مدیریت زنجیره تأمین پسته در ایران

مدیریت زنجیره تأمین (یک رویکرد یکپارچه برای مدیریت مناسب) پسته

آجیل پسته یک میان وعده سالم است که مورد علاقه مردم کشورهای مختلف است. ایران بزرگترین تولید کننده پسته در جهان است. امروزه زنجیره تامین این دانه با برخی مشکلات عرضه روبرو می شود.

مشکل اول این است که برخی از کشورهای عمده مصرف کننده واردات پسته را به دلیل میزان بالای سمیت “افلاتوکسین” ممنوع کرده اند. افلاتوکسین سمی است که در برخی شرایط خاص توسط قارچهای موجود در پسته تولید می شود.

مسئله دوم، هزینه های فزاینده تولید پسته است. این مقاله به تجزیه و تحلیل زنجیره تأمین پسته و روشهای فرآوری مورد استفاده در ایران می پردازد. از آنجا که یکی از راه حل های احتمالی برای کاهش هزینه های فرآوری، مکانیزه سازی است، سطح مکانیزه سازی در فرآوری پسته در ایران مورد مطالعه قرار خواهد گرفت.

علاوه بر این، مراحل زنجیره تامین که بر سطح افلاتوکسین تأثیر می گذارند ، شناسایی می شوند.

مناطق رشد درخت پسته در ایران

وب سایت دانشگاه کالیفرنیا اظهار داشت که درخت پسته، .Pistacia vera L، بومی غرب آسیا و آسیای صغیر، دارای دوره جوانی طولانی است و در 5 تا 6 سال یک محصول کوچک تولید می کند و در 10 تا 12 سالگی به تحمل کامل می رسد.

در دهه گذشته، درختان پسته در ایالات متحده نیز کاشته شده اند. در حال حاضر، ایران بزرگترین تولید کننده پسته در جهان و  به دنبال آن ایالات متحده آمریکا می باشد.

سایر کشورهای تولیدکننده عمده پسته در جهان ترکیه و سوریه هستند. در ایران (که مورد بررسی در این مقاله است ) مناطق اصلی تولید پسته شامل شهرستان ها و روستاهایی در شهرهای زیر است: رفسنجان ، کرمان ، یزد ، زرند ، سیرجان و برخی مناطق استان های فارس ، قزوین ، خراسان و سمنان.

این مناطق که اکثراً دارای محیط بیابانی هستند، دارای آب و هوایی ایده آل برای رشد درختان پسته هستند. درختان، فوق العاده مقاوم به خشکی هستند. اگرچه آنها می توانند تابستان های گرم و طولانی را تحمل کنند، اما در طول زمستان بین 600 تا 1500 ساعت سرما نیاز دارند.

مناطق رشد درخت پسته در ایران

نحوه کاشت پسته در گلخانه

دانه های مورد استفاده برای بذرها در گلخانه ها در خاک کاشته می شود. حدود یک سال بعد، درخت کوچک به محل دایمی خود در باغ منتقل می شود.

فاصله بین ردیف درختان در ایران عمدتاً 6 تا 8 متر است، اما در ردیف ها درختان در نزدیکی (3-4 متر) کاشته می شوند. به زودی پس از آن، درختان نیاز به هرس کردن دارند.

در ایران درختان به گونه ای هرس و تربیت داده می شوند که معمولاً بیش از یک تنه دارند. درختان پس از 5 تا 7 سال تولید پسته را آغاز می کنند و زمانی که درختان بین 20 تا 50 سال سن دارند حداکثر تولید را خواهند داشت.

برداشت پسته مرحله مهم و اساسی

میوه هایی که تازه هستند دارای پوستی نرم (معروف به پوست بدن) بر روی آنها هستند. میوه ها مانند انگور به شکل خوشه هستند. پیکربندی گیاهان و وجود داشتن چندین تنه مانع از مکانیزه شدن برداشت پسته در ایران شده است.

بنابراین برداشت محصول بصورت دستی توسط کارگران انجام می شود. پارچه های مخصوص زیر درخت پهن می شوند و خوشه ها به صورت جداگانه با دست از درخت جدا می شوند و روی پارچه قرار می گیرند. به محض جمع کردن همه خوشه ها از درخت، پارچه را می توان جمع آوری کرد و محتویات آن را در کیسه گونی یا کامیون ها نگهداری کرد تا به کارخانه فرآوری منتقل شوند.

پسته تازه قابل خراب شدن است و باید سریعاً تا حد ممکن فرآوری شود. توصیه می شود پسته تازه طی 8-10 ساعت فرآوری شود اما بسته به دما و شرایط نگهداری آن می تواند متفاوت باشد.

برداشت پسته مرحله مهم و اساسی

مراحل پردازش و فرآوری پسته در ایران

فرآوری پسته در ایران را می توان به دو مرحله، مرحله پردازش مرطوب و مرحله پردازش خشک تقسیم کرد.

مراحل تبدیل پسته تازه به پسته خشک به عنوان مراحل فرآوری مرطوب تعریف شده است و کلیه مراحل دیگر پس از مرحله خشک کردن به عنوان مراحل فرآوری خشک تعریف می شوند.

نمودار 1: مراحل پردازش پسته از برداشت تا مصرف را نمایش می دهد.

مراحل پردازش و فرآوری پسته در ایران

مرحله پردازش مرطوب

پسته های تازه در این مراحل به پسته های خشک تبدیل می شوند. پردازش مرطوب در ایران به دو روش انجام می شود.

الف) روش مکانیزه کامل: در اکثر کارخانه های فرآوری در ایران از تجهیزات مدرن مخصوصی برای فرآوری پسته استفاده شده است. تجهیزات مورد استفاده آنها به شرح زیر است:

  1. دستگاه پوست کنی
  2. دستگاه حذف زباله و پوسته
  3. سیستم شستشو
  4. خشک کن
  5. دستگاه حذف پسته خالی (بدون هسته، پوک)
  6. جداکردن پسته های سفت (نامناسب) از هم
  7. بازرسی نهایی دستی
  8. خشک کن

به طور طبیعی ، درصدی از پسته ها دارای دهان بدشکل، خالی یا بسته هستند. ماشین آلات در مراحل 5 و 6، دو نوع اول را از محصول اصلی خارج می کنند.

ب) روش نیمه مکانیزه (روش سنتی): در برخی از کارخانجات فرآوری در ایران، فرآوری مرطوب هنوز به روش سنتی یا به صورت نیمه مکانیزه انجام می شود (با استفاده از چند تجهیزات در برخی از مراحل).

به عنوان مثال برخی از تولید کنندگان موارد 1 تا 7 کارخانه فرآوری را دارند اما خشک کن ندارند. در عوض آنها پسته ها را روی زمین پهن می کنند تا آنها را در معرض آفتاب قرار داده و خشک کنند.

مرحله پردازش خشک

ماشین آلات مورد استفاده در این مرحله بسته به نیاز بازار متفاوت است. به عنوان مثال می توان از یک خط برشته کردن برای تبدیل پسته های خشک شده به پسته های برشته شده و شور استفاده کرد.

اما ماشینی که بیشتر تولید کنندگان از آن استفاده می کنند دستگاه جداکننده است. این دستگاه پسته های دهان بسته را از محصول اصلی خارج می کند.

همچنین از ماشین آلات بسته بندی برای بسته بندی پسته در اندازه های مختلف و از کیسه های پلاستیکی کوچک گرفته تا گونی های 50 کیلویی استفاده می شود.

 

مراحل پردازش و فرآوری پسته در ایران

نحوه حضور پسته مرغوب و با کیفیت در بازار

بسته های پسته (به طور عمده در کیسه های گونی) با استفاده از ظروف استاندارد به بازار صادرات ارسال می شود.

به منظور کاهش هزینه ها می توان برخی مراحل پردازش خشک را در کشور مقصد به صورت محلی انجام داد. به عنوان مثال پسته های خشک شده از ایران صادر می شوند و بعداً در کشور مقصد بو داده و بسته بندی می شوند. این امر برای عدم پرداخت عوارض واردات گمرک در پسته های برشته استفاده می شود.

پسته را می توان به عنوان وعده غذایی خام یا برشته کرد. مغز پسته خام در شکلات، شیرینی، شیرینی پزی، بستنی، سوسیس و حتی در سالادها استفاده می شود.

نحوه حضور پسته مرغوب و با کیفیت در بازار

پسته و سلامتی دو جزء جدا نشدنی

یک جفت از بیماری ها و قارچ ها سلامت پسته را به خطر می اندازند. یکی از مهم ترین قارچ های کپک باعث پوسیدگی پسته می شود Aspergillus flavus است. این قارچها می توانند سمی مضر بنام افلاتوکسین برای انسان و حیوانات ایجاد کنند. بیشتر کشورها به دلیل میزان آلودگی افلاتوکسین، محدودیت واردات را در پسته ها قرار داده اند.

این قارچ می تواند پسته ها را در هر مرحله از زنجیره تأمین مانند برداشت، فرآوری و ذخیره سازی به خطر اندازد. بنابراین، کشاورزان، تولید کنندگان و صادرکنندگان پسته باید مراحل تولید را با دقت دنبال کنند تا یک محصول سالم با حداقل میزان آلودگی به افلاتوکسین فراهم شود.

برخی از ماشین آلات وجود دارند که می توانند دانه های معیوب احتمالی را از هم جدا کنند، اما این یک روند صد در صد مطمئن نیست. نتایج نشان داده است که این دستگاه ها می توانند سطح آلودگی را کاهش دهند اما آن را از بین نمی برند.

پسته و سلامتی دو جزء جدا نشدنی

نتایج بدست آمده در این تحقیق

اگرچه ایران در حال حاضر بزرگترین تولید کننده پسته در جهان است، ایالات متحده آمریکا ممکن است به زودی، به دلیل استفاده از تجهیزات مکانیزه، از ایران در حجم تولید پیشی بگیرد.

تجارت در حال تحولات اساسی است.

فرصت هایی برای تولیدکننده هایی که قادر به، به روزرسانی سیستم های تولیدی خود برای مطابقت با استانداردهای فعلی بازار هستند، وجود دارد.

مدیریت زنجیره تأمین پسته به تفصیل مورد مطالعه قرار نگرفته است. این مقاله با هدف کمک به درک فرایند تولید و کمک به پر کردن شکاف در نوشته های پسته است.

تجزیه و تحلیل مراحل کاشت و برداشت محصول پسته و مراحل فرآوری آن، از برداشت محصول تا مصرف (کاملاً مکانیزه ، نیمه مکانیزه ، فرآوری خشک و بازار)، همه در مقاله مورد بحث قرار گرفته است.

علاوه بر این، به مسائل بهداشتی مربوط به پسته اشاره شده است که برخی از چالش ها برای مدیریت زنجیره تأمین پسته است. تحقیقات آینده باید به منظور مقایسه زنجیره تأمین پسته و مدیریت آن با محصولات مشابه انجام شود.

علاوه بر این، مطالعات اضافی باید جزئیات بیشتری از زنجیره تامین سنتی پسته (به عنوان مثال در ایران) در مقابل زنجیره تأمین پسته مدرن (به عنوان مثال ایالات متحده) را تجزیه و تحلیل کند.

 

سایت پسته رفسنجان با داشتن سال ها تجربه خرید و فروش پسته و و ارائه محصولی مطابق با استانداردهای جهانی و جلب اعتماد مشتریان خود در سراسر کشور آماده ارائه بهترین نوع پسته به هموطنان عزیز کشورمان است.

 

ترجمه و تنظیم مقاله مدیریت زنجیره تأمین پسته در ایران

حسنی سعدی، سمیه. 1398. کارشناس ارشد گیاهپزشکی. حشره شناسی کشاورزی. عضو سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان.

Scavarda ,A. Zhao,F. Santa, R. Nakhaeinejad, M. Cristina Cabral, P. Azeredo, Z. Pistachio Supply Chain Management in Iran. 06 September 2014. https://www.researchgate.net/publication/265378338

 

 

 

برای عضویت در کانال تلگرام، اینستاگرام و آپارات پسته رفسنجان بر روی تصاویر زیر کلیک کنید:

 

 



برچسب‌ها:, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
برگشت به بالا