مراحل رشد گل آفتاب گردان
آشنایی با عملیات کشاورزی آفتاب گردان
آفتاب گردان گياهی است ديپلوئيد يک ساله و از تيره مركبه كه به صورت بوته ای استوار و بلند قامت رشد می كند. طول دوره رشد آفتاب گردان بسته به رقم و كليه عوامل محيطي، از حدود 80 تا 150 روز متغير می باشد. آفتاب گردان ريشه راست و توسعه يافته ای دارد. رشد ريشه تا مرحله رويت طبق سريع است. پس از آن، از سرعت رشد ريشه كاسته می شود و در پايان گرده افشانی متوقف می گردد.
پتانسيل نفوذ ريشه آفتاب گردان در خاک های نفوذپذير، گرم و مرطوب به حدود 3 متر می رسد. در خاک های نفوذپذير، ريشه های جانبی در بوته ای به سن يک ماه و با ارتفاع حدود 30 سانتی متر ممكن است توسعه افقی زيادی داشته و فاصله 60 سانتی متری بين دو رديف كاشت را پر كرده باشند. پديده خورشيد گرایی در آفتاب گردان را می توان با وجود سلول های موتوری در بافت خرطومی دمبرگ و نيز در قسمت فوقانی آخرين ميانگره ساقه (پايه طبق) و مكانيسم پمپ پتاسيم تفسير نمود.
شناخت گل آذين های آفتاب گردان
گل آذين آفتاب گردان به صورت طبق و شامل يک نهنج بزرگ است كه ممكن است در مرحله رسيدگی به حالت محدب، مقعر و يا مسطح مشاهده شود. در حاشيه نهنج ، براكته هائی مشاهده می شوند كه برگ هایی تعيير شكل يافته اند. در هر طبق تا 4000 گل مشاهده می شود كه به صورت مارپيچ آرايش يافته اند.
مكان گل ها روی مارپيچ به نحوي است كه به نظر می رسد گل های زايا بر روی كمان هايی كه از مركز طبق می گذرند توزيع شده اند.گل های حلقه خارجی طبق عقيم هستند، ولی هر يک دارای پنج گلبرگ طويل با رنگ زرد طلایی می باشد.
چون گلبرگ ها به شكل زبان های طويلی می باشند، به اين گل ها، گل های زبانه ای گويند. هر گل لوله ای شامل يک جام گل لوله ای شكل كوتاه به رنگ قهوه ای يا ارغوانی می باشد كه از پنج گلبرگ تشكيل شده است.
در هر گل ، پنج پرچم بهم پيوسته ديده می شود كه لوله ای را تشكيل می دهند. خامه از ميان اين لوله عبور می نمايد. گل ها واقع در ناحيه مركزی طبق بسيار بهم نزديک بوده و ممكن است به دليل تراكم شديد توليد دانه ننمايند. لقاح، به دليل اين كه پرچم های زودتر بلوغ می يابند از نوع دگر گشنی می باشد.
شناخت طيف سازگاری آفتاب گردان
طيف سازگاری آفتاب گردان وسيع است و از عرض جغرافيايی حدود 40 درجه جنوبی تا 55 درجه شمالی و از ار تفاع صفر تا 2500 متر از سطح دريا (بسته به عرض جغرافيايی) كاشته می شود. با توجه به اين كه آفتاب گردان طبيعتا گياهی گرمادوست است، هيچ گونه عكس العملی به بهاره سازی ندارد و انواع وحشی آن روز كوتاهی می باشند، به احتمال زياد گياهی روز كوتاه می باشد ولی اكثر ارقام زراعی آفتاب گردان نسبت به طول روز بی تفاوت می باشند.
آفتاب گردان گياهی است با گرايش گرما دوستی ، اما دماهای پایين را بهتر از ذرت تحمل می كند و در ميانگين دمای شبانه روزی 10 تا بيش از 32 درجه سانتی گراد رشد می كند . دمای مطلوب رشد آن 20 تا 25 درجه سانتی گراد است. رشد مطلوب آفتاب گردان در ميانگين دمای شبانه روزی حدود 18 تا 22 درجه سانتی گراد بدست می آيد. افزايش دما به مقادير بالاتر از حد مطلوب موجب كاهش طول دوران رشد گياه، ميزان رشد و عملكرد محصول می گردد.
آشنایی با دمای پایه برای رشد آفتاب گردان
دمای پايه برای رشد آفتاب گردان حدود 6 درجه سانتی گراد است. در دمای 9 تا 10 درجه سانتی گراد(درخاک) با سرعت قابل قبولی جوانه مي زند. از آنجايی كه آفتاب گردان بخوبی دماهای بالا(ميانگين شبانه روزی هوا حدود 28 تا 30 درجه سانتی گراد) را تحمل و عملكرد اقتصادی توليد می نمايد.
تداوم رشد گياه در دماهای زير 10 درجه سانتی گراد سبب شده است كه آفتاب گردان محصول مناسبي براي نواحی سرد ايران با فصل رشد كوتاه مانند شهر كرد و همدان باشد. ارقام زودرس آفتاب گردان در نواحی دارای فصل رشد حداقل 120 روزه (بدون يخبندان) عملكرد اقتصادی توليد می كنند. آفتاب گردان به خوابيدگی بوته حساس است. به همين جهت نواحی بادخيز ، بخصوص وقوع باد شديد طی دوران پر شدن دانه و رسيدگی ، مناسب بشمار نمی رود.
چگونگی ساختمان خاک آفتاب گردان
آفتاب گردان ريشه توسعه يافته ای دارد كه گياه را به خشكی مقاوم می سازد، مشروط بر آن كه خاک عميق بوده و تراكم و خربی ساخت های خاک محدود كننده نفوذ ريشه نباشد. آفتاب گران به ساختمان خاک حساس است، ولي به بافت خاک حساسيت زيادی ندارد. اما بافت های ريز با محدوديت تهويه كه دچار آب ايستادگی می شوند و بافت های درشت كه از لحاظ ظرفيت آبگيری و حاصلخيزی فقير هستند و نيز خطر خوابيدگی محصول در آن ها زياد است مطلوب به شمار نمی روند.
حساسيت آفتاب گردان به پي اچ خاک زياد نيست و در دامنه پی اچ 6 تا 8 رشد می كند. گياه به خاک های اسيدی سازگاری خوبی ندارد و در محدوده پي اچ خنثی رشد بهتری دارد. در صورتی كه پي اچ خاک كمتر از 6 باشد، لازم است پي اچ خاک را به 6 رسانيد. آفتاب گردان در گروه گياهان نسبتا مقاوم به شوری قرار می گيرد. عملكرد آفتاب گردان از شوری حدود 5 دسی زيمنس بر متر آسيبی نمی بيند. شوری حدود 9 دسی زيمنس بر متر سبب حدود 25 تا 30 درصد و شوری حدود 12 دسی زيمنس برمتر سبب حدود 50 درصد كاهش عملكرد آفتاب گردان می گردد.
آشنایی با دمای خاک آفتاب گردان
حداقل دمای خاک در عمق كشت برای جوانه زدن و سبز شدن بذر آفتاب گردان حدود 8 تا 10 درجه سانتی گراد است. معمولا اين حرارت ها در خاک بسته به عوامل خاک و اقليم با رسيدن ميانگين دمای شبانه روزی هوا به حدود 10 تا 15 درجه سانتی گراد تأمين می گردد. طول دوره رشد ژنوتيپ مورد كاشت، زمان وقوع اولين سرمای كشنده(حدود 3- درجه سانتی گراد) در پاييز و انجام رشد رويشی كافی از عوامل تعيين كننده انتخاب تاريخ كاشت آفتاب گردان می باشند.
شناخت اقلیم آفتاب گردان
در نواحی اقليمی با زمستان سرد، تاريخ كشت بايد بر اساس فرار از سرمای پایيزه تنظيم گردد. در نواحی با زمستان نيمه سرد تا كمی سرد، تاريخ كاشت بايد در جهت حصول رشد رويشی كافی قبل از ورود به فاز زايشی انتخاب شود. در اقليم های فوق الذكر، بهتر است كاشت با رسيدن ميانگين دمای شبانه روزی هوا به حدود 12 درجه سانتی گراد انجام شود. در نواحی اقليمی با زمستان ملايم، كاشت می تواند بر اساس ميانگين دمای سردترين و گرمترين ماه سال ، در پایيز و يا در اواسط بهمن تا اوايل اسفند (به عنوان كشت بهاره) انجام گيرد.
در نواحی داغ خوزستان مانند اهواز و دزفول كه ميانگين دمای سردترين ماه سال بيش از 10 درجه سانتی گراد به عمل آيد در نواحی با تابستان خنک تر، كاشت به صورت بهاره و با رسيدن ميانگين دمای شبانه روزی هوا به حدود 12 درجه سانتی گراد انجام گيرد.
آشنایی با تاریخ کاشت گیاه آفتاب گردان
تاريخ كاشت های دير هنگام سبب برخورد دوران پر شدن و خشک شدن دانه با هوای خنک پایيزی می گردد. مطالعات نشان داده اند كه دماهای پایين سبب افزايش فعاليت آنزيم های اشباع زدایی اسيدهای چرب شده و نسبت اين اسيدها در روغن افزايش می يابد.
مقدار اسيد چرب غير اشباع لينولئيک بيش از سايرين افزايش می يابد و كيفيت تغذيه ای روغن جهت انسان و نيز جهت مصرف در صنعت مارگارين بهبود پيدا می كند. فعاليت آنزيم ها اشباع زدایی پس از رسيدگی فيزيولوژيک دانه (رطوبت دانه حدود 45 درصد) و تا زمانی كه رطوبت دانه به حدود 35 درصد برسد، ادامه پيدا مي كند.
بر اين اساس ، انتظار می رود كه كيفيت مصرفی روغن آفتاب گردان و همچنين سويای توليد شده در نواحی اقليمی با زمستان سرد، كه در آن ها دوران رسيدگی دانه به دماهای پایين برخورد می كند، بهتر از كيفيت مصرفی روغن توليد شده در ساير نواحی اقليمی كشور باشد.
تاريخ كاشت آفتاب گردان در شرايط ديم ساحل خزر به ميزان و توزيع بارندگي بستگی دارد. از نظر دمایی ، كاشت در زمان هایی كه ميانگين دمای شبانه روزی هوا بين 10 تا حداكثر 15 درجه سانتی گراد باشد، مناسب به نظر می رسد.
هر چه مقدار باران ساليانه كمتر باشد، تاريخ كاشت زودتری بايد انتخاب گردد. به هر حال، عدم امكان ورود به زمين در اثر خيس بودن خاک ناشی از وقوع بارندگی، عاملی است كه نقش مهمی در تعیین تاريخ كاشت دارد.
چگونگی دیم پاییزه گیاه آفتاب گردان
در اكثر نواحی ديم ساحل خزر بهتر است با توجه به دما و امكان ورود به زمين، كاشت در اولين فرصت انجام شود. امكان موفقيت كاشت آفتاب گردان ديم پایيزه در نواحي اقليمی با زمستان ملايم و تابستان خشک با بيش از 350 ميلی متر باران ساليانه قابل بررسی می باشد.
آشنایی با روش های آبیاری آفتاب گردان
آفتاب گردان را معمولا در روش آبياری سطحی به صورت جوی و پشته می كارند. اما در صورتی كه بافت خاک سبک تا متوسط باشد و يا از آبياری بارانی استفاده می شود، كاشت در روی زمين مسطح انجام می شود كاشت معمولا با استفاده از رديف كار گياهان وجينی انجام می گيرد.عمق كاشت بذر به بافت خاک بستگی داشته و از 3 تا 5 سانتی متر تغير می يابد.
آشنایی با فاصله ردیف های کاشت گیاه آفتاب گردان
فاصله رديف های كاشت 60 تا75 سانتی متر و فاصله بين بوته ها در روی رديف كاشت 15 تا 25 سانتی متر براي كاشت آفتاب گردان مناسب می باشد. با اين حال، توجه شود كه فاصله رديف 60 سانتی متر براي كشت مضاعف(دو محصول در سال) و در شرايطی كه مقدار زيادی بقايای گياهی محصول قبلی( جويا گندم) در زمين باقي مانده است، مناسب نيست. زيرا پشه ها بخوبی فرم نمی گيرند و مقدار زيادی بقايای گياهی در محل پشته تجمع می يابند.
قبل از كاشت، بايد بذرها را با سموم قارچ كش مانند كاپتان(به نسبت 2 در هزار سم خالص)، كاربوكسين(به نسبت 2 در هزار سم خالص) و يا تيرام( به نسبت 5/1 در هزار سم خالص) ضدعفونی نمود. درصورتی كه برداشت با دست انجام می شود، تراكم بوته در روی رديف كاشت را كم می گيرند تا طبق های بزرگی تشكيل شوند و در نتيجه بريدن تعداد كمتری طبق ضرورت داشته باشد. در اين شرايط و در صورت امكان( از نظر شيب زمين برای انجام آبياری سطحی) ، جهت رديف های كاشت را شمالی -جنوب انتخاب می كنند تا اكثر طبق ها در زمان رسيدگی به طرف شرق آويزان باشند و قطع طبق ها تسهيل گردد.
آشنایی با شوری خاک گیاه آفتاب گردان
با اين كه آفتاب گردان به شوری خاک نسبتا مقاوم است، اما برای كاهش خسارت شوری ممكن است روش كاشت را همراه با مديريت آبياری تغيير داد. آبياری سنگين و يک در ميان پشته ها تا رسيدن بوته ها به مرحله 2 تا 3 برگی می تواند شوری خاک را به منطقه جانبی استقرار بذر انتقال دهد و از آسيب شوری به بذر های در حال سبز شدن و گياهچه های جوان بكاهد.
كاشت در طرفين پشته عريض همراه با آبياری سنگين اوليه روش مناسب ديگری برای كاهش خسارت شوری بشمار می رود. در روی پشته عريض، دو رديف كاشت به فاصله 30 تا 40 سانتی متر كاسته می شود. بهتر است آفتاب گردان را در شرايط ديم ساحل خزر روی زمين مسطح و با استفاده از رديف كارهای وجينی مخصوص شرايط ديم كشت نمود. در صورت محدوديت مقدار باران می توان از روش كاشت درون جوی استفاده به عمل آورد. برای شرايط ديم، عمق كاشت بذر بين 5 تا 8 سانتي متر، فاصله رديف های كاشت بين 55 تا 75 سانتی متر، فاصله دو بوته در روی رديف كاشت بين 25 تا 35 سانتی متر و تراكم 4 تا 6 بوته در متر مربع، بسته به رقم ، وضعيت رطوبتی خاک و روش برداشت، مناسب به نظر می رسد.
وجود عناصر غذایی در خاک گیاه آفتاب گردان
وجود تعادل عناصر غذايی در خاک برای به حداكثر رسيدن عملكردهای دانه و روغن آفتاب گردان مطلوب می باشد. توليد هر تن دانه آفتاب گردان موجب خروج 40 تا 60 كيلوگرم نيتروژن،5 تا 10 كيلوگرم فسفر(11 تا 23 كيلوگرم اكسيد فسفر) و 60 تا 100 كيلوگرم پتاسيم(72 تا 120 كيلوگرم اكسيد پتاسيم) از خاک می گردد.
مقدار پتاسيم جذب شده به ازای هر تن محصول تا 140 كيلوگرم نيز گزارش شده است. موجودی نيتروژن خاک را می توان تا عمق 60 سانتی متری در كشت آبی و تا عمق 120 سانتی متری در كشت ديم و موجودی پتاسيم و فسفر خاک را تا عمق 15 سانتی متری در هر دو شرايط كشت برای محاسبه نياز كودی گياه اندازه گيری كرد.
به نظر می رسد مقادير فسفر بالاتر از 15 ميلی گرم در كيلوگرم خاک و مقادير پتاسيم بالاتر از 150 ميلی گرم در كيلوگرم خاک برای عملكردهای معمول مزارع ايران كفايت داشته باشند.
شرایط کشت آبی گیاه افتاب گردان
برای حصول عملكردهايی بين 2 تا3 تن دانه در هكتار تحت شرايط كشت آبی به حدود 60 تا 120 كيلوگرم در هكتار نيتروژن نياز باشد. مقدار فسفر مورد نياز بستگی زيادی به موجودی خاک دارد و بين 10 تا 45 كيلوگرم فسفر(حدود 23 تا 103 كيلوگرم اكسيد فسفر) در هكتار تخمين زده می شود. در نواحی با تابستان خشک معمولا به مصرف كود پتاسيم نيازی نيست. در خاک های شنی و اسيدی ممكن است به حدود 60 تا 100 كيلوگرم در هكتار پتاسيم (72 تا 120 كيلوگرم اكسيد پتاسيم) نياز باشد.
صورت نواری کود های مصرفی گیاه آفتاب گردان
تمامی كودهای فسفر و پتاسيم و ربع تا ثلث كل نيتروژن مورد نياز گياه به صورت پيش كاشت در خاک قرار داده می شود در صورتی كه كود به صورت نواری و همراه با كاشت در خاک قرار داده می شود، بايد كود را حدود 7 تا 8 سانتی متر در زير بذر و 5 سانتی متر در پهلو قرار داد ممكن است كودهای شيميایی پيش كاشتی را قبل از پاشيدن علف كش بر روی سطح خاک پاشيد و بسته به ميزان كلوخه ای بودن خاک از ديسک سنگين يا كولتيواتور برای اختلاط كودها با خاک تا عمق حدود 15 سانتی متر استفاده به عمل آورد.
آشنایی با علف کش های زمین های زراعی
در مزارع كوچک چند هكتاری، كه عمليات كاشت طي حدود يک روز به اتمام می رسد، می توان علف كش های پيش كاشتی را قبل از كود شيميایی پاشيد و با ديسک سبک تا عمق نزديک به 10 سانتی متر در خاک اختلاط داد. پس از آن كودهای شيميايی را پاشيد و آن ها را توسط شيارساز متصل به رديف كار وارد خاک ناحيه پشته ساخت.
در اين روش، كودها تقريبا به حالت نواری در زير پشته قرار می گيرند. ضرورت كوچک بودن مزرعه برای بكارگيری اين روش بدان لحاظ است كه كود پاشيده شده ، بخصوص اوره، برای مدت طولانی در معرض آفتاب قرار نگيرد. زمان كود سرک پاشی نزديکترين موقع به شروع رشد زايشی و قبل از غير ممكن شدن ورود ماشين ها به داخل مزرعه می باشد. بلافاصله بعد از پاشيدن كود سرک بايد آبياری مزرعه به عمل آورد.
در اراضي ديم مصرف 50 تا 100 كيلوگرم در هكتار فسفات آمونيوم و در صورت ضرورت، همين مقدار سولفات پتاسيم به صورت پيش كاشت و 100 تا 150 كيلو گرم اوره به صورت سرک در حدود 1 ماه بعد از سبز شدن، برای عملكرد معقول و قابل حصول، مناسب باشد.
شناخت گیاهان مقاوم به خشکی
آفتاب گردان از گياهان مقاوم به خشكی بشمار می رود و در نواحی اقليمی با باران تابستانه به صورت ديم كاشته می شود.اما محصول عملكردهای بالا مستلزم وجود رطوبت كافی در خاک طی تمام دوره رشد گياه است.
حساسيت به كم آبی از مدت كوتاهی قبل از رويت طبق تا هنگام رنگ گيری كامل دانه رنگ سبز پشت طبق زياد است. بيشترين حساسيت به تنش رطوبتی در مرحله گرده افشانی مشاهده می گردد.
شناخت برنامه آبیاری گیاه آفتاب گردان
می توان برنامه آبياری آفتاب گردان را در خاك هایی با بافت متوسط تا نيمه سنگين به شرح زير پيشنهاد نمود: از زمان كاشت تا استقرار بوته ها(مرحله 2 تا 4 برگی)، آبياری بايد بر اساس بافت خاک، اقليم و تاريخ كاشت، هر 5 تا 10 روز يكبار انجام گيرد.
آبياری های بعدی تا ظهور اولين آثار رويت طبق هنگامی به عمل آيند كه پتانسيل آب در خاک كبه حدود 1 تا 2 اتمسفر رسيده و يا حدود 60 تا 65 درصد رطوبت قابل استفاده مصرف شده باشد. پتانسيل آب و يا ميزان تخليه رطوبت خاک را به لحاظ سهولت عمل و نيز به عنوان نماينده ای از عمق توسعه ريشه، معمولا در عمق 20 تا 30 سانتی متری می سنجند.
تبخير حدود 90 تا 100 ميلی متر آب از تشت تبخير استاندارد واقع در ايستگاه هواشناسی ، معيار قابل استفاده ديگری در اين مرحله از رشد در بعضی شرايط اقليمی مانند اصفهان می باشد. انتخاب مقدار دقيق اعداد فوق الذكر برای انجام آبياری به رقم، سرعت رشد گياه و بخصوص اقليم بستگی زيادی دارد.
شناخت بیماری لکه زردی گیاه آفتاب گردان
در بسياری شرايط ، از زمان پيدايش اولين لكه های زردی در پشت طبق(شروع رسيدگی) تا مرحله رسيدگی فيزيولوژيک، به يک يا دو آبياری نياز است. اين آبياری ها را می توان به ترتيب بر اساس رسيدن پتانسيل آب در خاک به حدود 1 و 3 اتمسفر، معادل تقريبی تخليه 60 و 70 درصد از رطوبت قابل استفاده از خاک و يا 90 و 110 ميلی متر تبخير از تشت تبخير استاندارد انجام داد.
شناخت عمق آبیاری گیاه آفتاب گردان
عمق خيس كردن خاک در هر آبياری به مرحله رشد گياه، بافت و نفوذپذير خاک و رقم بستگی دارد. در مراحل اوليه رشد گياه كه سرعت طويل شدن ساقه آهسته است و ريشه توسعه عمقی زيادی ندارد، معمولا در هر آبياری خاک را تا عمق حدود 40 سانتی متر به حد ظرفيت مزرعه می رسانند.
از زمان سرعت گرفتن رشد طولی ساقه، به تدريج به عمق خيس كردن خاک می افزايند و آن را تا زمان رويت طبق به حدود 60 سانتی متر می رسانند. در خاک هایی كه عمق و يا نفوذپذيری بسيار محدودی دارند، در آبياری های بعدی نيز خاک را تا عمق 60 سانتی متری خيس می كنند. در صورتی كه نفوذپذيری خاک مناسب باشد، عمق خيس كردن خاک را تا زمان گرده افشانی به حدود 75 سانتی متر و در شرايط ايده آلی از نفوذپذيری به حدود 100 سانتی متر می رسانند.
آفات و بیماری های آفتاب گردان
چگونگی خسارت گنجشک ها روی گیاه آفتاب گردان
پرندگان ، بخصوص گنجشک، از آفات مهم آفتاب گردان محسوب می شوند. گنجشک از زمان تكميل گرده افشانی به بعد از دانه آفتاب گردان تغذيه می كند. طبق های بزرگ و وارون خسارت كمتری از گنجشک می بينند، زيرا مناسب استقرار پرنده نيستند و نيز دانه های ميانی كمتر در دسترس گنجشک قرار می گيرند.
با اين حال، گنجشک ممكن است روی برگ زير طبق به صورت وارون بنشيند و يا با استفاده از پنجه ها، خود را از لبه طبق به طور وارون آويزان كند و به تغذيه بپردازد. طبق های كوچک و مستقيم بشدت از گنجشک خسارت می بينند، زيرا گنجشک حتي روی اين گونه طبق ها نشسته و به تمامی دانه ها دسترسی دارد. ميزان خسارت پرندگان به آفتاب گردان به وجود ساير منابع تغذيه بستگی بسيار زيادی دارد.
به همين جهت مزارع كوچک و فاصله دار از ساير مزارع آفتاب گردان و يا با تاريخ كاشت متفاوت از سايرين، بيشتر آسيب می بينند. دوران رسيدگی كشت های دير هنگام ممكن است با دوران برداشت برنج و يا كاشت جو يا گندم همزمان گردد. تغذيه پرندگان از بذرهای ريزش يافته از مزراع برنج و يا كاشته شده جو و گندم سبب كاهش خسارت بر آفتاب گردان می شود.
آشنایی با کنترل شیمیایی حشرات آفتاب گردان
كنترل شيمسايی حشره با سمپاش های زمينی به علت ارتفاع زياد بوته ها، بخصوص در مزارع بزرگ عملا غير ممكن است. سمپاشی با هواپيما يا هليكوپتر نيز به علت انحراف طبق ها از حالت عمودی چندان موفقيت آميز نيست. در هر حال، می توان از سموم تيودان يا ديازينون در دو نوبت، يكی همزمان با باز شدن طبق ها و ديگری حدود 10 روز بعد استفاده نمود.
معدوم سازی گیاه آلوده از طریق سوزاندن
معدوم سازی بقايای گياهی آلوده از طريق سوزاندن آن ها يا دفن آن ها در خاک از طريق شخم بر گردان جهت از بين بردن لاروها و شفيره های زمستان گذران مفيد است. موثرترين روش مبارزه با اين آفت استفاده از ارقام مقاوم می باشد. از بيماری های مهم آفتاب گردان در ايران می توان سفيدک داخلی و زنگ آفتاب گردان را نام برد.
شناخت سفیدک داخلی گیاه آفتاب گردان
عامل بيماری سفيدک داخلی(دروغی) آفتاب گردان قارچی است كه بوسيله خاک و بذر آلوده انتقال يافته، از طريق ريشه وارد گياه شده ، به ساير بخش های گياه سرايت نموده و به حالت سيستميک در می آيد.
مبارزه با اين بيماری از طريق مصرف بذر غير آلوده، ضدعفونی بذر با سموم قارچ كش مانند گرانوزان، مركوران و كاربوكسين به نسبت 2 در هزار سم خالص، تناوب زراعی ، انهدام بقايای گياهی آلوده و كاشت ارقام مقاوم امكان پذير است.
شناخت بیماری زنگ آفتاب گردان
عامل بيماری زنگ آفتاب گردان قارچی است که رشد و نمو اين قارچ بر روی گياه سبب پيدايش لكه های برجسته و پراكنده ای به رنگ قهوه ای تيره در پشت برگ ها می گردد كه در نهايت منجر به زرد شدن و ريزش برگ ها ، كوچكی دانه ها و نقصان عملكردهای دانه و روغن می شود. ميزان خسارت در ارقام حساس بسيار شديد است.
مهمترين راه مقابله با اين بيماری استفاده از ارقام مقاوم می باشد. سمپاشی محصول با گل گوگرد و يا ساير قارچ كش ها مانند مانكوزب و زينب می تواند مورد توجه قرار گيرد. از ساير بيماری های آفتاب گردان می توان به بوته ميری ، پوسيدگی طبق و پوسيدگی طوقه اشاره نمود كه در حال حاضر اهميت اقتصادی زيادی در ايران ندارند.
آشنایی با مراحل برداشت آفتاب گردان
شناخت زمان برداشت با دست آفتاب گردان
اولين زمان برداشت آفتاب گردان با دست هنگامی است كه تمامی سطح پشت طبق و برگ های كناری طبق قهوه ای شده باشند. برداشت مكانيزه از زمانی كه رطوبت دانه ها به 18-16 درصد رسيده باشد امكان پذير است.
شناخت زمان برداشت مکانیزه آفتاب گردان
اما برای برداشت مكانیزه بهتر است به انتظار نقصان رطوبت دانه ها به حدود 14 درصد بود. در اين مرحله دانه ها به سهولت از طبق جدا می شوند. برگ زدایی قبل از برداشت، بخصوص در نواحی مرطوب، می تواند برای تسهيل تهويه مزرعه و در نتيجه تسريع خشک شدن طبق ها و حصول دانه های تميز تر مفيد باشد.
شناخت علف کش گرماکسون گیاهان
برای اين عمل از علف كش گرماكسون به ميزان حدود 2 ليتر در هكتار از مايع حل شونده 20 درصد در مرحله رسيدگی فيزيولوژيک طبق استفاده می شود. غالبا در اين زمان رطوبت دانه ها و بخصوص رطوبت نهنج طبق زياد است.
به همين جهت، طبق های بريده شده را برای چند روز در زير آفتاب به طوری پهن می كنند كه پشت طبق ها به سمت آفتاب باشد . به اين طريق نه تنها طبق ها بهتر خشک می شوند، بلكه از ميزان خسارت پرندگان طی دوران خشک شدن دانه ها كاسته می شود.
آشنایی با چگونگی سیلو نمودن آفتاب گردان
بوته های آفتاب گردان را می توان همانند ذرت سيلو نمود و مصرف كرد. برداشت جهت سيلو با پيدايش اولين لكه های زردی در پشت 10 تا 25 درصد طبق ها انجام می شود. برگ ها و طبق ها ارزش غذايی زيادی دارند، اما ساقه خشبی بوده و ارزش غذايی آن كم است.
بطور كلي، عملكرد، ارزش غذايی و بخصوص مطبوعيت سيلوی آفتاب گردان از سيلوی ذرت بسيار كمتر است. به همين جهت آفتاب گردان را اختصاصا جهت سيلو نمی كارند. اما اگر برداشت محصول جهت دانه، به دليل برخورد با سرمای پائيزه (ناشی از تأخير در كاشت و يا وقوع سرمای زودرس پایيزی) يا خسارت شديد آفات و بيماری امكان پذير نباشد، می توان محصول را جهت سيلو برداشت نمود.
چونگی برداشت محصول آفتابگردان بادست
اگر محصول با دست برداشت می شود، ممكن است بقايای طبق حاصل از خرمن كوبی را به تغذيه دام رسانيد و يا به عنوان بستر در مرغداری ها مورد استفاده قرار داد.بقايای طبق خوش خوراک نيست، اما ارزش غذايی بالاتری نسبت به كاه غلات جهت تغذيه نشخوار كنندگان دارد.
ساقه آفتاب گردان الياف فيبری و سلولز زيادی داشته و در صنايع كاغذ سازی و تهيه سلولز كاربرد دارد. ساقه از نظر عناصر معدنی غنی می باشد. هدف اصلی از توليد اكثر دانه های روغنی، استخراج روغن يا روغن گيری از دانه های آن ها می باشد.
