مدیریت صحیح تربیت و هرس درختان پسته

هرس درخت پسته یکی از مهم ترین اقدامات کشاورزی در باغات پسته به شمار می رود. پسته یکی از مهم ترین محصولات باغبانی در کشور است که دارای بیشترین سطح زیر کشت و میزان تولید و صادرات محصول را در ایران داراست. از این رو برای استفاده بهینه از منابع موجود، باید حداکثر بهره برداری از آن ها انجام پذیرد.

افزایش عملکرد محصول در واحد سطح یکی از اساسی ترین راهکار ها در این باره می باشد که شامل: انتخاب پایه و ارقام مناسب، انتخاب مناطق مستعد کاشت، اعمال مدیریت صحیح آبیاری و تغذیه پسته، اعمال مدیریت صحیح کنترل آفات و بیماری ها و در نهایت اعمال مدیریت صحیح باغبانی که شامل هرس می باشد.

زیبایی بیشتر درختان پسته با هرس کردن!

یکی از هنرهایی که باغدار و کشاورز می تواند در قبال درختان و باغ خود انجام دهد، عملیات هرس است. هرس تاثیر زیادی در زیبایی، رشد، عملکرد و تولید محصول گذاشته و به همان میزان که هرس خوب برای درختان سودمند و ارزشمند است، هرس بد نیز برای درختان تا حد زیادی می تواند زیان آور باشد.

به طور کلی هرس درختان پسته به دو منظور صورت می پذیرد: هرس فرم و هرس باردهی که هر کدام از آن ها تاثیر خاصی بر درختان و در نهایت در کل باغ می گذارد.

زیبایی بیشتر درختان پسته با هرس کردن!

هرس فرم (تربیت) پسته راهی برای زیبایی و استحکام بیشتر

هرس فرم یکی از مهم ترین عملیات های هرس در باغبانی به حساب می آید. هدف از انجام این نوع هرس برای درختان پسته، دستیابی به شکل مناسب، ایجاد اسکلت قوی و محکم، افزایش میزان رشد شاخه های موجود و در نهایت تحریک رشد شاخه های مناسب برای ایجاد تاج متراکم است. بهترین زمان برای اجرای این نوع هرس، یکسال پس از پیوند می باشد و مراحل کامل اجرای آن 5-4 سال به طول می انجامد.

متاسفانه در بعضی از باغات، باغدار از این نوع هرس غافل شده و درختان موجود در باغ به شیوه سنتی (درختچه ای) رشد و پرورش یافته اند. باید توجه داشت که در این نوع هرس نباید به درخت فرم هفت داد و از بریدن کامل شاخه های پایین درخت تا حد زیادی اجتناب کرد.

هرس باردهی پسته راهی برای افزایش باروری گیاه

هرس باردهی پسته (Pruning) شامل کلیه اقداماتی که منجر به قطع جزئی و یا کامل ریشه، شاخه، برگ، گل، پوست و میوه می شود، است. به طور کلی هدف از انجام این هرس تحت تاثیر قرار دادن و هدایت کردن باروری گیاه و نحوه رشد می باشد.

هرس باردهی شامل هرس سر برداری، هرس شاخه های مزاحم، هرس تنک شاخه، هرس شاخه های خشک و آلوده و همچنین حذف پا جوش ها است. دقت و مهارت داشتن در هرس به اندازه ای مهم است که حذف بی مورد و اشتباه یک شاخه، علاوه بر از بین بردن کربوهیدرات ذخیره شده، سطح بالقوه برگ را کاهش می دهد. در اثر کاهش این موارد رشد ریشه نیز کاهش می یابد.

هرس علاوه بر ایجاد فرم و افزایش عملکرد منجر به جوان سازی نیز می شود. زمانی که سر شاخه های درختان پیر شروع به خشک شدن کردند، می توان با هرس نسبت به جوان سازی و اصلاح آن ها اقدام کرد. بهترین راه برای جوان سازی درختان پیر، هرس شاخه های ثالثه می باشد.

هرس باردهی بهتر است بعد از ریزش برگ ها (پس از خزان) و زمانی که درخت در مرحله خواب زمستانه است تا قبل از سبز شدن درختان انجام داد. هرس تابستانه نیز تنها در صورت رشد رویشی بیش از حد در تابستان و شکستن شاخه توصیه می شود.

چه خصوصیاتی از پسته باید در برنامه هرس درختان در نظر گرفته شود؟

  • سال آوری: بر اساس مطالعات مختلف انجام شده، هرس را می توان به عنوان یک عامل مهم در کاهش سال آوری در نظر گرفت. به طور کلی سر برداری منجر به افزایش شاخه زایی، تشکیل میوه و جوانه گل می گردد که در نهایت سال آوری را متعادل می کند. هرس تنک شاخه در زمستان، قبل از سال پر بار، سبب متعادل نمودن میزان محصول در سال پر بار و در نتیجه افزایش جوانه گل در سال بعد (کم بار) می گردد. این امر سال آوری را کاهش داده و میزان خسارت وارده به باغدار را کمتر می کند.
  • غالبیت انتهایی: عادت رشد و نمو درختان پسته تا حد زیادی به غالبیت انتهایی بستگی دارد. این پدیده به طور قابل توجهی در درختان پسته کله قوچی و فندقی جوان دیده می شود. از آن جایی که رشد بیش از 40-30 سانتی متر در سال چندان خوشایند نیست، از این رو هرس سر برداری برای حذف رشد اضافه درختان بسیار ضروری می باشد. هرس سر برداری اثر تقویت کننده بسیار زیادی نسبت به هرس تنک شاخه دارد. در این روش، هدف و غایت اصلی باغدار، جلوگیری و پیشگیری از رشد رویشی بیش از حد جوانه انتهایی و همچنین تقویت رشد جوانه های جانبی می باشد. سر برداری شاخه، با افزایش شاخه های جانبی، تشکیل جوانه گل و افزایش سطح میوه دهی تاثیر مثبت و خوب دارد. در انجام این عملیات، دانستن اختلاف بین جوانه های زایشی و رویشی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در این عملیات باید حداقل 3-2 جوانه رویشی آخری بر روی شاخه سر زده شده باقی بماند.

چه خصوصیاتی از پسته باید در برنامه هرس درختان در نظر گرفته شود؟

نکات طلایی و مورد توجه در هرس باردهی درخت پسته

  • هرس باید به گونه ای انجام شود که حداکثر نور، هوا و حرارت به درون تاج نهال پسته برسد.
  • فاصله اولیه شاخه اصلی روی تنه نهال پسته تا روی سطح زمین باید بین 120-100 سانتی متر باشد.
  • اگر شاخه بریده شده دارای قطر بیش از 5 سانتی متر است باید سطح بریده شده را با چسب باغبانی که دارای قارچکش می باشد پوشاند، تا درخت فرصت کافی برای التیام و بهبود در اختیار داشته باشد.
  • درختانی که تا به حال هرس نشده اند، در صورت نیاز به هرس شدید باید این کار در طی چند سال انجام شود تا درخت به تدریج به فرم و شکل دلخواه خود برسد.
  • در هنگام حذف کامل یک شاخه، باید از پایین ترین قسمت شاخه و به موازات تنه اصلی برش هرس را ایجاد کرد. به گونه ای که قسمتی از شاخه بریده شده بر روی تنه یا شاخه اصلی به هیچ وجه باقی نماند.
  • بسیاری از آفات و بیماری ها در سطح یا درون شاخه های خشک شده درختان پسته زمستان گذرانی می کنند، از این رو بهتر است در تمام طول سال به خصوص در زمستان تمام شاخه های شکسته و خشکیده درخت را بریده و سوزاند.
  • زاویه بین شاخه بار دهنده و شاخه اصلی نهال باید بین 80-60 درجه باشد.

در هرس باردهی پسته چه روش هایی به کار گرفته می شود؟

هرس سر برداری درختان پسته:

در هرس سر برداری قسمتی از سر یا انتهای فوقانی بازو، سر شاخه و شاخه های درخت قطع می شود. با این کار، سر شاخه، شاخه و بازو از محل بریدگی تحریک شده و رشد جوانه های جانبی درخت نیز بیشتر می شود.

در درختان بالغ این نوع هرس منجر به تولید شاخه های جانبی در شاخه های 5-3 ساله و همچنین کاهش طول شاخه های بلند یک ساله در قسمت بالای تاج درختان می شود. در این هرس، حفظ حداقل یک جوانه رویشی در بالای جوانه گل از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به طور کلی این هرس منجر به جلوگیری از رشد رویشی و ثمر دهی زیاد در سال بعد خواهد شد.

از آن جایی که در ایران هرس به صورت دستی و توسط کارگران انجام می شود، لذا مهم ترین نکته در هرس این است که حتما اختلاف بین جوانه رویشی و جوانه گل را بدانیم.

هرس تنک شاخه درختان پسته:

هرس تنک شاخه به معنی قطع کردن شاخه از انتهای تحتانی آن است. این هرس برای کاهش تراکم شاخه های داخل تاج درختان استفاده می شود. همچنین این نوع هرس منجر به تسهیل نفوذ نور و پیشگیری از ایجاد سایه در درختان شده و با افزایش رشد شاخه های مثمره مرکزی باعث افزایش تولید میوه می شود. این روش هرس تاثیر زیادی در تحریک رشد رویشی جانبی و تقویت آن مانند هرس سر برداری ندارد.

برای محدود نگه داشتن اندازه درخت، انجام هرس سر برداری و تنک شاخه به صورت سالیانه ضروری می باشد.

اجرای هرس تنک صحیح شامل انجام چه مراحلی می باشد؟

حذف شاخه های خیلی کوتاه، شکسته و خشک

حذف شاخه هایی که شکسته اند، از وسط درخت عبور می کنند و یا بر روی هم قرار گرفته اند شامل یکی از مراحل هرس تنک می باشد. همچنین در این مرحله هرس شاخه های آلوده و خشک شده، مزاحم و رو به بالا نیز الزامی است.در زمان هرس تا حد امکان باید از بریدن شاخه ها از ته اجتناب کرده و طوقه سالم بماند. برای حذف شاخه های سیاه، تنها بریدن قسمت های خشک شده جوابگو نیست بلکه باید تا محل اولیه شاخه جدید، شاخه سیاه را قطع و جدا کرد.

زاویه دار کردن شاخه با تنه اصلی درخت

در هرس درخت پسته هر چه زاویه شاخه با تنه اصلی بیشتر باشد، تولید و برداشت محصول نیز بیشتر خواهد بود. تنک کردن بیش از حد شاخه درخت پسته به ویژه در رقم فندقی، منجر به آفتاب سوختگی برخی از شاخه های این درخت به ویژه در ماه های تیر و مرداد خواهد شد، که زمینه را برای حمله بیماری ها و آفات برای این شاخه ها فراهم می آورد.

بهترین زمان هرس درختان پسته چه زمانی می باشد؟

  • هرس زمستانه (سیاه)

درختان پسته را می توان مانند اکثر درختان در فصل زمستان اقدام به هرس آن ها نمود. هرس زمستانه منجر به ضعف کمتر و تقویت بیشتر جوانه های باقی مانده بر روی درخت می شود. هرس شدید زمستانه منجر به تاخیر باردهی گیاه شده و در صورت سرمای شدید بایستی هرس را پس از رفع سرما انجام داد. اصولا بهتر است این هرس را زمانی انجام داد که برگ ها خزان کرده یا شروع به ریزش کنند.

همچنین این عملیات می تواند تا قبل از تورم جوانه ها و شکوفا شدن جوانه های رویشی و جوانه های گل نیز انجام پذیرد. در صورت مساعد بودن شرایط محیطی، عملیات هرس می تواند در تمام طول فصل پاییز و زمستان اجرا شود.

  • هرس تابستانه (سبز)

هرس تابستانه درخت پسته، بیشتر در درختان جوان قبل از باردهی انجام می شود. در درختان بالغ نیز هرس تابستانه به منظور حذف شاخه های بیمار و معیوب، حذف پا جوش ها و مانع که در مسیر رفت و آمد باغ هستند، انجام می پذیرد. این هرس یک هرس کامل و مناسبی بوده که در تنظیم میوه دهی تاثیر زیادی داشته و مکمل هرس زمستانه است. هرس پاجوش و تنه جوش نیز نوعی هرس تابستانه بوده که انجام آن تا حد زیادی الزامی می باشد.

در مورد هر دو نوع هرس می توان گفت که اصولا هرس در هر زمان انجام شود، منجر به تاخیر در باروری نهال های جوان و کم شدن محصول درختان بارور خواهد شد. از این رو باد در تمام انواع هرس جانب تعادل را رعایت کرده و قطع اندام های گیاه تنها به مقدار لازم و در نهایت با احتیاط انجام شود.

در کشور های توسعه یافته غالبا از هرس مکانیکی برای هرس درختان پسته استفاده می کنند. روش مکانیکی هرس، سریع و کم هزینه تر بوده و می توان مساحت زیادی را در زمان کوتاهی هرس کرد. باید گفت که اختلاف چندانی در میزان محصول در هرس مکانیکی و دستی وجود ندارد.

هدف از انجام هرس درختان بارور پسته

  1. تولید و حفظ شاخه های میوه دهنده
  2. کمک به رشد گیاهی و تولید میوه

هرس فرم جامی باز درختان پسته

1.اولین هرس فرم در فصل خواب

اولین هرس زمستانه شامل حذف پا جوش پایه هایی است که پیوندشان گرفته و همچنین حذف شاخه های بدون رشد روی درختان غیر پیوندی نیز انجام می شود. برای تقویت اسکلت اولیه در حال توسعه، شاخه های حاصله از رشد پیوندک را باید از ارتفاع 100-90 سانتی متری سر برداری کرد.

اگر رشد پیوندک کم باشد، بایستی درخت پیوندی از بالای پیوندک و از ارتفاع 10-5/7 سانتی متری سر برداری شود تا میزان رشد آن ها افزایش یابد.

در اوایل فصل بهار که شاخه ها دارای انعطاف پذیری زیادی هستند، باید پیوندک ها را به قیم بست. درختان غیر پیوندی در صورت دارا بودن رشد کم، به میزان یک سوم تا یک دوم رشد شاخه باید سر برداری شوند. همچنین اگر رشد نهال پسته در حدود 20-15 سانتی متر باشد، بایستی آن ها را جایگزین کرد.

1.اولین هرس فرم در فصل خواب

2.هرس دومین فصل رشد

سر برداری در فصل خواب درختان پسته منجر به تحریک شاخه های جانبی موجود در محل هرس می شود که این ها اسکلت اولیه درخت را تشکیل می دهند. به طور کلی این شاخه ها دارای رشد زیادی بوده و باید در فصل اردیبهشت تا تیر ماه به شکل جام تربیت شوند و عدم توجه به این امر منجر به رشد مستقیم آن ها خواهد شد. با وجود غالبیت انتهایی موجود در درختان پسته، در درختان جوان این پدیده چندان قوی نیست. در میان شاخه های جانبی، 4-3 شاخه که پراکندگی خوبی دارند به عنوان اسکلت اصلی انتخاب شده و بقیه شاخه های جانبی حذف می شوند.

3.هرس دومین فصل خواب

شاخه های اسکلتی انتخاب شده در ابتدای فصل باید از ارتفاع 35-25 سانتی متری برای تشکیل شکل جامی باز سر برداری شوند.

4.هرس سومین، چهارمین و پنجمین فصل رشد

عملیات هرس فرم در سال سوم کاملا مشابه با سال قبل می باشد. شاخه های ثانویه موجود بر روی درختان در زمستان، منجر به تولید شاخه های ثانویه خواهند شد. همچنین شاخه های پر رشد برای رشد مستقیم و ادامه استقرار اسکلت جامی سر برداری می شوند. در این زمان هدف، افزایش مجموع اندازه تاج و همچنین قطر شاخه می باشد.

4.هرس سومین، چهارمین و پنجمین فصل رشد

5.هرس سومین، چهارمین و پنجمین فصل خواب

هرس درختان پسته ای که دارای شاخه های ثالثیه هستند، تا حد زیادی شبیه به درختانی می باشد که دارای شاخه های ثانویه می باشند. روی هر شاخه ثانویه درخت پسته حدود 3-2 شاخه ثالثیه با توجه به موقعیت و قدرت رشدشان انتخاب می شوند که باید از ارتفاع 60 سانتی متری سر برداری شوند.

بستن بعضی از شاخه های درخت به منظور نگهداری شکل مناسب و مطلوب درخت مورد نیاز است. شاخه های خیلی بلند بایستی از نیمه بریده شوند. همچنین حذف شاخه های کوچک در مرکز درختان متراکم انجام می شود. شاخه های انتخاب شده اگر دارای موقعیت نامناسب باشند باید توسط شاخه های مناسب تر جایگزین شوند.

روش های انجام هرس درختان پسته

هرس دستی درختان پسته

در این روش هرس، هرس توسط نیروی دست انجام شده و به طور کلی حضور کارگر الزامی است. از این رو کارگر باید حتما دوره های آموزشی هرس درختان پسته را به صورت علمی و هم به صورت عملی گذرانده باشد تا دانش و مهارت کافی را در این زمینه کسب نماید.

از مزایای هرس دستی می توان به قدرت انتخاب شاخه و تفکیک شاخه های غیر بارده و بارده توسط کارگر اشاره کرد. با وجود مزایایی که این روش هرس دارد باید گفت که هرس دستی کُند، زمان بر و اغلب گران قیمت بوده و در سطوح وسیع مقرون به صرفه نمی باشد. همچنین با استفاده از هرس دستی ممکن است که عملیات هرس در فصل مناسب خود به پایان نرسد.

متاسفانه به دلیل سیستم کاشت و طراحی باغات پسته کشور، تنها روش کاربردی و قابل اجرا برای بیشتر باغات پسته ایران استفاده از روش هرس دستی می باشد. مهم ترین ادوات که در این هرس استفاده می شوند، قیچی باغبانی و اره است.

هرس دستی درختان پسته

هرس ماشینی (مکانیکی) درختان پسته

در این نوع هرس، هرس باردهی با استفاده از ادوات مخصوص هرس که برای سر برداری  تنک شاخه طراحی شده اند استفاده می شود. کاربرد ماشین آلات مخصوص سر زنی درختان پسته در هرس نسبت به سایرین بیشتر بوده و بیشتر در درختانی مورد استفاده قرار می گیرد که رشد رویشی بیش از حد درختان وجود داشته باشد.

از مزایای هرس مکانیکی می توان به سریع تر و ارزان تر بودن آن اشاره کرد. از معایب آن نیز می توان به قطع شاخه ها و هرس غیر ارادی اشاره کرد. در صورت هرس شدید به دلیل این که بسیاری از شاخه های مفید و مثمر درخت قطع می شوند، لذا منجر به ایجاد خسارت و کاهش محصول و خسارت مالی به کشاورز می شود.

ماشین آلات مورد استفاده در هرس ماشینی (مکانیکی)

ماشین آلاتی که در این نوع هرس مورد استفاده قرار می گیرند، شامل دستگاه پنوماتیک (بادی) هرس مخصوص تنک شاخه، دستگاه مخصوص پر چین کردن (بغل زنی) یک طرفه یا دو طرفه و دستگاه مخصوص سر زنی درختان است. باید گفت که کاربرد این ادوات تنها در صورتی امکانپذیر است که درختان دارای فواصل منظم قرار گرفته باشند، به گونه ای که امکان تردد در بین ردیف ها به راحتی انجام شود. متاسفانه در باغات پسته ایران به دلیل فواصل متراکم درختان و عدم انجام هرس فرم دهی مناسب، استفاده از این ادوات و ماشین آلات در ایران مقدور نیست مگر در باغات تازه احداث شده که تمامی نکات و دستور العمل به خوبی اجرا شده است.

هرس پسته هیبریدی (آمریکایی)

درختان پسته ای که دارای پایه هیبریدی (آمریکایی) هستند نیز برای تولید محصول اقتصادی تر و شکل گیری فرم مناسب نیاز به هرس دارند. هرس درختان پسته دارای پایه هیبریدی نیز مانند درختان معمولی و سنتی انجام می شود. با کمک هرس می توان شاخه های نهال هیبریدی را به بالا هدایت کرد تا در زمان برداشت مکانیزه هیچ مشکل و محدودیتی وجود نداشته باشد.

هرس پسته هیبریدی (آمریکایی)

مشاهده تمامی محصولات فروشگاه

 

درباره‌ی مهندس فرزانه محمدی

مهندس فرزانه محمدی

حتما ببینید

تفاوت های نهال پسته هیبریدی را با پسته معمولی بشناسید!

تفاوت های نهال پسته هیبریدی را با پسته معمولی بشناسید!

پسته هیبریدی چیست و به چه معناست؟ دانشمندان آمریکایی در سال 1965 نهال بنه ایرانی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *