گونه آفت و گستردگی دارند و تحقیقات علمی زیادی در مورد راه‌های کاهش خسارت و آلودگی انجام‌گرفته است که در چند دهه اخیر پیشرفته‌تر و موفق‌تر بوده‌اند. در سال‌های نه‌چندان دور مشاهده‌شده است که خسارت تعدادی از این آفات، به‌خصوص شپشک سپردار پسته، به‌صورت جدی میزان تولید این محصول را کاهش داده‌اند. در این مقاله از مجله کشاورزی پسته رفسنجان به شناخت انواع شپشک‌های پسته می‌پردازیم و روش شیمیایی مبارزه با هرکدام را بررسی خواهیم کرد. با ما همراه باشید تا از شر شپشک پسته راحت شوید.

دسته‌بندی انواع آفات پسته

آفات پسته بر اساس میزان خسارتی که به درختان پسته وارد می‌کنند به سه دسته تقسیم می‌شوند:

1. دسته اول یا آفات کلیدی شامل آفاتی است که در سرتاسر پسته‌کاری‌های کشور دیده می‌شوند و خسارت اقتصادی به محصول پسته وارد می‌کنند ازجمله: پسیل معمولی پسته، پروانه چوبخوار پسته، سن های پسته.
2. دسته دوم یا آفات درجه دوم، این آفات در همه مناطق پسته‌کاری‌های کشور پراکنده نیستند. ازجمله: پروانه میوه‌خوار پسته، زنجره پسته (شیره تر)، سپرداران پسته، شپشک های نرم‌تن پسته، سوسک سرشاخه خوار پسته، پروانه برگ‌خوار سفید پسته، زنبورهای مغزخوار پسته، پروانه پوست میوه‌خوار پسته (کراش) و کنه معمولی پسته.
3. دسته سوم یا آفات درجه سوم این آفات به درختان پسته حمله می‌کنند ولی آفت عمده و مهم پسته به‌حساب نمی‌آیند. ازجمله: پسیل پیچاننده برگ پسته، سوسک ریشه پسته، شب‌پره خرنوب، شته گالزای پسته، تریپس پسته، سرخرطومی پسته، مینوز برگ پسته، پروانه جوانه خوار پسته، پروانه گل برگ‌خوار پسته، برگ‌خوار پسته.

سپرداران پسته از خانواده Diaspididae بوده و دارای گستره میزبانی متنوعی هستند که در دسته آفات درجه دوم قرار دارند.

اما به علت اینکه در سال‌های اخیر جمعیت آنها در باغات پسته رو به افزایش است، لازم دانستیم در این بخش به بررسی و مبارزه کاربردی با آنها بپردازیم.

چرا به شپشک ها، سپردار گفته می‌شود؟

اگر این آفت را از نزدیک دیده باشید به پاسخ این سؤال پی خواهید برد! شکل شناسی این آفات به‌گونه‌ای است که سر، سینه و شکم حشرات ماده، کامل به هم جوش‌خورده و ایجاد یک بدن کیسه‌مانند پهن کرده است.

شکل بدن آنها بر اساس نوع گونه از گرد تا بسیار باریک و کشیده متغیر است. در حشرات ماده‌ای که بدن گرد دارند، پوسته پورگی در وسط قرار دارد اما آن‌هایی که بدن بیضی‌شکل یا کشیده دارند پوسته پورگی در یک طرف سپر جای گرفته است. در این‌گونه آفات حشرات نر دارای سپری کشیده و کوچک هستند.

کدام شپشک ها از آفات مهم درختان پسته هستند؟

شپشک ها حشرات مکنده ریزی هستند که فاقد حرکت بوده یا حرکت آنها کند می‌باشد. بیش از 11 گونه شپشک از روی میزبان پسته جمع‌آوری‌شده است که مهم‌ترین آنها به دودسته بزرگ سپرداران و شپشک های نرم‌تن تقسیم می‌شوند.

از سپرداران (Diaspididae) دو گونه مهم که در پسته ایجاد خسارت می‌کنند: سپردار واوی پسته و سپردار تنه درختان پسته هستند.

از شپشک های نرم‌تن (Coccidae) دو گونه مهم که از روی پسته جمع‌آوری‌شده‌اند عبارت‌اند از: شپشک نخودی و بالشتک پسته (شپشک آرد آلود) در ادامه به بررسی بیشتر این آفات می‌پردازیم.

چگونگی تشخیص سپردار واوی پسته

سپردار واوی پسته با نام علمی pistaciae Lepidosaphes، در نگاه اول یک برآمدگی واو شکلی است که روی برگ‌ها، سرشاخه‌ها و میوه‌ها می‌بینید!

حشره ماده سپری قهوه‌ای به‌اندازه 3 تا 2/4 میلی‌متر دارد که مشابه حرف واو است. این آفت زمستان را به‌صورت ماده بالغ در زیر سپر می‌گذراند. ماده‌ها در زیر این سپر در اواخر اسفند و اوایل فروردین‌ماه تخم می‌گذارند.

اواخر فروردین‌ماه پوره سن 1 از تخم خارج می‌شود و تنها سن متحرک در طول زندگی این آفت است.

دوره سن پورگی در این سن حدود 20 روز است که برای مبارزه با این آفت بسیار حیاتی می‌باشد. با مشاهده اولین پوره‌های متحرک پی به زمان مبارزه علیه این آفت خواهیم برد.

خسارت سپردار واوی پسته به چه صورت است؟

در نسل اول، پوره‌های متحرک سن 1 به سمت سرشاخه‌های پسته می‌روند و روی شاخه‌های تازه و برگ‌ها مستقر می‌شوند و شروع به تغذیه می‌کنند.

نسل دوم این آفت در تیرماه ظاهرشده و بر روی دانه‌های پسته مستقر می‌شود و سپرهای سخت واوی شکلی که روی پوسته خارجی پسته می‌بینید نشان‌دهنده وجود این آفت است.

این آفت به دلیل مکیدن شیره گیاهی باعث کاهش بیش از 50% میزان تولید، رنگ‌پریدگی برگ‌ها، خشک شدن سرشاخه‌ها و پوکی دانه‌ها می‌شود.

این نوع سپردار دارای دو نسل در سال است که تنها می‌توان با نسل اول آن مبارزه کرد. بهترین زمان مبارزه با آن اواخر فروردین‌ماه یا اوایل اردیبهشت‌ماه است.

چگونگی تشخیص شپشک تنه‌ای پسته

شپشک تنه‌ای پسته با نام علمی inopinatus Melanasspis که در بین باغداران به شپشک کنده‌ای معروف است، به شکل سپری گرد و قهوه‌ای‌رنگ به‌اندازه سر سنجاق می‌باشد که بر روی تنه و سرشاخه‌های مسن قابل‌مشاهده است.

این آفت زمستان را به‌صورت ماده بالغ در زیر سپر می‌گذراند و در فروردین و ابتدای بهار زیر سپر خود تخم‌گذاری می‌کند.

خسارت سپردار تنه‌ای پسته به چه شکلی است؟

از پایان فروردین‌ماه تا اوایل اردیبهشت‌ماه پوره‌های متحرک سن 1 از زیر سپر خارج‌شده و ظاهر می‌شوند. این پوره با تغذیه از شیره گیاهی شاخه‌های قطور و تنه اصلی درختان پسته باعث ضعف درختان، خشکیدگی سرشاخه‌ها، پوک شدن دانه‌ها و خندان نشدن پسته‌ها می‌شود.

این آفت بیشتر بر روی درختان مسن و ضعیف خسارت ایجاد می‌کند. به دلیل تراوش بزاق آفت به داخل بافت های گیاهی، بر روی شاخه‌های درختان پسته نشانه‌های تاکسیکوژنیک دیده می‌شود.

بهترین زمان مبارزه علیه سپردار تنه‌ای پسته، اواخر فروردین‌ماه یا اوایل اردیبهشت‌ماه زمانی که پوره‌های متحرک و قهوه‌ای‌رنگ دیده شوند، می‌باشد.

شپشک نخودی پسته را بهتر بشناسید!

شپشک های نرم‌تن بدنی بیضی‌شکل و محدب دارند که با پوششی مومی پوشیده شده‌اند. ازجمله شپشک های نرم‌تن، می‌توان شپشک نخودی را نام برد.

شپشک نخودی یا شپشک نرم‌تن پسته با نام علمی rugolosum Eulecanium که در زمان بلوغ نیم کروی بوده و به رنگ قرمز دیده می‌شود. به دلیل اینکه به شکل نیم‌کره و گرد است و مشابه نخود، به آن شپشک نخودی نیز می‌گویند.

حتماً آن را بر روی تنه و سرشاخه‌های درختان پسته مشاهده کرده‌اید.

شپشک نخودی چگونه زندگی می‌کند؟

این آفت زمستان را به‌صورت پوره سن 2 بر روی تنه و سرشاخه‌های درختان پسته سپری می‌کند. در بهار همراه با فعال شدن درخت، این آفت شروع به تغذیه می‌کند و براثر تغذیه، از خود عسلک ترشح می‌کند که خسارت ثانویه آفت به‌حساب می‌آید.

در اواسط خردادماه، پوره سن 2 تبدیل به حشره کامل می‌شود و شروع به تخم‌گذاری می‌کند. دراین‌بین بدن حشره ماده چروک و تبدیل به محافظی برای تخم‌ها می‌گردد.

در اواسط تیرماه تخم‌ها بازشده و پوره‌های متحرک از زیر پوشش خود خارج‌شده و در سطح برگ، سرشاخه و میوه‌ها پخش می‌شوند.

نحوه خسارت شپشک نخودی به چه صورت است؟

این آفت به دلیل اینکه شیره گیاهی را مورد تغذیه قرار می‌دهد سبب ضعف شدیدی در درختان پسته می‌شود. ترشح عسلک در اثر تغذیه این آفت سبب می‌شود که گردوخاک در سطح برگ‌ها و شاخه‌ها و حتی تنه درختان جمع شود و تولید دوده در این سطوح کند و تنفس برای درخت دچار مشکل شود.

وجود عسلک همچنین باعث جلب‌توجه مورچه‌ها نیز خواهد شد که گاها در باغات پسته در تراکم بالایی مشاهده می‌شود.

شپشک آرد آلود یا بالشتک پسته را چگونه تشخیص دهید؟

شپشک آرد آلود یا بالشتک پسته با نام علمی Pistacis Pulvinaria به دلیل اینکه کیسه‌ای سفیدرنگ و مومی ترشح می‌کند و داخل آن تخم‌گذاری می‌کند به این نام معروف است. این شپشک به میزان کم بر روی تنه، شاخه و برگ‌های پسته دیده‌شده است.

شپشک آرد آلود چگونه زندگی می‌کند؟

این آفت زمستان را به‌صورت پوره سن 2 بر روی سرشاخه‌های درختان پسته سپری می‌کند. در بهار از روی شاخه‌ها به سمت برگ‌های پسته حرکت می‌کند و شروع به تغذیه از شیره گیاهی برگ‌ها می‌کند.

در این زمان شپشک ها یک‌بار پوست‌اندازی می‌کنند و تبدیل به حشرات کامل می‌شوند. حشرات کامل کیسه سفیدرنگ و مومی شکلی ترشح می‌کنند که به‌تدریج از تخم پر می‌شود.

اگر سطح زیرین برگ‌ها را نگاه کنید توده‌ای سفیدرنگ و پنبه‌ای شکل می‌بینید که پر از تخم این شپشک است برای همین به آن بالشتک نیز می‌گویند. این آفت به‌ندرت حالت طغیانی پیدا می‌کند.

بهترین روش مبارزه علیه شپشک پسته

در اکثر باغات پسته خسارت شپشک ها زیاد نیست و معمولاً در زیر آستانه زیان اقتصادی هستند. عوامل کنترل‌کننده بیولوژیک در باغات ازجمله کفشدوزک‌ها، بالتوری ها، انواع زنبورهای پارازیتوئید، سوسک‌های شکاری، کنه‌های شکاری و تریپس ها از افزایش جمعیت این آفت جلوگیری می‌کنند.

درصورتی‌که به مبارزه شیمیایی نیاز باشد، می‌توان به روش‌های زیر اقدام نمود:

مبارزه علیه شپشک پسته در زمستان

مبارزه شیمیایی زمستانه علیه شپشک هایی که زمستان را به شکل پوره بر روی تنه و یا سرشاخه‌های درختان سپری می‌کنند، انجام می‌شود.

این مبارزه باید در اواخر زمستان و قبل از اینکه جوانه‌ها باز شوند انجام شود. از سم‌پاشی جوانه‌هایی که تازه سبز شده‌اند جدا جلوگیری شود. همچنین این سم‌پاشی بر روی آفات دیگر ازجمله پسیل، زنجره، پروانه سرشاخه خوار، تخم شته و تخم کنه‌ها مؤثر است.

بهتر است در مبارزه شیمیایی از سم دیازینون 1/5 در هزار به همراه 5 تا 7 لیتر روغن و ترجیحاً روغن ولک استفاده کرد. یا اینکه می‌توان از سم اتیون 2 در هزار به همراه 5 تا 7 لیتر روغن ولک نیز استفاده نمود.

مبارزه علیه شپشک پسته در بهار

مبارزه شیمیایی بهاره بهتر است در اواخر فروردین‌ماه و اوایل اردیبهشت‌ماه زمانی که پوره‌های متحرک سن 1 از زیر سپرها بیرون می‌آیند، انجام شود. در مبارزه شیمیایی بهاره می‌توان از سم دیازینون 1/5 لیتر در هزار و یا از سم اتیون 2 لیتر در هزار استفاده کرد.

تعین دقیق تاریخ خروج پوره‌ها توسط کارشناسان بخش کشاورزی و حفظ نباتات و یا خود باغداران انجام می‌شود. با گردش در باغ و مشاهده پوره‌های متحرک بر روی تنه، سرشاخه‌ها و برگ درختان می‌توان به وجود آن‌ها پی برد.

توجه شود که چون پوره‌های سن 1 به سموم حساس هستند نیاز نیست در سم‌پاشی بهاره از روغن‌ها به‌ویژه روغن ولک برای تأثیرگذاری بیشتر استفاده نمود.
مبارزه در این بازه زمانی علیه شپشک ها، با مبارزه علیه پسیل، زنجرک و کنه‌ها نیز همراه خواهد بود.

درصورتی‌که باغی برای اولین بار علیه این آفت سم‌پاشی می‌شود بهتر است سم‌پاشی را به فاصله دو هفته بعد تکرار کرد اما در سال‌های بعد درصورتی‌که خسارت کاهش‌یافته بود یک نوبت کافی است.

مبارزه شیمیایی علیه شپشک های نرم‌تن چگونه است؟

باید توجه شود که مبارزه شیمیایی با این شپشک ها در زمستان با سم دیازینون 1/5

در هزار و یا سم اتیون 2 در هزار به همراه 5 تا 10 لیتر روغن ولک انجام گیرد تا بیشترین اثربخشی را داشته باشد.

نکات کاربردی مصرف روغن ولک

ازجمله نهاده‌هایی که برای مبارزه زمستانه علیه شپشک ها استفاده می‌شود روغن‌ها هستند که باید شرایط خاصی داشته باشند تا اثرگذار باشند. در غیر این صورت باعث آسیب غیرقابل جبرانی برای درختان خواهند شد.

ازجمله این نکات عبارت‌اند از:

• روغن‌ها باید در فصل خواب درختان در زمستان مصرف شوند.
• استفاده از روغن‌ها در فصل بیداری درختان در بهار با دزهای مصرفی بالا، باعث سوختن شاخه‌ها و برگ درختان خواهد شد.
• روغن‌هایی مناسب هستند که دارای وزن سبک باشند و درجه خلوص بالایی داشته باشند. باید توجه داشته که هرچه روغن خالص‌تر باشد، رنگ آن روشن‌تر خواهد بود.
• توجه به این نکته ضروری است که استفاده از روغن‌های ولک در دمای بالای 33 درجه سانتی‌گراد و دمای زیر صفر درجه سانتی‌گراد و همچنین زمان یخبندان ممنوع است.
• در شرایط وجود هرگونه تنش در درختان ازجمله کم‌آبی از مصرف روغن‌ها جلوگیری شود.
• در صورت وجود بارندگی و همچنین وجود رطوبت بالا از مصرف روغن خودداری شود زیرا به درختان آسیب می‌رسد.
• در زمان شکوفه دهی هرگز از روغن‌ها استفاده نکنید.
• زمانی که برگ‌ها تازه سبز شده‌اند از مصرف روغن‌ها جلوگیری شود.
• بهترین زمان استفاده از روغن‌ها به‌ویژه روغن ولک: 3 تا 4 هفته قبل از تورم جوانه‌ها می‌باشد.

جلوگیری از تخریب باغ با بالا بردن دانش و آگاهی

شپشک ها به‌طورکلی نوعی از حشرات‌اند که اغلب جنس ماده در آن‌ها قابلیت پرواز ندارند. روی قسمت‌هایی از درخت ساکن و چسبیده هستند.

اگر در منطقه‌ای این آفت گسترش دارد و بر روی بیشتر درختان باغ به‌صورت متراکم دیده می‌شوند باید علیه آن سم‌پاشی انجام داد.

همه‌ساله به دلیل عدم آگاهی باغداران و همچنین وجود افراد سودجو، سموم کشاورزی زیادی وارد چرخه حیات و محیط‌زیست می‌شود و درنهایت آلودگی‌های زیادی را به دنبال خواهد داشت.

بهترین راهکار بالا بردن آگاهی باغداران عزیز در مصرف درست و به‌جای نهاده‌های کشاورزی خواهد بود. امید است که با بالا بردن میزان آگاهی گامی در پیشرفت کشاورزی کشورمان برداریم.

[products limit=”12″ columns=”6″ category=”کود”]

درختان پسته هم مانند سایر درختان، موردحمله تعداد زیادی از آفات قرار می‌گیرند. خسارت آفات و عدم کنترل به‌موقع و عدم اطلاع از نحوه صحیح کنترل آفات‌ گیاهی باعث شده است که آفات پسته همواره‌ خسارت‌ قابل‌توجهی‌ به‌ محصول‌ ‌وارد کنند. گروهی دیگر از آفات مهم پسته، سن‌های زیان‌آور هستند. در این نوشته از مجله کشاورزی پسته رفسنجان با زیست‌شناسی، شکل شناسی، نحوه خسارت و عوامل مدیریتی یکی از این سن‌ها به نام سن قرمز پسته بیشتر آشنا می‌شوید.

سن‌های بذر خوار یا سن‌های خانواده Lygeaidae

سن‌های خانواده Lygeaidae به‌طورکلی بذر خوار هستند؛ اما دو گونه معروف آن‌ها که در باغات پسته فعالیت دارند گونه Lygeaus panderus و Lygaeus equestrisi هستند.

سن قرمز پسته گونه Lygeaus panderus

سن قرمز یکی از مهم‌ترین سن‌های زیان‌آور پسته می‌باشد. خسارت این‌گونه بر روی دانه‌های پسته مشاهده‌شده است.

سن قرمز گونه Lygeaus panderus چه شکلی دارد؟

حشرات کامل این آفت، به طول ۱۳ تا ۱۵ میلی‌متر و پهنای 5 میلی‌متر، رنگ بدن در پشت قرمز و دارای نوارهای سیاه در بین نواحی قرمز می‌باشند. لکه‌های سیاهی در دو طرف هر بند شکم وجود دارد.

رنگ بدن در سطح شکمی سیاه و دارای سه لکه قرمز در کنار پاها می‌باشد. این‌گونه دارای خرطوم و شاخک 4 بندی می‌باشد. تخم این حشره شیری‌رنگ و بیضی‌شکل است. تخم‌ها در دسته‌های 60-70 تایی روی‌هم و بدون نظم روی برگ و یا پراکنده گذاشته‌ می شوند و آن‌ها را به‌وسیله ماده لزجی به هم می‌چسباند.

سن قرمز پسته گونه Lygeaus panderus چگونه زندگی می‌کند؟

زمستان گذرانی این آفت به‌صورت حشرات کامل در مکان‌های زمستان گذران مانند شکاف درختان، شکاف چوب‌های خشک، زیر بوته‌های خشک و در شکاف زمین و درون میوه‌های خشک به‌جامانده از سال‌های قبل است.

• همچنین آن‌ها در زیر پوستک تنه درختان گز، سنجد، پده و انگور و یا زیر بوته‌های قیچ، درمنه و غیره در دشت‌های اطراف باغ‌های پسته نیز زمستان گذرانی می‌کنند.
• در فروردین‌ماه از مناطق زمستان گذران خارج‌ می شوند، زیر بوته‌های خشک و روی علف‌های هرز تازه سبز شده به تغذیه می‌پردازند. بر روی اکثر گیاهان آن‌ها از میوه و گاهی تمام قسمت‌های ساقه، برگ و بذر تغذیه می‌کند.
• در اوایل اردیبهشت‌ماه با ظهور میوه‌های حساس و کوچک پسته، به سمت باغ‌های پسته مهاجرت کرده و به روی درختان مستقر می‌شوند.
• این حشره دارای 3 تا 5 نسل در سال می‌باشد.

خسارت و تغذیه سن قرمز گونه Lygeaus panderus چگونه است؟

باید توجه داشت که یکی از خصوصیات سن قرمز این است که قادر است طی مدت بسیار کوتاهی به‌ویژه در اردیبهشت‌ماه خسارت بالایی را ایجاد کند.

• این آفت به باغ‌هایی که در نزدیکی کویر و بیابان هستند، خسارت بیشتری وارد می‌کند؛ زیرا میزبان‌های واسط آن در کویر به‌وفور وجود دارد.
• این حشره با فروکردن خرطوم خود به داخل میوه سبب پژمردگی و خشکیدگی میوه‌ها می‌گردد و تا مرحله سخت شدن پوست استخوانی قادر به تغذیه و ایجاد خسارت می‌باشد.
• تغذیه حشرات کامل از میوه‌های تازه تشکیل‌شده و نابالغ، سبب سیاه شدن میوه پسته می شود و میوه‌های مورد تغذیه پس از مدتی بر روی درختان خشک‌شده و ریزش می‌کنند.
• فقط حشرات کامل روی درختان پسته دیده می‌شوند و تخم و پوره‌های این آفت روی درختان پسته مشاهده نشده‌اند. پوره‌ها از گیاهان علفی آبدار تغذیه می‌کنند.
• پس از سخت شدن پوست استخوانی میوه پسته سن قرمز قادر به تغذیه از میوه پسته نبوده و در این زمان به سمت درختان دارای میوه‌های آبدار و شیرین نظیر انواع آلو، انگور، توت و غیره مهاجرت می‌نماید.
• خسارت این آفت به دلیل هجوم دسته‌جمعی و با جمعیت زیاد در صورت عدم مبارزه به‌موقع می‌تواند بسیار شدید باشد.

نحوه تشخیص خسارت سن زدگی از خسارت کمبود کلسیم

باید دقت کرد که خسارت سن قرمز را با کمبود کلسیم اشتباه نگرفت. در کمبود کلسیم، دانه‌های پسته از نوک شروع به سیاه شدن می‌کنند ولی در اثر خسارت سن قرمز، سطح خارجی میوه سیاه می‌شود.

همچنین در سطح داخلی لکه‌های توری سفیدرنگی پدید می‌آید. علاوه بر این از محل نیش سن قرمز قطرات شفافی خارج می‌شود.

سن قرمز پسته ناقلی خطرناک

حمله این آفت به میوه درختان پسته، در مراحل نخستین رشد سبب خشکیدگی و در مراحل بعدی ظاهر میوه سالم ولی مغز آن خسارت می‌بیند.

مغز موردحمله تلخ می‌شود و این تلخی در اثر ترشحاتی است که به‌وسیله خرطوم سن در مراحل تغذیه تزریق می‌گردد. تا اینجا کلیه خسارت‌ها مکانیکی بودند یعنی در ظاهر میوه مشاهده می‌شدند.

اما پس از تحقیقات و بررسی‌های زیادی که در سال‌های اخیر انجام‌شده است، محققان این حوزه به این نکته پی بردند که سن قرمز پسته ناقل قارچ عامل بیماری خطرناک ماسوی پسته Nematospora coryli می‌باشد. درنتیجه رصد دقیق و به‌موقع این آفت بسیار حائز اهمیت است.

سن قرمز گونه Lygaeus equestrisi

گونه L. equestrisi از این خانواده با اندازه کوچک‌تر نسبت به گونه L. panderus و نیز با جمعیت نسبتاً کم در باغ‌های پسته مشاهده می‌شود. این‌گونه به‌طور عمده همراه با سن قرمز بوده و خسارت آن نیز مشابه سن قرمز می‌باشد.

سن قرمز بالپوش کوتاه Phyrocoris apterous

گونه P. apterous شباهت ظاهری زیادی به سن‌های قرمز دارد. مهم‌ترین تفاوت آن با گونه‌های متعلق به جنس Lygaeus نداشتن  بخش غشائی در بالهای رویی می‌باشد.

به همین دلیل باغداران پسته آن را با سن قرمز اشتباه می گیرند و در مواقعی اقدام به سم‌پاشی علیه آن می‌نمایند. لازم به ذکر است این‌گونه در باغ‌های پسته بر روی علف‌های هرز داخل و اطراف باغ‌ها فعالیت نموده و تغذیه آن از میوه پسته تاکنون مشاهده نشده و از آفات پسته نیست.

جنبه‌های مدیریتی مبارزه با سن های قرمز پسته

جهت کنترل سن‌ها بایستی به نکات زیر توجه کرد:

• از بین بردن پناهگاه‌های زمستانی آفت شامل علف‌های خشک کف باغ، برگ‌های ریخته شده در اطراف طوقه درختان، از بین بردن چوب‌های پوسیده و شکاف دار
• حذف بقایای میوه‌ها ازجمله میوه‌های هندوانه و خربزه خشک‌شده
• از بین بردن علف‌های هرز در مراحل اولیه رشد به‌ویژه علف پیچ در اوایل اردیبهشت‌ماه
• جلوگیری از کندن و از بین بردن علف‌های هرز داخل باغ در زمانی که سن‌ها به باغ هجوم آورده‌اند، برای جلوگیری از هجوم سن‌ها روی درختان پسته
• جلوگیری از کندن و از بین بردن میزبان‌ها در مناطق کوهستانی و دشت‌های اطراف باغ‌های پسته
• از دشمنان به‌ویژه زنبورهای پارازیتوئید تخم سن‌های پسته حمایت شود.
• یخ آب زمستانه

آیا مبارزه شیمیایی علیه سن های قرمز پسته لازم است؟

مبارزه شیمیایی به تراکم جمعیت آفت و مراحل رشد گیاه و میوه پسته بستگی دارد. در صورت لزوم برای مبارزه با سن‌های پسته می‌توان از سموم زیر استفاده کرد:

• سم آندوسولفان 2.5 تا 3 لیتر در 1000
• سم فنیتروتیون 1.5 تا 2 لیتر در 1000
• سم افوریا 0.3 لیتر در 1000

دقت شود که در زمان سم‌پاشی علاوه بر درختان پسته، علف‌های هرز داخل باغ‌های پسته نیز سم‌پاشی شوند.

به دلیل عدم علاقه سن قرمز به نور بهتر است سم‌پاشی در شب انجام گیرد.

 کلام پایانی

پرواضح است که حشرات هم از مخلوقات خداوند هستند. بر کسی پوشیده نیست که هدفی و قصدی پشت این آفرینش بوده است که بشر هنوز به آن پی نبرده است. آنچه مسلم است اینکه در این دنیای بیکران هستی، برای حشرات هم سهمی در نظر گرفته شده است.

ما انسان‌ها هستیم که با دخالت‌های نا به‌جا و کورکورانه خود در طبیعت، این سهم را از آن‌ها دریغ می‌داریم. سبب می‌شویم حشراتی که در دنیا نقش مفیدی را بر عهده دارند به ناگاه تبدیل به موجودی شوند که آن‌ها را آفت و مزاحم بنامیم.

با استفاده بی‌رویه از سموم، استفاده نادرست از کودهای شیمیایی، با استفاده غلط از منابع آبی و خاکی سبب به هم زدن اکوسیستم‌های طبیعی آن‌ها شده و هزینه‌های گزافی را برای نابودی آن‌ها می‌پردازیم. به امید روزی که همه باغداران و کشاورزان عزیز کشورمان به کشاورزی صحیح و اصولی پایبند باشند.

[products limit=”12″ columns=”6″ category=”18158″]

یکی از دغدغه‌های مهم کشاورزان و باغداران پسته آفات و بیماری‌ها است. کشاورزان در مسیر کنترل آفات و بیماری‌های پسته، محتمل خسارت زیاد مالی به لحاظ هزینه‌های سموم، ادوات سم‌پاشی و محلول‌پاشی  گردیده‌اند. تجربه نشان داده است بسیاری از پسته کاران دانش کافی درزمینهٔ شناخت مشکلات باغ‌های خود و رفع آن را نمی‌دانند. آفات خسارت زا و آسیب‌رسان به درخت پسته از تنوع بسیار زیادی برخوردار هستند. بسیاری از آفات پس از مدتی به انواع سموم مقاوم می‌شوند. یکی از مهم‌ترین آن‌ها آفت سنک درخت پسته است که در ادامه به بررسی انواع و راه‌های مبارزه با آن‌ها خواهیم پرداخت.

شناخت سنک پسته

این سن‌ها ازنظر جثه نسبت به سن‌های سبز و قرمز کوچک‌تر هستند. سنک‌ها به رنگ‎های مختلف سبز، قهوه‎ای، خاکستری و … وجود دارند.

اما کشاورزان سنک‎‌‌ها را بیشتر با رنگ سبز می‌شناسند. خیلی زودتر نسبت به سن سبز در باغ ظاهر می‌شوند. این گروه از آفات در اواسط بهار هم‌زمان با آغاز رشد میوه در باغات پسته خسارت وارد می‌کنند.

سن‌های خانواده Miridae (سن‌های گیاهی) نسبت به سن‌های سبز و سن های قرمز، جثه کوچک‌تری دارند. این حشرات کوچک، کشیده اندام و بدنی نسبتاً نرم دارند. به‌طور عمده از شیره نباتی گیاهان زراعی، درختان میوه و علف‌های هرز تغذیه نموده و تعداد معدودی نیز شکارگر هستند.

این حشرات به دلیل جثه بسیار کوچکی که نسبت به سایر سن‌ها دارند، با نام سنک پسته شناخته می‌شوند. سه نوع از سنک ها در باغات پسته فعالیت بیشتری دارند که در ادامه به معرفی آن‌ها پرداخته‌ایم.

سنک جنس Megacoelum

حشرات کامل سنک پسته جنس Megacoelum به رنگ سبز تا سبز روشن هستند. این حشرات در مناطق پسته‌کاری کرمان دارای دو گونه مختلف هستند.

گونه M.brevirostre به طول 4.6 تا 8.6 میلی‌متر و گونه M.tricolor به طول 4.6 تا 6.5 میلی‌متر است. این گونه‌ها دارای یک نسل در سال می‌باشند.

تخم‌های آن‌ها به رنگ سفید شیری، استوانه‌ای به طول 1 تا 1.1 میلی‌متر و قطر 0.2 تا 0.3 میلی‌متر هستند. به‌صورت انفرادی و گاهی 2 تا 3 تایی در بافت نرم سرشاخه‌های یک‌ساله، جوانه‌ها و به‌ویژه جوانه انتهایی قرار می‌گیرند. میانگین تعداد تخم‌ها 25 تا 30 عدد است.

سنک جنس Campylomma spp.

گونه‌های جنس Campylomma به رنگ سبز مایل به زرد یا سبز کم‌رنگ می‌باشند. این جنس در شرایط آب و هوایی استان کرمان در حدود اواسط فروردین‌ماه در باغ‌های پسته ظاهر می‌شوند.

گونه‌های این جنس دارای 4 تا 5 نسل در سال می‌باشند. نسل اول خسارتی شبیه به خسارت جنس Megacoelum بر روی میوه پسته ایجاد می‌کند.

پوره‌ها و حشرات کامل نسل دوم به بعد این جنس از سنک پسته قادر به تغذیه از میوه پسته نیستند و تنها از شیره گیاهی دم میوه‌ها، محور خوشه‌ها و دم برگ‌ها تغذیه می‌کنند. این تغذیه در این مرحله اهمیت اقتصادی ندارد.

سنک جنس Creontiades pallidus

حشرات کامل این گونه به رنگ سبز و طول بدن 1.8 تا 4.8 میلی‌متر و دارای لکه تیره مشخص در ناحیه سپرچه می‌باشند. این گونه در مناطق پسته‌کاری استان کرمان، عمدتاً بر روی علف‌های هرز فعالیت می‌نماید.

تعداد کمی نیز در اوایل بهار روی درختان پسته از شیره گیاهی محور خوشه‌ها و دم برگ‌ها تغذیه می‌کنند. تخم‌ها به شکل خمیده به طول 1.2 تا 1.4 میلی‌متر و قطر حدود 0.5 میلی‌متر هستند. دارای 4 تا 5 نسل می‌باشند.

علائم خسارت و تغذیه پوره‌ها

• خروج شیره گیاهی در محل فرورفتن خرطوم در سطح بیرونی پوست رویی
• تیره‌رنگ شدن محل فرورفتن خرطوم در سطح بیرونی پوست استخوانی
• خشکیده شدن میوه‌های مورد تغذیه و درنهایت ریزش آن‌ها

سنک های شکاری در باغ‌های پسته

در باغ‌های پسته استان کرمان گونه‌های دیگری از سنک ها نیز وجود دارند که گیاه خور نیستند و شکارگر نامیده می‌شوند. این سنک ها از پوره‌های سنین مختلف آفات مکنده پسته نظیر پسیل معمولی، زنجره معمولی، شپشک های پسته، کنه‌ها و برخی از سن‌های گیاه‌خوار تغذیه می‌کنند.

سن‌های گیاه‌خوار که آفت محسوب می‌شوند دارای خرطوم 4 تا 5 مفصلی کشیده و راست هستند که در زمان استراحت حشره در شکاف ناحیه شکمی سینه قرار داده می‌گیرد.

سنک‌های شکاری دارای خرطوم 3 مفصلی و خمیده و شبیه منقار پرندگان شکاری نظیر عقاب و شاهین می‌باشند. این خرطوم در زمان استراحت در ناحیه زیر سر قرار می‌گیرد.

راه‌های شناسایی آفت سن درخت پسته

• با انجام کنترل‌های تصادفی در باغ در زمان تشکیل میوه تا سخت شدن پوست استخوانی
• تکان دادن خوشه بر روی یک سطح صاف مانند سینی یا دستمال سفید جهت شناسایی آفت سنک
• بررسی علف‌های هرز داخل و حاشیه بیرونی

شناسایی آفت سن در زمانی انجام شود که قبل از آن باغ سم‌پاشی نشده باشد؛ زیرا در صورت سم‌پاشی علیه سایر آفات، آفت سن نیز کاهش می‌یابد.

راه‌های مبارزه با آفت سنک درخت پسته

• کاهش دفعات سم‌پاشی و پرهیز از سمومی که همه حشرات را نابود می‌کند؛ زیرا بسیاری از حشرات نظیر زنبورها از دشمنان طبیعی آفت سن محسوب می‌شوند.
• حشرات پارازیت کننده تخم سن سبز می‌تواند بخش زیادی از آفت سن را در مرحله تخم از بین ببرد.
• حذف علف‌های هرز در اواخر فصل برداشت محصول به‌منظور از بین بردن کانون زمستان گذران این آفت
• استفاده از سموم شیمیایی مجاز

در هنگام شیوع آفت و خسارت شدید سن‌ها بهتر است از کندن  علف‌های هرزی که میزبان آفت هستند خودداری شود.

مبارزه شیمیایی در صورت نیاز و با توجه به تراکم جمعیت و مرحله رشدی میوه پسته،  با استفاده از حشره‌کش‌های زیر انجام می‌شود.

•  اندوسولفان (تیودان) به نسبت 2/5-2 در هزار
•  فنتیون (لبایسید)  به نسبت 1/5-1 در هزار
• فنیتروتیون (سومیتون) به نسبت 2-1/5 در هزار
• افوریا به میزان 300 سی سی در هزار لیتر آب
• استامی پراید 500 گرم در هزار لیتر آب توصیه می‌شود.

زمان سم‌پاشی آفت سنک درخت پسته

سم‌پاشی بهتر است در شب انجام شود. چون حداکثر فعالیت سنک‌ها در شب است. سم‌پاشی روی دختان و علف‌های هرز همراه با محلول‌های کاهنده PH (ایمپروو) می‌توان خسارت  ناشی از این آفت را کاهش دهد.

سخن پایانی

به دلیل عدم آگاهی و شناخت کافی کشاورزان  آفت سنک پسته به‌سرعت طی چند روز به تعداد زیادی از خوشه‌های پسته خسارت می‌زند.

ازاین‌رو خوشه‌ها و دانه‌ها به‌شدت سیاه و بعد مدت کوتاهی شاهد ریزش شدید میوه‌های پسته و کاهش عملکرد هستیم و این لزوم شناخت و کنترل آفت را مشخص می‌کند.

در طبیعت زمانی که سم‌پاشی وجود نداشته باشد، تعداد سن‌ها به‌وسیله دشمنان طبیعی که دارند در حد تعادل تغییر می‌یابد. در مقابل در باغ‌هایی که سم‌پاشی زیاد انجام می‌شود، سموم دفع آفات باعث حذف دشمنان طبیعی سن‌ها می‌شود.

[products limit=”12″ columns=”6″ category=”18158″]

یکی دیگر از آفاتی که در گذشته‌های نه‌چندان دور از مهم‌ترین آفات درخت پسته محسوب می‌شد، زنجره پسته یا همان زنجرک و شیره تر پسته است. در شرایط کنونی این آفت در باغ‌های قدیمی و مسن، به‌خصوص درختان بلند و تنومند که مدیریت ضعیفی دارند، بیشتر مشاهده می‌شود. در باغ‌های تازه تأسیس که با مدیریت مبارزه آفات متوسط و یا خوب اداره می‌شوند، اغلب تحت کنترل است و خسارت زیادی ایجاد نمی‌کند. طبق این اطلاعات متوجه خواهید شد که آگاهی و آموزش در ارتباط با مقابله با آفات و بیماری‌های درختان پسته بهترین راه مبارزه با آن‌ها را به ما نشان می‌دهد. به همین منظور در این مقاله از مجله کشاورزی پسته رفسنجان به بررسی آفت زنجره پسته و روش‌های مبارزه با آن می‌پردازیم.

شناخت زنجره پسته

این افت از گذشته دور به‌عنوان زنجره پسته نامیده شده است و در استان کرمان به شیره تر معروف است. این آفت با توجه به‌اندازه و خصوصیات زندگی بیشتر به زنجرک ها و خانواده Cicadellidae شباهت دارد.

زنجره پسته یک حشره‌ای مکنده است که با خرطوم کوتاه و نازک خود از شیره دم خوشه، میوه و شاخه‌های جوان تغذیه می‌کند. گزارشات حاکی نشان می‌دهد که این آفت در تمامی نقاط کشور گسترش داشته است.

میزبان این آفت گیاهان تیره پسته اعم از پسته اهلی و گونه‌های وحشی و خودرو مانند بنه و کسور است.

شکل شناسی شیره تر پسته

حشره بالغ زنجره پسته به رنگ زرد مایل به سبز روشن تا قهوه‌ای کم‌رنگ می‌باشد. اندازه آن 3 تا 3.5 میلی‌متر است. اگر به بالها دقیقاً نگاه شود لکه‌های سبزی را می‌توان به‌طور پراکنده بر روی آن‌ها مشاهده کرد.

سر عریض‌ترین قسمت بدن این آفت است و در دو طرف آن چشم‌های مرکب قرار دارند. در قسمت زیرین سر یک خرطوم کوتاه 4 مفصلی وجود دارد که در زیر بدن و بین پاهای حشره امتداد دارد.

شاخک‌ها مویی و در قسمت پایین سر و در بین دو چشم مرکب قرارگرفته‌اند. در ماده‌ها آخرین مفصل شاخک نازک و کشیده ولی در نرها به یک صفحه بیضی‌شکل نوک‌تیز به رنگ بنفش تیره ختم می‌شود.

حشره دارای 3 سن پورگی است که پوره‌ها فاقد بال هستند و شکم پوشیده شده از خار می‌باشد. رنگ پوره‌ها در ابتدای هر سن زرد مایل به سبز یا کرم‌رنگ هستند.

در انتهای هر سن نیز تیره و گاهی اوقات سیاه‌رنگ می‌شوند. این پوره‌ها بیشتر در داخل خوشه تجمع یافته و با کمک پاهای عقب خود به‌سرعت راه می‌روند یا می‌جهند. دوره پورگی زنجره پسته 30 تا 40 روز طول می‌کشد.

زیست‌شناسی زنجره پسته

در شرایط استان کرمان زمان فعال شدن آفت از اواسط اسفندماه است اما در شرایطی مثل استان قزوین به علت زمستان‌های سردتر، این آفت از هفته‌های اول سال شروع به فعالیت می‌کند.

این حشرات همانند پسیل پسته مربوط به سال قبل هستند و زمستان را در زیر پوستک‌ها و شکاف‌های تنه درخت گذرانده‌اند.

حشرات کامل در اواخر زمستان همراه با کاهش شدت سرما، در ساعات گرم روز به حالت سرگردان بر روی درختان پسته مشاهده می‌شوند. بعد از شروع حرکت شیره گیاهی در اندام‌های درخت و متورم شدن جوانه‌ها از شیره گیاهی تغذیه می‌کنند.

پس از مدتی تغذیه از شیره  جوانه‌ها خوشه‌ها، زنجره ها در روی دم خوشه‌ها تخم می‌گذارند که اگر دقت شود به شکل نقاط سیاه‌رنگی دیده خواهد شد.

مرحله پورگی مهم‌ترین مرحله خسارت زای آفت است که از 29 تا 39 روز به طول می‌انجامد.

راه‌های تشخیص وجود زنجره

یکی از آسان‌ترین راه‌های تشخیص زنجره پسته در باغ آن است که آرام یکدست را زیر خوشه‌های جوان برده و با دست دیگر ضربه سریع و آرامی از بالا به خوشه زده شود.

اگر حشرات ریزی که سریع پرواز می‌کند در دست مشاهده گردید به‌احتمال‌زیاد درخت به زنجره آلوده‌شده است.

محل تخم‌گذاری این آفت کمی برآمده شده و پس از مدتی به رنگ سیاه درمی‌آید که به‌سادگی قابل‌تشخیص است. وجود علائم تخم‌گذاری از مهم‌ترین دلایل وجود آفت در باغ محسوب می‌شود.

هر حشره ماده به‌طور متوسط 70 تا 100 تخم می‌گذارد. تخم‌ها ابتدا سفیدرنگ و با گذشت زمان زرد می‌شوند.

علائم خسارت زنجره ابتدا به‌صورت خروج شیره از خوشه و پس از مدتی سیاه شدن و ریزش دانه‌های پسته می‌باشد.

مایع چسبناکی که از خوشه‌ها بر روی شاخه و برگ‌ها ریخته می‌شود باعث نام‌گذاری آفت بنام شیره تر بوده است و چنین حالتی نشان‌دهنده جمعیت بالای آفت در باغ می‌باشد.

نحوه خسارت زنجره پسته

خسارت زنجرک پسته مانند سایر آفات درخت پسته به زمان و میزان رویش درختان بستگی دارد. خسارت اولیه توسط حشرات کامل و در ادامه خسارت اصلی به‌وسیله پوره‌های حاصل از این حشرات زمستان گذران ایجاد می‌شود.

آفت در اواخر زمستان که جوانه‌های درخت پسته متورم می‌شوند، در ساعات گرم روز از پناهگاه خارج می‌شود. از شیره نباتی جوانه‌ها تغذیه می‌کند و از محل تغذیه قطرات کوچک شیره گیاه خارج می‌شود. این تغذیه باعث ریزش یا عدم ادامه رشد جوانه‌ها نمی‌شود.

حشرات کامل زنجره، بعد از باز شدن جوانه‌های گل و برگ و ظهور سرشاخه‌ها و خوشه‌های تازه، از شیره گیاهی در این بخش‌ها تغذیه می‌کند. پس از مدتی تخم‌گذاری آغاز می‌شود. در طول دوره تخم‌گذاری نیز تغذیه ادامه داشته و آفت خسارت میزند.

شکاف دادن نسوج گیاه برای تخم‌گذاری نیز نوع دیگری از خسارت زنجره پسته است. بیشترین تخم‌گذاری آفت داخل محورهای خوشه‌ها انجام می‌شود. محل تخم‌گذاری تا پایان فصل روی اندام‌ها باقی‌مانده و قابل‌تشخیص است.

پوره‌ها پس از خروج از تخم با خرطوم خود حریصانه از شیره گیاهی تغذیه می‌کند و این مرحله مهم‌ترین خسارت زنجره پسته است. خروج این پوره‌ها به‌تدریج و طی یک مدت طولانی انجام می‌گیرد.

آغاز خروج پوره‌ها با تشکیل میوه‌های جوان هم‌زمان اتفاق می‌افتد و بیشترین خسارت به میوه‌ها وارد می‌شود. میوه‌های تازه تشکیل‌شده حساسیت زیادی دارند و در اثر صدمه مکانیکی حاصل از فرورفتن خرطوم آفت خشک می‌شوند. درنتیجه میوه پسته به‌اصطلاح داغو کرده و می‌ریزد.

کنترل شیره تر پسته

ازآنجایی‌که بیشترین خسارت در زمان پورگی زنجره پسته اتفاق می‌افتد، در شرایط معمولی بهترین زمان مبارزه، پس از خروج 50 تا 60 درصد پوره‌ها از تخم است. البته در صورت وجود جمعیت زیاد و فراوان حشرات کامل، می‌توان در اواخر زمستان و قبل از باز شدن اندام‌های سبز گیاه نیز مبارزه را انجام داد.

برای کنترل این آفت از سموم فوزالون (زولون) 2.5 در هزار، دارتون 2.5 در هزار و دیازینون 1.5 د هزار استفاده شود. درصورتی‌که تصمیم بر مبارزه با حشرات کامل قبل از باز شدن جوانه‌ها است، لازم است به روغن ولک را به میزان 10 تا 20 لیتر در هزار، به سموم گفته‌شده افزود.

روش‌های کنترل بیولوژیکی برای مبارزه با آفت زنجره پسته

برای کنترل بیولوژیکی آفت زنجره، روش‌های زیر را در نظر بگیرید:

1. هرس مناسب و سوختن شاخه‌های آلوده به آفت.
2. آبیاری به‌طور منظم و کافی.
3. عملیات شخم‌زنی.
4. یخ آب زمستانه.
5. تنظیم و رعایت فاصله دهی در کاشت درختان؛ چراکه حشرات در فواصل طولانی نمی‌توانند پرواز کنند و با افزایش فاصله بین درختان، انتقال و حرکت آفت کاهش می‌یابد.
6. تقویت درختان و افزایش مقاومت آن‌ها در برابر آفت با استفاده از کود دامی و مرغی و کودهای حاوی پتاسیم به شکل چالکود.
7. استفاده از تله‌ها و کارت‌های چسبناک زردرنگ به‌منظور رصد جمعیت آفت زنجره پسته و کسب اطلاعات مفید درباره وضعیت آلودگی باغ که در دو نوبت (نیمه فروردین با ظهور جوانه‌ها و اردیبهشت‌ماه برای شکار حشرات بالغ) انجام می‌شود.
8. کنترل بیولوژیک با استفاده از دشمن طبیعی (Anystis baccarum) که از پوره‌ها تغذیه می‌کند.

[products limit=”12″ columns=”6″ category=”18158″]

آفت سن پسته به‌عنوان یک حشره کوچک قابل رویت است که در مراحل مختلفی از زندگی خود، باعث آسیب به درخت پسته می‌شود. سن درخت پسته با تغذیه از برگ‌ها و مغز پسته آسیب می‌رساند و می‌تواند باعث ضعف درخت و کاهش عملکرد آن شود. در این مقاله از مجله کشاورزی پسته رفسنجان، به بررسی و شناسایی آفت سن درخت پسته، علائم و نشانه‌های حمله این آفت، روش‌های پیشگیری و مدیریت آن و همچنین راهکارهایی برای کاهش خسارت احتمالی به درختان پسته پرداخته خواهد شد. در این مقاله، به دلیل اهمیت بالای آفت سن درخت پسته برای صنعت باغبانی و با توجه به روش‌های جدید و کارآمد در مدیریت این آفت، تلاش شده است تا اطلاعات کاربردی و جامعی در این زمینه ارائه شود.

مشخصات آفت سن پسته

سن‌های زیان‌آور پسته که تاکنون در مناطق پسته‌کاری کشور شناسایی‌شده‌اند، به‌طور عمده متعلق به خانواده‌های pentatomidae (سن های بدبو) و lygaeidae (سن های بذرخوار) می‌باشند. این حشرات قادرند از مرحله تشکیل تا رسیدن کامل میوه با تغذیه از میوه پسته، ایجاد خسارت نمایند.

زمستان گذرانی به‌صورت حشره کامل زیر بوته‌های گیاهان و پناهگاه‌های مختلفی می‌باشد. سن های کامل در اواسط فروردین از محل‌های زمستان گذران خارج‌شده و از میزبان‌های تازه روئیده به‌ویژه اسفندماه تغذیه و به روی آن‌ها تخم‌ریزی می‌کنند.

در صورت نامساعد شدن شرایط طبیعی و خشک شدن میزبان‌های وحشی و بالا رفتن جمعیت به سمت باغات پسته هجوم می‌آورند. ابتدا از علف‌های هرز اطراف و داخل باغ‌های پسته و سپس از میوه‌های پسته تغذیه می‌کنند.

سن سبز با لکه سفید، سن سبز یک دست و سن قرمز، 3 تا 5 نسل در سال و سن قهوه‌ای یک نسل در سال دارد.

خسارات وارده سن های پسته

آفت سن پسته در دو مرحله مختلف می‌تواند به درختان آسیب برساند که در ادامه این مراحل را آورده‌ایم:

خسارت از مرحله‌ی تشکیل میوه تا سخت شدن پوست استخوانی

تغذیه سن ها در این مرحله باعث سیاه شدن و ریزش میوه‌ها در ابتدای فصل می‌گردد. در این مرحله براثر تغذیه سن ها، در روی پوست سبز میوه شیره گیاهی به‌صورت قطرات شفافی خارج‌شده و محل تغذیه کاملاً مشخص می‌باشد.

همچنین در سطح داخلی میوه‌ها شبکه‌های تورمانند سفیدرنگی مشاهده می‌شود. در روی پوست سبز میوه‌ها در مرحله شروع سخت شدن پوست استخوانی تا سخت شدن کامل آن، لکه‌های قهوه‌ای‌رنگی مشاهده می‌گردد.

خسارت از مرحله سخت شدن پوست استخوانی تا مغز بندی میوه‌ها

در این مرحله علائم تغذیه و لکه‌های قهوه‌ای‌رنگ در روی پوست سبز رویی پسته مشاهده نمی‌شود. محل تغذیه سن ها در سطح داخلی پوست استخوانی به‌صورت نقاط سیاه‌رنگ دیده می‌شوند.

تغذیه‌ی سن از جنین در حال رشد سبب پوکی و اسفنجی شدن جنین و تغذیه از میوه‌هایی که مغز رشد کرده دارند، سبب ایجاد لکه‌های نکروزه فرورفته قهوه‌ای‌رنگ بر روی مغز می‌گردد.

در این مرحله، یعنی در مرحله مغز بستن پسته، سن ها به‌ویژه سن های سبز و قرمز و قهوه‌ای قادر به انتقال قارچ nematospora coryli نیز بوده و بیماری ماسوی پسته (ماستی شدن اطراف مغز میوه‌ها) را به وجود می‌آورند.

آفت سن یکی از آفات بسیار مهم باغات پسته محسوب می‌شود. در سالیان اخیر با از بین رفتن دشمنان طبیعی آفت، سن جولان زیادی در مناطق پسته خیز یافته است.

متأسفانه به نظر می‌رسد که بعد از شیره خشک و پروانه چوب‌خوار به‌عنوان سومین آفت کلیدی پسته محسوب شود.

گونه‌های مختلف سن های درختان پسته

درختان پسته دارای گونه‌های مختلفی از سن ها هستند. جنس‌ها و گونه‌های سن شناخته‌شده در باغات پسته در ایران عبارت‌اند از:

• سن قرمز با نام علمی lygaeus pandurus
• سن سبز دارای لکه سفید در انتهای سپرچه جنس Brachynema spp.
• سن سبز یکدست و فاقد لکه سفید در انتهای سپرچه از جنس Acrosternum spp.
• سن قهوه‌ای از جنس Apodiphus spp.

سن قرمز پسته در سال‌های اخیر شیوع فراوانی در باغات پسته استان کرمان یافته است.

مخصوصاً در اوایل فصل رشد و مرحله تشکیل میوه Fruit setting سن های قرمز بسیار خسارت زا شده‌اند و تقریباً باغی را نمی‌توان پیدا کرد که از اثر سن قرمز در امان مانده باشد. به‌خصوص در باغاتی که در حاشیه قرار دارند.

عیب بزرگ آفات سن در این است که معمولاً در هنگام سم‌پاشی روی درختان و برگ‌ها نیستند و پس از فروکردن خرطوم در بافت میوه یا خوشه محل را ترک می‌کنند و احتمال این‌که به سم برخورد کنند کم است.

قدرت پروازی سن قرمز بالاست و این هم بر مشکل مبارزه شیمیایی می‌افزاید. سم‌پاشی در مورد سن قرمز زمانی می‌تواند مؤثر باشد که سن روی برگ یا خوشه وجود داشته باشد. بنابراین مبارزه شیمیایی با سن قرمز بسیار دشوار است.

فرو کردن نیش سن داخل دانه‌های پسته و خوشه‌ها، ترکیبات بزاق حشره را وارد بافت دانه و خوشه می‌کند که علاوه بر لهیدگی محل نیش و اطراف آن گاهی موجب خشک شدن خوشه‌ها و ریزش آن‌ها می‌شود.

خانواده پنتاتومیده (سن های بد بو)

سن های خانواده پنتاتومیده از مرحله تشکیل میوه تا رسیدن کامل میوه با تغذیه از میوه پسته ایجاد خسارت می‌نمایند.

سن سبز با لکه‌های سفید در انتهای سپرچه

حشرات کامل دارای بدنی نسبتاً کشیده به طول 11.2 تا 13.2 میلی‌متر و به رنگ سبز با لکه‌ای سفیدرنگ به شکل یک قطره آب در ناحیه انتهای سپرچه می‌باشند.

زمستان گذرانی این‌گونه مذکور به‌صورت حشرات کامل در حال دیاپوز به رنگ قهوه‌ای تا قهوه‌ای کم‌رنگ در مناطق کوهستانی و زیر انواع بوته‌ها و درختچه‌های وحشی سپری می‌گردد.

این حشرات در اواسط فروردین از مناطق زمستان گذران خود خارج‌ می شوند. بعد از آن شروع به تغذیه از بوته‌های تازه روئیده شده می‌نمایند.

حشرات کامل 10 الی 12 روز بعد شروع به جفت‌گیری و سپس تخم‌ریزی می‌نمایند. تخم‌ها به رنگ سفید مات و بشکه‌ای شکل هستند.

سن یک دست سبز

حشرات کامل دارای بدنی بیضی‌شکل به طول 9.9 تا 11.3 میلی‌متر و به رنگ یک دست سبز می‌باشند. تخم‌ها به رنگ سفید شفاف و بشکه‌ای شکل است.

زمستان گذرانی این‌گونه به‌صورت حشرات کامل در حال دیاپوز به رنگ قرمز اجری یا مسی‌رنگ در زیر پوستک تنه درختانی مانند گز، سنجد، پده و … در اطراف باغ پسته سپری می‌شود.

این سن ها از ابتدای تشکیل میوه بر روی درختان پسته شروع به فعالیت می‌نمایند. این حشرات دارای نورگرائی مثبت بوده و به سمت تله‌های نوری جذب می‌شوند.

باغداران پسته می‌توانند با قرار دادن این تله‌ها در داخل یک تشت پر از آب از وجود این آفت مطلع شوند.

سن قهوه‌ای پسته

سن قهوه‌ای دارای پراکنش و دامنه میزبانی وسیعی بوده و بر روی گیاهان مختلف زراعی و درختان مثمر، غیر مثمر و جنگلی متنوعی فعالیت می‌نماید.

حشرات کامل نر به طول 14.5 میلی‌متر و به پهنای 7.6 میلی‌متر و حشرات کامل ماده به طول 16.5 تا 17.6 میلی‌متر و به پهنای 8.3 میلی‌متر، بدن تخم‌مرغی یا بیضی‌شکل، ناحیه پشتی بدن محدب و قسمت شکمی کمی مقعر می‌باشد.

رنگ عمومی بدن قرمز مایل به قهوه‌ای و دارای لکه‌های سیاه تیره می‌باشند. تخم‌ها بشکه‌ای شکل و تخم‌های تازه گذاشته‌شده به رنگ سبز روشن می‌باشند. همان‌طور که گفته شد این نوع دارای یک نسل در سال می‌باشد.

رنگ حشرات کامل در مرحله زمستان گذرانی کمی تیره‌تر می‌شود. این نوع سن یکی از ناقلین بیماری ماسوی پسته محسوب می‌شود.

سن پسته جنس Carpocoris spp.

گونه‌های متعلق ب جنس Carpocoris دارای پراکنش و دامنه میزبانی وسیعی است. اندازه و رنگ عمومی بدن این حشرات بسیار متغیر است و از زرد مایل به خاکستری تا قرمز مایل به قهوه‌ای با نقطه‌های کوچک سیاه‌وسفید در روی بدن مشاهده‌شده است.

این جنس از سن پسته با جمعیت و اهمیت اقتصادی کم در باغ‌های پسته فعالیت می‌کنند. عموماً به همراه سن های سبز پسته در داخل و اطراف باغات پسته مشاهده می‌شوند.

خسارت آن نیز درست شبیه خسارت ایجادشده توسط سن های سبز است. در صورت تغذیه در مرحله مغز بندی پسته قادر است قارچ‌های بیماری‌زا نظیر بیماری ماسوی را منتقل کند.

سن بادام‌کوهی

حشرات کامل به طول 8.8 تا 10.2 میلی‌متر است. دارای پراکنش و دامنه میزبانی وسیعی بوده و 1 تا 2 نسل در سال دارد. این‌گونه نیز با جمعیت و اهمیت اقتصادی کمتری نسبت به سایر گونه‌های خانواده پنتاتومیده در باغ پسته فعالیت می‌نمایند.

خانواده Lygaeidea (سن های بذر خوار)

خانواده سن های بذر خوار بیش از 4000 گونه شناخته‌شده در دنیا دارد و یکی از بزرگ‌ترین خانواده‌های راسته‌ی نیم سخت بال پوشان محسوب می‌شود. اکثر این‌گونه ها گیاه‌خوارند اما گونه‌های شکارگر و خون‌خوار نیز در بین آن‌ها یافت می‌شود.

نسل حشرات کامل سن قرمز

حشرات کامل به طول 13 تا 15 میلی‌متر، دارای بدن کشیده و به رنگ قرمز با نوارهای سیاه در بین نواحی قرمز می‌باشند.

زمستان گذرانی به‌صورت حشرات کامل در مکان‌ها و پناهگاه‌های مختلف می‌باشد. این پناهگاه‌ها ممکن است متفاوت باشند. از زیر پوست درختان مختلف مانند سنجد و انگور گرفته تا بوته گیاهان بیابانی مانند درمنه و اسفند و … .

حشرات کامل در اوایل اردیبهشت به سمت باغ‌های پسته هجوم می آورند. تغذیه آن‌ها در این مرحله به علت حساسیت میوه‌ها سبب ایجاد خسارت شدید می‌گردد.

با کامل شدن پوست استخوانی، این حشره تمایل به تغذیه از میوه‌های پسته را ازدست‌داده و به سمت میزبان‌های دیگر مهاجرت می‌کند. باید توجه داشت که خسارت ناشی از باد زدگی و آفات دیگر با خسارت حاصل از سن قرمز اشتباه گرفته نشود.

در سن قرمز از محلی که نیش سن فرورفته مایعی شفاف مانند یک قطره کوچک با لوپ یا ذره‌بین و اگر کمی دقت کنیم با چشم غیرمسلح هم خسارت قابل‌مشاهده است.

ممکن است محل نیش سن روی خوشه‌ها قابل‌مشاهده باشد. باید توجه داشت وجود سوراخ بزرگ و دایره مانند روی دانه‌ها معمولاً نمی‌تواند خسارت ناشی از سن باشد.

اگرچه ممکن است در اثر حمله خرطوم سن به داخل دانه‌ها پس از گذشت زمان، سوراخی غیرمنظم به‌صورت شکافی ایجاد شود.

سن قرمز گونه Lygaeus equestrisi Wagner

حشرات کامل این‌گونه به طول 11 تا 12 میلی‌متر، دارای بدن کشیده و به رنگ قرمز با لکه‌های سیاه در بین نواحی قرمز می‌باشند.

این‌گونه جمعیت کمتری در باغات پسته دارد و خسارت آن مشابه سن قرمز است. با توجه به جمعیت کم این نوع سن نیاز به مبارزه شیمیایی ندارد.

سن بال پوش کوتاه Phyrocoris apterous

این‌گونه شباهت ظاهری زیادی به سن های قرمز پسته دارد و مهم‌ترین تفاوت آن با گونه‌های متعلق به جنس Lygaeus فقدان بخش غشائی در بال های رویی می‌باشد.

باغداران این جنس از سن را با سن قرمز پسته اشتباه می گیرند و اقدام به سم‌پاشی علیه آن می‌کنند. این‌گونه در باغ‌های پسته تنها بر روی علف‌های هرز فعالیت نموده و تغذیه آن از میوه پسته تاکنون مشاهده نشده است. بنابراین این جنس سن از آفات پسته محسوب نمی‌شود.

مبارزه و کنترل سن پسته

برای کنترل آفت سن پسته می‌توان از دو روش مبارزه غیر شیمیایی و شیمیایی کمک گرفت. در ادامه هر دو نوع این مبارزه را بررسی نموده‌ایم:

مبارزه غیر شیمیایی

1. اولین و بهترین نوع مبارزه‌ای که می‌توان با این آفت داشت، حفظ و حمایت از دشمنان طبیعی به‌ویژه زنبورهای پارازیتوئید است. این کار را باید با کاهش تعداد دفعات سم‌پاشی و عدم سم‌پاشی‌های بی‌رویه در باغ‌های پسته انجام داد.
2. وجود میزبان‌هایی به تعداد زیاد در مناطق کوهستانی و دشت‌های اطراف مناطق پسته‌کاری، از مهاجرت زودهنگام و یا هجوم جمعیت‌های بالا به سمت باغ‌های پسته جلوگیری می‌کند. بنابراین اجتناب از کندن و از بین بردن میزبان‌های وحشی یکی از مبارزات غیر شیمیایی با سن پسته است.
3. اجتناب از کندن و از بین بردن علف‌های هرز میزبان در داخل و اطراف باغات پسته می‌تواند به کنترل سن ها کمک کند. مخصوصاً در زمانی که سن ها به سمت باغات پسته هجوم می‌برند.

مبارزه شیمیایی

استفاده از سموم شیمیایی به تراکم جمعیت آفت و مرحله رشدی گیاه و میوه پسته بستگی دارد. در مرحله قبل از سخت شدن پوست استخوانی خسارت سن ها شدیدتر می‌باشد.

در صورت لزوم و مشاهده حشرات کامل (حداقل یک جفت سن بر روی هر درخت) و پوره های سن در خوشه‌های درختان پسته می‌توان مبارزه شیمیایی را آغاز نمود. به این منظور از حشره‌کش‌های فنیتروتیون (سومیتیون) 1.5 تا 2 در هزار و افوریا به نسبت 0.3 در هزار استفاده نمایید.

نکات مبارزه با آفت سن در باغات پسته

از هرگونه سم‌پاشی‌های بی‌رویه با سموم خطرناک یا سمومی که همه حشرات موجود در باغ ازجمله دشمنان آفت سن را از بین می‌برند، پرهیز نمایید.

سم‌پاشی با سمومی مانند فن والریت (سومیسیدین)، دلتامترین (دسیس) و بسیاری از سموم دیگر می‌توانند اثرات بسیار سو روی دشمنان طبیعی سن ها داشته باشند.

در موقع سم‌پاشی علاوه بر درختان پسته، علف‌های هرز داخل باغ‌های پسته به‌ویژه زاروق، اسفند، اسفند سگ و انواع شورها که از میزبان‌های مهم و اصلی این حشرات می‌باشند نیز بهتر است سم‌پاشی شوند.

[products limit=”12″ columns=”6″ category=”18158″]

پژمردگی ورتیسیلیومی پسته یکی از مهم‌ترین بیماری‌های درختان پسته در کالیفرنیا می‌باشد که اولین بار در ایران در سال 1387 و در استان کرمان مشاهده گردید. این یک بیماری قارچی است که توسط قارچ Verticillium dahliae در خاک ایجاد می‌شود. این بیماری سیستم آوندی درخت پسته را تحت تأثیر قرار داده و باعث پژمردگی و درنهایت مرگ می‌شود. در این مقاله از مجله کشاورزی پسته رفسنجان سعی داریم به بیماری پژمردگی ورتیسیلیومی پسته بپردازیم. علائم این بیماری را بررسی نماییم و راه‌های مبارزه با آن را بیاموزیم. با ما همراه باشید تا بهترین قارچ کش ها را برای مبارزه با بیماری ورتیسیلیوم به شما معرفی نماییم.

آشنایی بیماری ورتیسیلیومی پسته

بیماری ورتیسیلیومی پسته توسط قارچ verticillium dahlia ایجاد می‌شود. این قارچ در انواع خاک‌های مناطق معتدله و نیمه گرمسیری دنیا مشاهده می‌شود.

قارچ ورتیسیلیوم دارای دامنه میزبانی وسیع بوده و به بیش از 200 نوع گیاه ازجمله درختان پسته، سبزی‌ها، گل‌ها و غلات و … حمله می‌کند.

اندام‌های باردهی قارچ یا همان میکرو اسکلروت ها در خاک تشکیل‌شده و موجب تولیدمثل قارچ و همچنین دوام آن در طی سال‌های متمادی می‌شوند.

حدود 75 درصد از میکرو اسکلروت ها در قسمت بالایی خاک مستقر بوده و برخی ممکن است حتی در 2 تا 3 متری عمق خاک وجود داشته باشند و موجب آلودگی ریشه درختان پسته شوند.

در صورت مهیا شدن شرایط، میکرو اسکلروت ها در خاک جوانه می‌زنند و تولید هیف های آلوده‌کننده می‌کنند و باعث آلودگی ریشه درختان پسته می‌شوند. هیف قارچ در بافت ریشه شروع به پیشروی می‌کند تا اینکه به آوندهای چوبی (بافت انتقال‌دهنده آب) برسد.

با رشد و توسعه قارچ در میان آوندهای چوبی، آوندها نمی‌توانند آب و مواد غذایی را در گیاه ترانسپورت کنند و نهایتاً بیماری موجب مرگ درختان می‌شود.

از طرف دیگر قارچ، تولید توکسین یا زهرابه در آوندها می‌کند که روند زوال درختان را تسریع می‌بخشد. ورتیسیلیوم دارای race یا نژادهای مختلفی است که اختلاف زیادی ازنظر بیماری‌زایی، دامنه میزبانی و علامت بروز دارند.

علائم بیماری ورتیسیلیوم پسته چگونه ظاهر می‌شود؟

علائم بیماری در نژاد ملایم، به صورت آهسته پدیدار می‌شود و اغلب به صورت کلروزیس یا زردی در یک قسمت از درخت مشاهده می‌شود.

نژادهای شدید به‌سرعت وارد بافت درخت شده و زردی نامنظم، نکروزیس یا سیاه‌شدگی، پژمردگی و ریختن برگ‌ها را در پی خواهد داشت.

ارتفاع درختان آلوده کوتاه شده و آوندها تغییر رنگ پیدا می‌کنند. درختانی که به نژاد شدید آلوده می‌شوند نهایتاً می‌میرند. کنترل بیماری ورتیسیلیوم باید قبل از کاشت درختان انجام گردد.

مکانی که قرار است پسته‌کاری شود باید کاملاً ازنظر وجود قارچ و جمعیت آن چک شود.

• پژمردگی ناگهانی یک یا تعدادی از شاخه‌ها روی یک طرف درخت در اواخر بهار یا تابستان
• ریزش برگ شاخه‌های بیمار یا خشک شدن آن‌ها روی شاخه
• رنگ پریدگی برگ‌ها
• کاهش رشد شاخه‌های انتهایی و اندازه تاج درخت
• تیره شدن آوندهای چوبی در برش طولی شاخه‌های بیمار

عوامل تشدید بیماری پژمردگی ورتیسیلیومی پسته

برخی عوامل و شرایط نامساعد محیطی می‌توانند خسارات ناشی از این بیماری را تشدید کنند. ازجمله این عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

• در خاک‌هایی که محصولات حساس مانند پنبه، گوجه‌فرنگی، سیب‌زمینی، کدوئیان، نعناع و … کاشته می‌شود، جمعیت پاتوژن ها بیشتر است.
• درجه حرارت پایین در فصل بهار و تابستان می‌تواند خسارت را تشدید کند.
• این بیماری در خاک‌های مرطوب بیشتر دیده می‌شود زیرا نسبت به خاک‌های خشک، خنک‌تر می‌باشند.

پیشگیری و روش‌های مبارزه با بیماری ورتیسیلیوم پسته

در زمین‌هایی که قبلاً در آن‌ها پنبه یا یونجه کشت می‌شده است، نباید پسته‌کاری انجام داد. هنگامی‌که درختان به بیماری ورتیسیلیومی دچار می‌شوند، مبارزه بسیار مشکل می‌شود.

هیچ قارچ‌کش اختصاصی به‌منظور کاربرد برای مبارزه با این بیماری وجود ندارد. در باغاتی که در مناطق گرم هستند، استفاده از روش (ضد عفونی خاک با آفتاب دهی) soil solarization تا حدی می‌تواند مفید واقع شود.

این پروسه شامل آبیاری کامل باغ‌ها و پوشاندن کامل سطح خاک شخم‌خورده با استفاده از پلاستیک‌های کاملاً شفاف است که می‌تواند میکرو اسکلروت ها را که تا حدودی در عمق خاک قرار دارند از بین ببرد.

برای از بین رفتن کامل میکرو اسکلروت ها بهتر است، آفتاب دهی خاک (soil solarization) به مدت 4 هفته ادامه یابد. این روش هزینه زیادی در پی دارد اما در باغاتی که آلودگی شدید است و اکثر درختان علائم بیماری را نشان می‌دهند، بهتر است استفاده شود.

در نواحی که درختان کاملاً از بین رفته‌اند، برای کاشت مجدد و به‌منظور از بین بردن قارچ از روش فومیگاسیون توسط واپام (Vapam) استفاده می‌شود. بعد از فومیگاسیون پایه‌هایی در زمین کشت می‌شوند که کاملاً مقاوم به قارچ باشند.

در میان ‌پایه‌های بومی، ارقام اوحدی، بادامی راور و زرند متحمل و ارقام سبز پسته نوق، خنجری دامغان و احمد آقایی بسیار حساس هستند. کنترل علف‌های هرز نیز در کاهش جمعیت بیمارگر در خاک مؤثر است.

قارچ کش ورتیسیلیوم

قارچ‌کش‌های متعددی وجود دارد که می‌توان برای مدیریت بیماری پژمردگی پسته ورتیسیلیوم استفاده کرد، اما مهم است که با یک متخصص کشاورزی واجد شرایط مشورت کنید تا مناسب‌ترین قارچ کش و روش استفاده را برای شرایط خاص خود تعیین کنید.

برخی از قارچ‌کش‌ها که در برابر پژمردگی ورتیسیلیوم در پسته مؤثر هستند عبارت‌اند از:

1. فوزتیل آلومینیوم
2. اکسی کلرور مس
3. تیوفانات متیل
4. پروپیکونازول
5. تبوکونازول

توجه به این نکته مهم است که مقاومت به قارچ کش می‌تواند در طول زمان با استفاده مکرر از همان قارچ کش ایجاد شود، بنابراین ممکن است برای مدیریت مؤثر بیماری، چرخش قارچ‌کش‌ها ضروری باشد.

سخن پایانی

پژمردگی ورتیسیلیوم پسته یک بیماری جدی ناشی از قارچ Verticillium dahliae در خاک است که می تواند منجر به کاهش عملکرد و حتی مرگ درخت شود. مدیریت موثر این بیماری شامل ترکیبی از اقدامات است. برای توسعه راهبردهای مدیریتی جدید و بهبود درک ما از این بیماری به تحقیقات مداوم نیاز است. استفاده از اراضی عاری از بیماری برای احداث باغ و از بین بردن ریشه های درختان بیمار و خشکیده، ضد عفونی کردن محل درختان آلوده، عدم کشت گیاهان میزبان قارچ و استفاده از ارقام مقاوم در برابر پژمردگی ورتیسیلیومی پسته، در کنترل این بیماری موثر، و با همکاری و تبادل دانش می‌توانیم سلامت و بهره‌وری باغات پسته را تضمین کنیم.

[products limit=”12″ columns=”6″ category=”161″]

برای عضویت در کانال تلگرام، اینستاگرام و آپارات پسته رفسنجان بر روی تصاویر زیر کلیک کنید: