آشنایی با  آموزش پیوند(تکثیر) در درختان میوه

آشنایی با  آموزش پیوند(تکثیر) در درختان میوه

افزايش گياهان به 2 روش تكثير جنسی (بذر) و روش غير جنسی كه شامل قلمه (قديمی ترين گياهان مانند انگور، زيتون، توت، به، انار و انجير توسط قلمه چوب سخت تكثير شدند)، خوابانيدن (به دليل محدوديت تعداد و عدم اطلاع كافی در نحوه اجرا و شرايط آب و هوايی در ايران كمتر توصيه می شود).

ساقه رونده، پاگياه، پاجوش(به دليل محدوديت تعداد پاجوش، امكان آسيب رسيدن به درخت و عدم باردهی اقتصادی مناسب در سال های بعدی باروری، كمتر توصيه می شود)، پياز، ريزوم، غده، ريشه گوشتي، تقسيم بوته،كشت بافت ( روش جديد جهت تكثير آسان و سريع با قابليت داشتن هم گروه های باغبانی با صفات يكسان و در برخی اوقات كشت مريستم، جنين و انتقال صفات خاص عاری از ويروس) و پيوند مي باشد.

از مهمترين اهداف پيوندمی توان به:

  1.  روش ازديادی مناسب در گياهانی مانند سيب و گردو كه با ساير روش ها به سختی ازدياد می شوند.
  2. قرار دادن گياهی كه داراي ريشه ضعيف است بر روی ريشه قوی و يا استفاده از پايه های مقاوم به شرايط نامناسب خاک مانند زهكش بد يا سنگينی خاک، مثلا آلوی ميروبالان ( برای هسته دارها) مقاوم به رطوبت خاک است و پايه بادام مقاوم به خشكی خاک می باشد.
  3.  تغيير ارقام در گياهان استقرار يافته با استفاده از روش سرشاخه كاری، مثلا باغی را با سيب ترش به باغي با سيب گلاب تبديل كرد.
  4.  تسريع در رسيدن به مرحله زايشی و باروری.
  5. تعمير قسمت های آسيب ديده درختان.
  6. مطالعه بيماری های ويروسی.
  7.  داشتن چندين نوع ميوه مختلف در مركبات يا هسته دارها، روی يک درخت يا يک پايه، اشاره نمود.

تعاریف پیوند و پیوندک گیاهان

پيوند عبارت است ازاتصال دو قطعه بافت زنده گياهی به يكديگر به نحوی كه با هم يكی شده و به عنوان يک گياه به زندگی ادامه دهند. و چون شيوه های زيادی برای اين كار وجود دارد، ما انواع پيوندهای مختلف خواهيم داشت.

 آشنایی با شناخت پيوندک گیاهان

عبارتست از قطع های كوتاه كه از شاخه جدا شده و دارای چندين جوانه راكد است و هنگام پيوند، قسمت بالايی را تشكيل می دهد و از آن ساقه، شاخه ها و يا هر دو رشد می كنند. پيوندک بايد از رقم مورد نظر گرفته شود و عاری از بيماری باشد.

 آشنایی با شناخت پايه گیاهان

عبارتست از قسمت پاييني پيوند كه سيستم ريشه ی گياه را تشكيل می دهد و ممكن است كه دانهال (نهال بذری)، قلم های ريشه دار شده و يا گياهی خوابانيده شده باشد.

كوپيوند( پيوند جوانه )گیاهان چیست؟

نوعی از پيوند كه در آن تنها از يک جوانه رويشی استفاده می شود.

 تعریف ميان پايه گیاهان

قطع های از ساقه كه بين دو قسمت پايه و پيوندک قرار دارد. ميان پايه به منظورهای مختلفی مانند پيشگيری از ناسازگاری بين پايه و پيوندک، استفاده از تنه مقاوم به سرما و يا خاصيت كنترل اندازه درخت بكار برده می شود.

 تعریف لايه زاينده در گیاهان

بافتي نازک از گياه، كه بين پوست( آوند آبكش ) و چوب ( آوند چوبي )قرار گرفته و مريستمی بوده و جهت جوش خوردن لازم است كه لايه زاينده پيوندک در تماس با لايه زاينده پايه باشد.

ناسازگاری پيوند در گیاهان چیست؟

صفت توارثی عدم قابليت گياهان برای پيوند خوردن، كه به دلايل فيزيولوژيكی يا ساختاری نيز ممكن است، باشد.

جهت انجام پیوند موفق لازم است که همراه با رعایت اصول مربوط به داشتن قرابت خانوادگی (مثلا انواع ارقام آلو، زردآلو، بادام و هلو بر روی هم قابل پیوند بوده اما سیب و گلابی نمی توانند بر روی هم پیوند سازگار تشکیل دهند و یا این که پیوند به و گلابی تنها در صورتی امکان پذیر است که درخت به را به عنوان پایه در نظر بگیریم).

همچنين برخي از ارقام زردآلو كه روی بادام پيوند می شود، بعد از چند سال محل پيوند متورم شده و احتمال شكستن و خشک شدن در آن قسمت وجود دارد.

ارتفاع محل پیوند درختان

پیوند بايد در ارتفاعی از پايه زده شود که نه آنقدر پایین انجام شود که در سالیان بعد زیر خاک رود نه آنقدر بالا که به راحتی در معرض آسیب قرار گیرد، در ضمن باید به جهت جوانه و مسیر باد نیز در این ارتباط توجه داشت که جوانه در معرض باد و تابش شديد آفتاب نباشد تا بلافاصله خشک شود و از بین برود.

ارتفاع پيوند در برخی درختان ميوه عبارت اند از:

ارتفاع محل پيوند تا سطح خاک:

  1. سيب 15 – 10 سانتيمتر
  2. گلابی 15 – 10 سانتيمتر
  3. هلو و شليل 15 – 10 سانتيمتر
  4. زردآلو 15 – 10 سانتيمتر
  5. گيلاس 15 – 10 سانتيمتر
  6. بادام 20 سانتيمتر
  7. گردو 30 – 20 سانتيمتر
  8. انگور 15 سانتيمتر
  9. توت 20 – 15 سانتيمتر
  10. زيتون گلدانی 15 – 10 سانتيمتر

اصول مهم جهت انجام پيوند موفق گیاهان

اصول مهم جهت انجام پيوند موفق گیاهان عبارتند از:

  1. پايه و پيوندک با هم سازگار باشند.
  2. لايه زاينده پيوندک بايد كاملا بر روی لايه زاينده پايه قرار گيرد.
  3. عمليات پيوند در زمان مناسب انجام گيرد.
  4.  تمام سطوح بريده شده بايد بلافاصله در برابر از دست دهی آب حفاظت شوند.
  5. مراقبت لازم، آبياری به موقع و حفظ محل پيوند از تابش مستقيم آفتاب، آفات و جوندگان پس از انجام پيوند صورت گيرد.

 اشنایی با برخی از انواع مهم پيوند

شناخت  پيوند جوانه كوپيوند گیاهان

در اين نوع پيوند، پيوند ک ها از شاخه های سال جاری گرفته می شود و يا در هنگام خواب تهيه و تا بهار در دماي 4- 0 درجه سانتی گراد نگهداری می شود. زمان انجام اين نوع پيوند از اواخر زمستان تا اواخر تابستان بوده و شامل انواع زير می باشد.

تعریف پيوند سپری شكمی گیاهان

مرسومترین نوع پیوند جوانه می باشد. بيشترين كاربرد را داشته و پيوند T هم ناميده مي شود، ابتدا برش عمودی 5/ 2 سانتيمتری در پايه زده و سپس عمود بر آن برش افقي به اندازه يک چهارم قطر ساقه در پوست ايجاد می شود، پيوندک نيز با برشی 5/ 1 سانتيمتري زير جوانه و برش شيبداری بالای آن برداشته و سپس جوانه برداشته شده را از بالا وارد شكاف ايجاد شده در پوست پايه كرده و به سوی پايين برده تا جفت گردد. سپس روی آن را با نوار پلاستيكی پوشانده به نحوی كه روی جوانه بسته نشود.

اين نوع پيوند در درختان ميوه ای چون هلو، بادام، آلو، شليل، گلابي و سيب كاربرد دارد و لازم است در مورد درختانی همانند پسته و مرکبات که پس از انجام برش تولید شیره می کنند، به صورت معکوس( T ) انجام گیرد.

نكته: بايد از جوانه های رويشی استفاده شود نه زايشی و بجز گيلاس در بقيه درختان ميوه بهتر است از جوانه های پايين استفاده شود (جوانه های پايينی درختان ميوه بجز گيلاس رويشی بوده و از نظر شكل گرد و برخلاف جوانه زايشی كه نوک محدب داشته، جوانه رويشی نوک تيز می باشد).

تعریف پيوند قاشی گیاهان

این نوع پیوند در درختانی که پوست نمی دهند همانند انگور کاربرد دارد.ابتدا برشی با زاويه 45 درجه در زير جوانه زده و سپس از 5/ 2 سانتيمتری بالای جوانه برشی شيبدار به طرف پايين در داخل ساقه زده تا به برش اول برسد. در پايه نيز برشی كاملا مشابه ايجاد كرده و سپس آن ها را روی هم قرار داده و بجز نوک جوانه می بنديم.

تعریف پيوند وصله ای گیاهان

این نوع پیوند در درختانی که پوست ضخیم دارند همانند گردو کاربرد دارد.لذا در زماني كه درخت پوست بدهد و گياه رشد سريعی دارد، قسمتی از پوست ( بين 2 گره ) در روی پايه به صورت مربع يا مستطيل برداشته شده و پيوندک ( جوانه ای كه در كنار يک برگ باشد ) هم به همان اندازه برداشته و روی آن قرار می گيرد.

تعریف پيوند لوله ای گیاهان

در این نوع پیوند لازم است پايه و پيوندک هم قطر( با قطر كمتر از يک سانتيمتر )، انتخاب نمود و مشابه شكل در فصل پوست دهی درختان به اندازه 3-1 سانتيمتر پوست پايه را برداشت و پيوندک را به همراه يک جوانه و به صورت لوله ای داخل آن قرار داد.

اين نوع پیوند به لحاظ آسانی انجام، گیرایی و عدم استفاده از چسب و نخ پیوندی در انار و پسته توصيه می شود( در زبان عامیانه اين پیوند ماسوره ای هم نامیده می شود).

شناخت پيوند شاخه درختان

زمان اين پيوند اواخر زمستان تا اوايل بهار بوده و با پيوندكی كه در زمان استراحت گياه گرفته شده و در دمای صفر درجه سانتيگراد نگهداری شده انجام می شود و شامل:

پيوند زبانه ای يا انگليسی درختان

در پايه و پيوندک های هم قطر با قطر 5/ 1- 5/ 0 سانتيمتر در درختان ميوه ای چون سيب،
گلابی انجام می شود و به پيوند روميزی نيز مشهور است.

ابتدا بايد پايه را در 10 سانتيمتری بالای خاک قطع كرد و برش شيبداری حدود 3 سانتيمتر در بالای آن ايجاد كرده و بعد از آن در وسط اين برش، برش ديگری به شكل زبانه ايجاد نموده، سپس روی پيوند هم بدين صورت، عمل را تكرار نموده، سپس لایه های زاينده پايه و پيوندک را روی هم قرار می دهيم.اگر بر ش ها فاقد زبانه بودند به آن پيوند نيمانيم هم می گويند.

شناخت پيوند تاجی (پوست) درختان

در پايه هايی با قطر 35 – 20 سانتيمتر، برشی عمودی به طول 2/5 تا 5 سانتيمتر زده و پوست را برداشته و پيوندک را كه انتهای آن را به شكل گوه ای درآورده ايم درون آن قرار می دهيم، اين پيوند زماني انجام می شود كه درخت پوست دهد.

شناخت پيوند اسكنه ای درختان

بيشتربرای تغيير رقم استفاده می گردد و فصل انجام آن زمستان و نكته حائز اهميت قرار دادن لايه زاينده پايه و پيوندک بر روي يكديگر است در اين نوع پيوند قطر پايه مي تواند زياد هم باشد، پيوندک را در زمان استراحت گياه و از شاخه های يک ساله می گيريم، سر پايه را قطع و در طول قطر آن شكافي ايجاد نموده ( به طول 5 سانتيمتر ) و 2 پيوندک را كه انتهای آن به شكل گوه ای درآورده ايم در 2 طرف آن قرار داده و محل آن را با چسب می پوشانيم.

شناخت پيوند مجاورتی درختان

وجود 2 يا چند درخت يكسان اما متفاوت از نظر عملكرد در يک باغ كنار هم، وضعيت مناسبی را جهت پيوند زدن رقم بارده روی رقم ديگر فراهم می نمايد، لذا به صورت شكل زير و با برداشتن لايه نازک از يك طرف پوست هريک، اقدام به پيوند زدن می نماييد پایه و پیوندک تا زمان گرفتن پیوند متصل به ریشه خود می باشند.

برش های انجام گرفته در اواخر زمستان يا اوايل بهار به صورت شيبدار با زاويه 30 – 20 درجه بايد انجام شود، سپس محل انجام برش ها را روی هم قرار داده و به يكديگر می بنديم.

شناخت پيوند پلی درختان

جهت تعمیر قسمت های آسیب دیده تنه یا شاخه های اصلی بکار می رود. اين نوع پيوند به پيوند تعميری نيز مشهور است و زمان انجام آن در اوايل بهار است كه در قسمت های آسيب ديده برش هايی عمودی به فواصل 7- 5 سانتيمتر در بالا و پايين ايجاد نموده و از شاخه های خود درخت كه قطع نموده و 2 طرف انتهای آن را گوه ای نموده ايم. براي اتصال استفاده می نماييم.

منابع

1. تفضلی، عنايت اله، خوشخوی، مرتضی، شيبانی، بيژن و ايرج روحانی( 1371 ) اصول باغبانی ( مبانی دانش بوستانداری ). انتشارات دانشگاه شيراز. 411 صفحه

2. دانشدوست،يعقوب ( 1363 )، باغ ايرانی,( متن سخنرانی در دانشگاه شهيد بهشتی ), فصلنامه اثر، شماره 18 و 19 .صفحه 28 – 25

3. منيعی، عباسعلی. 1369 . مبانی علمی پرورش درختان ميوه. انتشارات دانشگاه تهران.185 صفحه.

4. هارتمن، هادسون تی و دی لای كستر ( 1975 ) ازدياد نباتات ( مباني و روش ها ). چاپ دوم، برگردان مرتضی خوشخوی ( 1373 ). انتشارات دانشگاه شيراز- شيراز. 238 صفحه.

 



برچسب‌ها:, , , , , , , , , , , , , , ,
برگشت به بالا