شپشک ها و راه های مبارزه با آن ها

چرا در سال های اخیر، سپرداران پسته اهمیت پیدا کرده اند؟

همان گونه که می دانید آفات درختان پسته تنوع زیادی از نظر گونه آفت و گستردگی دارند و تحقیقات علمی زیادی در مورد راه های کاهش خسارت و آلودگی انجام گرفته است، که در چند دهه اخیر پیشرفته تر و موفق تر بوده اند. در سال های نه چندان دور مشاهده شده است که خسارت تعدادی از این آفات، به خصوص شپشک پسته، به صورت جدی میزان تولید این محصول استراتژیک را کاهش داده اند.

دسته بندی انواع آفات پسته

آفات پسته براساس میزان خسارتی که به درختان پسته وارد می کنند به سه دسته تقسیم می شوند:

  1. دسته اول یا آفات کلیدی شامل آفاتی است که در سرتاسر پسته کاری های کشور دیده می شوند و خسارت اقتصادی به محصول پسته وارد می کنند از جمله: پسیل معمولی پسته، پروانه چوبخوار پسته، سن های پسته.
  2. دسته دوم یا آفات درجه دوم، این آفات در همه مناطق پسته کاری های کشور پراکنده نیستند. ازجمله: پروانه میوه خوار پسته، زنجره پسته (شیره تر)، سپرداران پسته، شپشک های نرم تن پسته، سوسک سرشاخه خوار پسته، پروانه برگخوار سفید پسته، زنبورهای مغزخوار پسته، پروانه پوست میوه خوار پسته (کراش) و کنه معمولی پسته.
  3. دسته سوم یا آفات درجه سوم این آفات به درختان پسته حمله می کنند ولی آفت عمده و مهم پسته به حساب نمی آیند. از جمله: پسیل پیچاننده برگ پسته، سوسک ریشه پسته، شب پره خرنوب، شته گالزای پسته، تریپس پسته، سرخرطومی پسته، مینوز برگ پسته، پروانه جوانه خوار پسته، پروانه گل برگخوار پسته، برگخوار پسته.

دسته بندی انواع آفات پسته

سپرداران پسته از خانواده Diaspididae بوده و دارای گستره میزبانی متنوعی هستند که در دسته آفات درجه دوم قرار دارند اما به علت اینکه در سال های اخیر جمعیت آنها در باغات پسته رو به افزایش است لازم دانستیم در این بخش به بررسی و مبارزه کاربردی با آنها بپردازیم.

چرا به شپشک ها، سپردار گفته می شود؟

اگر این آفت را از نزدیک دیده باشید به پاسخ این سوال پی خواهید برد! شکل شناسی این آفات به گونه ای است که سر، سینه و شکم حشرات ماده، کامل به هم جوش خورده و ایجاد یک بدن کیسه مانند پهن کرده است. شکل بدن آنها بر اساس نوع گونه از گرد تا بسیار باریک و کشیده متغیر است. حشرات ماده ای که بدن گرد دارند، پوسته پورگی در وسط قرار دارد اما آنهایی که بدن بیضی شکل یا کشیده دارند پوسته پورگی در یک طرف سپر جای گرفته است. در این گونه آفات حشرات نر دارای سپری کشیده و کوچک هستند.

کدام شپشک ها از آفات مهم درختان پسته هستند؟

شپشک ها حشرات مکنده ریزی هستند که فاقد حرکت بوده یا حرکت آنها کند می باشد. بیش از 11 گونه شپشک از روی میزبان پسته جمع آوری شده است که مهم ترین آنها به دو دسته بزرگ سپرداران و شپشک های نرم تن تقسیم می شوند. از سپرداران(Diaspididae )دو گونه مهم که در پسته ایجاد خسارت می کنند: سپردار واوی پسته و سپردار تنه درختان پسته هستند. از شپشک های نرم تن (Coccidae )دو گونه مهم که از روی پسته جمع آوری شده اند عبارتنداز: شپشک نخودی و بالشتک پسته (شپشک آرد آلود)در ادامه به بررسی بیشتر این آفات می پردازیم.

چگونگی تشخیص سپردار واوی پسته

سپردار واوی پسته با نام علمی pistaciae Lepidosaphes ،در نگاه اول یک برآمدگی واو شکلی است که روی برگ ها، سرشاخه ها و میوه ها می بینید! حشره ماده سپری قهوه ای به اندازه 3 تا 2/4 میلی متر دارد که مشابه حرف واو است. این آفت زمستان را به صورت ماده بالغ در زیر سپر می گذراند. ماده ها در زیر این سپر در اواخر اسفند و اوایل فروردین ماه تخم می گذارند. اواخر فروردین ماه پوره سن 1 از تخم خارج می شود و تنها سن متحرک در طول زندگی این آفت است.

دوره سن پورگی در این سن حدود 20 روز است که برای مبارزه با این آفت بسیار حیاتی است. با مشاهده اولین پوره های متحرک پی به زمان مبارزه بر علیه این آفت خواهیم برد.

خسارت سپردار واوی پسته به چه صورت است؟

در نسل اول، پوره های متحرک سن 1 به سمت سرشاخه های پسته رفته و روی شاخه های تازه، برگ ها مستقر می شوند و شروع به تغذیه می کنند. نسل دوم این آفت در تیرماه ظاهر شده و بر روی دانه های پسته مستقر می شود و سپرهای سخت واوی شکلی که روی پوسته خارجی پسته می بینید نشان دهنده وجود این آفت است. این آفت به دلیل مکیدن شیره گیاهی باعث کاهش بیش از 50 %میزان تولید، رنگ پریدگی برگ ها، خشک شدن سرشاخه ها و پوکی دانه ها می شود. این نوع سپردار دارای دو نسل در سال است که تنها می توان با نسل اول آن مبارزه کرد. بهترین زمان مبارزه با آن اواخر فروردین ماه یا اوایل اردیبهشت ماه است.

چگونگی تشخیص شپشک تنه ای پسته

شپشک تنه ای پسته با نام علمی inopinatus Melanasspis ،که در بین باغداران به شپشک کنده ای معروف است، به شکل سپری گرد و قهوه ای رنگ به اندازه سر سنجاق می باشد که بر روی تنه و سرشاخه های مسن قابل مشاهده است. این آفت زمستان را به صورت ماده بالغ در زیر سپر می گذراند و در فروردین و ابتدای بهار زیر سپر خود تخم گذاری می کند.

خسارت سپردار تنه ای پسته به چه شکلی است؟

از پایان فروردین ماه تا اوایل اردیبهشت ماه پوره های متحرک سن 1 از زیر سپر خارج شده و ظاهر می شوند. این پوره با تغذیه از شیره گیاهی شاخه های قطور و تنه اصلی درختان پسته باعث ضعف درختان، خشکیدگی سرشاخه ها، پوک شدن دانه ها و خندان نشدن پسته ها می شود. این آفت بیشتر بر روی درختان مسن و ضعیف خسارت ایجاد می کند. خسارت مهم: به دلیل تراوش بزاق آفت به داخل بافت های گیاهی، بر روی شاخه های درختان پسته نشانه های تاکسیکوژنیک دیده می شود. بهترین زمان مبارزه بر علیه سپردار تنه ای پسته، اواخر فروردین ماه یا اوایل اردیبهشت ماه زمانی که پوره های متحرک و قهوه ای رنگ دیده شوند، می باشد.

شپشک نخودی پسته را بهتر بشناسید!

شپشک های نرم تن بدنی بیضی شکل و محدب دارند که با پوششی مومی پوشیده شده اند. از جمله شپشک های نرم تن، می توان شپشک نخودی را نام برد. شپشک نخودی یا شپشک نرم تن پسته با نام علمی rugolosum Eulecanium که در زمان بلوغ نیم کروی بوده و به رنگ قرمز دیده می شود. به دلیل اینکه به شکل نیم کره و گرد است و مشابه نخود، به آن شپشک نخودی نیز می گویند. حتما آن را بر روی تنه و سرشاخه های درختان پسته مشاهده کرده اید.

شپشک نخودی پسته را بهتر بشناسید!

شپشک نخودی چگونه زندگی می کند؟

این آفت زمستان را به صورت پوره سن 2 بر روی تنه و سرشاخه های درختان پسته سپری می کند. در بهار همراه با فعال شدن درخت، این آفت شروع به تغذیه می کند و بر اثر تغذیه از خود، عسلک ترشح می کند که خسارت ثانویه آفت به حساب می آید. در اواسط خرداد ماه، پوره سن 2 تبدیل به حشره کامل شده و شروع به تخم گذاری می کند. در این بین بدن حشره ماده چروک شده و تبدیل به محافظی برای تخم ها می گردد. در اواسط تیرماه تخم ها باز شده و پوره های متحرک از زیر پوشش خود خارج شده و در سطح برگ، سرشاخه و میوه ها پخش می شوند.

نحوه خسارت شپشک نخودی به چه صورت است؟

این آفت به دلیل اینکه شیره گیاهی را مورد تغذیه قرار می دهد سبب ضعف شدیدی در درختان پسته می شود. ترشح عسلک در اثر تغذیه این آفت سبب می شود که گرد و خاک در سطح برگ ها و شاخه ها و حتی تنه درختان جمع شود و تولید دوده در این سطوح کند و تنفس برای درخت دچار مشکل شود. وجود عسلک همچنین باعث جلب توجه مورچه ها نیز خواهد شد که گاها در باغات پسته در تراکم بالایی مشاهده می شود.

شپشک آرد آلود یا بالشتک پسته را چگونه تشخیص دهید؟

شپشک آرد آلود یا بالشتک پسته با نام علمی Pistacis Pulvinaria به دلیل اینکه کیسه ای سفید رنگ و مومی ترشح می کند و داخل آن تخم گذاری می کند به این نام معروف است. این شپشک به میزان کم بر روی تنه، شاخه و برگ های پسته دیده شده است.

شپشک آرد آلود چگونه زندگی می کند؟

این آفت زمستان را به صورت پوره سن 2 بر روی سرشاخه های درختان پسته سپری می کند. در بهار از روی شاخه ها به سمت برگ های پسته حرکت می کند و شروع به تغذیه از شیره گیاهی برگ ها می کند. در این زمان شپشک ها یکبار پوست اندازی می کنند و تبدیل به حشرات کامل می شوند. حشرات کامل کیسه سفید رنگ و مومی شکلی ترشح می کنند که به تدریج از تخم پر می شود. اگر سط زیرین برگ ها را نگاه کنید توده ای سفید رنگ و پنبه ای شکل می بینید که پر از تخم این شپشک است برای همین به آن بالشتک نیز می گویند. این آفت به ندرت حالت طغیانی پیدا می کند.

بهترین روش مبارزه بر علیه شپشک پسته

در اکثر باغات پسته خسارت شپشک ها زیاد نیست و معمولا در زیر آستانه زیان اقتصادی هستند. عوامل کنترل کننده بیولوژیک در باغات از جمله کفشدوزک ها، بالتوری ها، انواع زنبورهای پارازیتوئید، سوسک های شکاری، کنه های شکاری و تریپس ها از افزایش جمعیت این آفت جلوگیری می کنند.
در صورتی که به مبارزه شیمیایی نیاز باشد، می توان به روش های زیر اقدام نمود:

مبارزه بر علیه شپشک پسته در زمستان

مبارزه شیمیایی زمستانه بر علیه شپشک هایی که زمستان را به شکل پوره بر روی تنه و یا سرشاخه های درختان سپری می کنند، انجام می شود. این مبارزه باید در اواخر زمستان و قبل از اینکه جوانه ها باز شوند انجام شود. از سم پاشی جوانه هایی که تازه سبز شده اند جدا جلوگیری شود. همچنین این سم پاشی بر روی آفات دیگر از جمله پسیل، زنجره، پروانه سرشاخه خوار، تخم شته و تخم کنه ها موثر است. بهتر است در مبارزه شیمیایی از سم دیازینون 0/1 در هزار به همراه 0 تا 7 لیتر روغن و ترجیحا روغن ولک استفاده کرد. و یا اینکه می توان از سم اتیون 2 در هزار به همراه 0 تا 7 لیتر روغن ولک نیز استفاده نمود.

مشاهده تمامی محصولات فروشگاه

مبارزه بر علیه شپشک پسته در بهار

مبارزه شیمیایی بهاره بهتر است در اواخر فروردین ماه و اوایل اردیبهشت ماه زمانی که 02 درصد پوره های متحرک سن 1 از زیر سپرها بیرون می آیند، انجام شود. در مبارزه شیمیایی بهاره می توان از سم دیازینون 0/1 در هزار و یا از سم اتیون 2 در هزار استفاده کرد. تعین دقیق تاریخ خروج پوره ها توسط کارشناسان بخش کشاورزی و حفظ نباتات و یا خود باغداران انجام می شود. با گردش در باغ و مشاهده پوره های متحرک بر روی تنه، سرشاخه ها و برگ درختان می توان به وجود آن ها پی برد. توجه شود که چون پوره های سن 1 به سموم حساس هستند نیاز نیست در سم پاشی بهاره از روغن ها به ویژه روغن ولک برای تاثیر گذاری بیشتر استفاده نمود.
مبارزه در این بازه زمانی بر علیه شپشک ها، با مبارزه بر علیه پسیل، زنجرک و کنه ها نیز همراه خواهد بود.

در صورتی که باغی برای اولین بار بر علیه این آفت سم پاشی می شود بهتر است سم پاشی را به فاصله یک هفته تا 12 روز تکرار کرد اما در سال های بعد در صورتی که خسارت کاهش یافته بود یک نوبت کافی است.

بهترین روش مبارزه بر علیه شپشک پسته

مبارزه شیمیایی بر علیه شپشک های نرم تن چگونه است؟

باید توجه شود که مبارزه شیمیایی با این شپشک ها در زمستان با سم دیازینون 0/1 در هزار و یا سم اتیون 2 در هزار به همراه 10 تا 22 لیتر روغن ولک انجام گیرد تا بیشترین اثربخشی را داشته باشد.

نکات کاربردی مصرف روغن ولک در مبارزه زمستانه بر علیه شپشک ها

از جمله نهاده هایی که برای مبارزه زمستانه بر علیه شپشک ها استفاده می شود روغن ها هستند که باید شرایط خاصی داشته باشند تا اثرگذار باشند در غیر اینصورت باعث آسیب غیر قابل جبرانی برای درختان خواهند شد.

از جمله این نکات عبارتند از:

  • روغن ها باید در فصل خواب درختان در زمستان مصرف شوند.
  • استفاده از روغن ها در فصل بیداری درختان در بهار با دزهای مصرفی بالا، باعث سوختن شاخه ها و برگ درختان خواهد شد.
  • روغن هایی مناسب هستند که دارای وزن سبک باشند و درجه خلوص بالایی داشته باشند. باید توجه داشته که هرچه روغن خالص تر باشد، رنگ آن روشن تر خواهد بود.
  • توجه به این نکته ضروری است که استفاده از روغن های ولک در دمای بالای 33 درجه سانتی گراد و دمای زیر صفر درجه سانتی گراد و همچنین زمان یخبندان ممنوع است.
  • در شرایط وجود هرگونه تنش در درختان از جمله کم آبی از مصرف روغن ها جلوگیری شود.
  • در صورت وجود بارندگی و همچنین وجود رطوبت بالا از مصرف روغن خودداری شود زیرا به درختان آسیب می رسد.
  • در زمان شکوفه دهی هرگز از روغن ها استفاده نکنید.
  • زمانی که برگ ها تازه سبز شده اند از مصرف روغن ها جلوگیری شود.
  • بهترین زمان استفاده از روغن ها بویژه روغن ولک : 2 تا 3 هفته قبل از تورم جوانه ها می باشد.

جلوگیری از تخریب باغ با بالا بردن دانش و آگاهی

همه ساله به دلیل عدم آگاهی باغداران و همچنین وجود افراد سودجو، سموم کشاورزی زیادی وارد چرخه حیات و محیط زیست می شود و در نهایت آلودگی های زیادی را به دنبال خواهد داشت. بهترین راهکار بالا بردن آگاهی باغداران عزیز در مصرف درست و به جای نهاده های کشاورزی خواهد بود. امید است که با بالا بردن میزان آگاهی گامی در پیشرفت کشاورزی کشورمان برداریم.

مشاهده تمامی محصولات فروشگاه

درباره‌ی مهندس حسنی سعدی

مهندس حسنی سعدی

حتما ببینید

آفات درخت گلابی و روش های مبارزه با آن ها

آفات درخت گلابی از جمله عوامل تهدید کننده این میوه در کشور می باشد. مبارزه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *