رده بندی و مشخصات گیاهشناسی انبه

انبه یکی از میوه های گرمسیری و نیمه گرمسیری و عمده دنیا بعد از مرکبات و موز می باشد .این گیاه بومی جنوب شرق آسیا ، برمه و شرق هندوستان است ، قدمت کشت  انبه در هندوستان به 4 هزار سال قبل می رسد . انبه بر اثر تلاقی بین گونه ای وجهش یافته انجام گرفته دارای تنوع بسیار است ،احتمال داده  می شود که منشا اصلی  انبه نواحی هند و برمه باشد ،زیرا در این مناطق ارقام وحشی  انبه موجود می باشد .

انبه از نواحی هند و برمه به دیگر نواحی گرمسیری  گسترش یافته است، مرکز دوم انبه جنوب شرق آسیا واقع در فیلیپین ، اندونزی ، تایلند ،مالزی ، ویتنام و کامبوج میباشد.انبه در عرض های جغرافیایی بین 25 درجه نیم کره شمالی  وجنوبی پرورش داده می شود.

هندوستان بزرگترین تولید کننده انبه در دنیاست  و نصف تولید انبه به این کشور اختصاص دارد . همچنین  کشور های چین ، مکزیک ،تایلند،پاکستان، استرالیا  واسپانیا  از کشور های تولید کننده انبه به شما می آیند.

شرایط اقلیمی و خاک مورد نیاز برای انبه

دمای مورد نیاز گیاه انبه

میوه مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری می باشد ، و در عرض های جغرافیایی 25 درجه نیم کره شمالی و جنوبی گسترش یافته و تا ارتفاع 1400 متر ازسطح دریا کشت می شود اقلیم گرم و خشک برای تشکیل میوه مناسب است .میانگین برای تشکیل میوه مناسب است.

حداقل دمای رشد گیاهی 12/5 دمای مطلوب 24 الى27درجه سانتی گراد بوده و دمای حداکثر برای انبه 48 درجه سانتی گراد است حداقل دمای قابل تحمل 1 الى 2 درجه سانتی گراد است. در دمای 1- درجه سانتی گراد به شدت اسیب می بیند. درختان بالغ می توانند به مدت کوتاه دمای 3/5- درجه سانتی گراد را تحمل کنند.

دما در رشد درختان و رشد نسبی میوه ها اثر مستقیم دارد.معمولا چرخه جست رشد شاخه ها تحت دمای 20 درجه سانتی گراد روز و 15 درجه سانتی گراد شب به مدت 20  هفته به طول می انجامد. اگر دما در طیروز 30 درجه سانتی گراد و در شب 20 درجه سانتی گراد باشد، طول جست رشد، به مدت 6 هفته ادامه می یابد.دمای پایین سبب بدشکل شدن گل ها می شود و دانه های گرده قوه نامیه خود را از دست می دهند.

دمای کمتر از 15 درجه سانتی گراد در حین گلدهی موجب سقط تخمدان و تشکیل میوه های بکریار می شود.انبه در مناطقی که میزان بارندگی 300 الی 2500 میلی متر باشد قادر به رشد است. بارندگی یا رطوبت نسبی بالا طی گلدهی بسیار مضر می باشد و سبب کاهش تشکیل میوه می شود.انبه نیاز به هوای خشک و آفتابی در طی گلدهی و زمان رسیدن میوه ها دارد. انبه در انواع خاک ها قادر به رشد می باشد اما برای تولید تجاری محصول به خاک های عمیق، زهکشی شده با بافت لومی شنی نیاز دارد. PH مناسب خاک 5/ 5 الى 7 / 5 می باشد. انبه به شوری بسیار حساس می باشد و باید هدایت الکتریکی (EC) در عصاره اشباع خاک کمتر از 1 دسی زیمنس بر متر باشد.

فیزیولوژی(مراحل ) تشکیل گل و میوه انبه

در مناطق نیمه گرمسیری که دارای فصل خنک می باشند گل انگیزی در آبان ماه انجام می گیرد و گل ها در نیمه دوم اسفند تا فروردین ماه ظاهر می شوند و مدت گل ده 2 الی 3 هفته می باشد. در نواحی گرمسیری با دوره های خشکی و بارندگی در اوایل فصل خشک گلدهی تحریک می شود. در مناطق گرمسیری معمولا گلدهی در تیر و مرداد انجام می گیرد.

برخی از ارقام انبه در طی سال گل و میوه تولید می کنند. در سالهایی که زمستان گرم باشد، درختان انبه در سه نوبت گل و میوه به وجود می آورند. . گل ها در صبح زود باز می شوند و حداکثر گرده ریزی بین ساعت 8الی 12 صبح انجام می گیرد. کلاله ها بلافاصله آماده پذیرش دانه گرده می شوند. دمای مناسب برای رشد لوله گرده 22 الی 28درجه سانتی گراد کاهش می یابد. سه سانتی گراد می باشد. قوه نامیه دانه های گرده در دمای بالاتر از 30 درجه سانتی گراد و کمتر از 10گرده افشانی در انبه اکثرا توسط مگس های خانگی انجام می گیرد.

اکثر ارقام انبه خودبارور بوده و برخی ارقام تقریبا خودناسازگار می باشند و نیاز به ارقام گرده دهنده دارند. دانه های گرده در رطوبت بالا و بارندگی نمی توانند پخش شوند. دمای کمتر از 12 درجه سانتی گراد شبانه از عمل تلقيح جلوگیری می کند. طبق گل که مادگی روی آن قرار دارد شهد تولید می کند. در برخی از ارقام انبه درصد بسیار کمتری میوه به صورت بكربار تولید می شود و علت آن می تواند ناشی از دمای پایین در حین گلدهی یا عدم وجود دانه گرده باشد. اما برای تولید تجاری میوه نیاز به گرده افشانی و تلقيح می باشد.

انبه های مناطق نیمه گرمسیری که متعلق به گروه هندی می باشند، بذرهای تک جنینی به وجود می آورند.

ارقام چند جنینی در انبه های گرمسیری آسیای جنوبی نظیر مالزی، فیلیپین و اندونزی مشاهده می شود. بذرهای چندجنینی از نوع بذرهای نامیزه بوده و در اثر پدیده نامیزیدن به وجود می آیند. پدیده نامیزیدن (آپومیکسی) نوعی بکرزایی به شمار می آید و جنین ها در اثر بینرزایی حاصل می شوند.

 

 

گرده افشانی انبه چگونه است؟

در بذرهای انبه علاوه بر اینکه در اثر گرده افشانی و تلقیح جنین جنسی” به وجود می آید، همچنین در حین تلقیح در خارج کيسه جنینی و در برخی از سلول های بافت خورش نزدیک سفت تقسیم میتوز انجام می گیرد و چندین جنین نابجا حاصل می شود.

این نوع جنينها گیاهان شبیه به اصل به وجود می آورند و آنهارا جنین های خورشی13 نیز می نامند.

علاوه بر اینکه جنین های نابجا از توسعه بافت خورش احاطه کننده کیسه جنینی به وجود می آیند، در ضمن از جوانه زنی مستقیم لپه ها یا از محور زیر لپه جنین های خورشی نیز می تواند جنین های نابجا حاصل شود. سلول های خورشی اختصاصی شده برای تشکیل جنین های غیر جنسی با سیتوپلاسم متراکم و محتویات نشاسته خود قابل تشخیص می باشند.

این سلولها به تدریج وارد حفره کیسه جنینی شده و در آنجا بعد از تقسیم سلولی و تمایز، جنین ها را به وجود می آورند. توارث تشکیل چند جنینی ” از طریق دورگ گیری بین انبه های تک جنینی و چند جنینی مورد مطالعه قرار گرفته است.

گرچه نتایج ضد و نقیض مبنی بر کنترل صفت تک جنینی توسط ژن غالب یا کنترل چند جنینی به وسیله یک یا چند ژن مغلوب گزارش شده است اما مطالعات انجام شده توسط مارکرهای ریزماهواره، غالب بودن صفت چندجنینی را تائید می کند. منشاء ویژگی چندجنینی متعلق به انبه های هندی می باشد.

برخی ارقام انبه خودناسازگار می باشند. مطالعات جنین شناسی نشان می دهد که در ارقام خودناسازگار، 15 روز بعد از گرده افشانی و تلقیح در اندوسپرم فساد تدریجی شروع می شود.

خودناسازگاری در انبه از نوع اسپرو فیتیک می باشد. در ناسازگاری اسپرو فیتیک ژن غالب ناسازگاری دخیل می باشد. در برخی از ارقام انبه دگر ناسازگاری نیز گزارش شده است. تحقیقات نشان میدهد که در ارقام تک جنینی، خودگرده افشانی” عامل محدودکننده عملکرد نمی باشد. .

انبه گیاه آلوپلی پلوئيد به شمار می آید و این ویژگی ناشی از تلاقی بین گونه های مختلف می باشد. آلوپلی پلوئید به گیاهان پلی پلوئید با یک یا تعداد بیشتر مجموعه های کروموزومی از جنسها، گونه ها یا نژادهای مختلف اطلاق می گردد.

 آموزش روش های ازدیاد انبه

گر چه طی سالیان زیاد انبه به وسیله بذر ازدیاد داده شده است اما این امر سبب تغییر صفات و به وجود آمدن گیاهان نامتجانس می شود ، زیرا بذرهای تک جنینی انبه نیز همانند اکثر درختان میوه ناخالص می باشند.

همچنین دوره نونهالی در نهال های بذری (دانهالها) بیش از 5 سال بوده و گاهی اوقات به 10 سال می رسد. علیرغم این موضوع از بذرهای چندجنینی برای ازدیاد انبه استفاده به عمل می آید. زیرا نهال های به وجود آمده از جنین های غیرجنسی شبیه پایه مادر می باشند. تشخیص نهال های به وجود آمده از جنین های غیر جنسی تقریبا آسان می باشد. زیرا نهال به وجود آمده از جنین جنسی نسبت به نهال های غیر جنسی از رشد کمتر برخوردار می باشد. نهال های چندجنینی را باید با دقت از همدیگر جدا کرد طوری که به لبه آنها آسیب نرسد.

بذرهای چندجنینی بین 3 الی 8 نهال تولید می کنند. بذرهای انبه کوتاه عمر بوده و از نوع بذرهای ناپایدار به شمار می آیند. بذرها قوه نامیه خود را طی 30 إلى 40 روز از دست می دهند. بنابراین توصیه می شود که بذرها بعد از استخراج از میوه بلافاصله کشت شوند. محیط کشت مناسب مخلوطی از ماسه و پرلیت می باشد. بذرها معمولا طی ۲ الى 4 هفته جوانه می زنند.

امروزه در اکثر مناطقی که انبه پرورش داده می شود برای ازدیاد این گیاه از روش پیوند استفاده می شود. زمان مناسب پیوند اوایل بهار یا تابستان می باشد. در فلوریدا معمولا از پیوند قاشی استفاده می شود،روش پیوند مجاورتی از زمانهای قدیم در هندوستان متداول می باشد. انواع پیوندهای جوانه به غیر از پیوند قاشی در انبه مشکل می باشد. زیرا پوست شاخه به راحتی از چوب جدا نمی شود. همچنین تولید شیرابه از محل زخم سبب گیرایی کمتر پیوند جوانه می شود. .

 

 

مراحل احداث باغ و کشت نهال انبه

انبه به خاکهای زهکشی شده، عمیق و محل آفتابی نیاز دارد. فاصله کشت نهال ها را 6 الى 7/5  متر و فاصله ردیف های کشت را 9 متر در نظر می گیرند. در حدود 170الی 250 نهال در یک هکتار کشت می شود.

بعد از پیاده کردن نقشه باغ در نقاط مشخص شده چاله هایی به ابعاد 40 سانتی متر ایجاد می کنند. قبل از کشت نهال، خاک رویی را همراه با کود دامی به داخل چاله می ریزند. زمان مناسب کشت نهال ها بعد از رفع خطر سرما در اوایل بهار می باشد. برای حفظ رطوبت از مالچ پلاستیک یا مالچ طبیعی استفاده می شود.

نگهداری و مراقبت از باغ  انبه چگونه است؟

درختان انبه نیاز چندان به هرس ندارند. هرس درختان برای تشویق شاخه دهی به منظور تولید شاخه های میوه ده و همچنین حفظ اسکلت بندی درخت انجام می گیرد. حذف شاخه های خشک شده و شاخه هایی که موجب تراكم تاج درخت می شوند از اهداف دیگر هرس درختان انبه می باشد.

کاهش آبیاری استفاده از مواد کند کننده رشد نظیر پاکلوبوترازول هرس مناسب، کاربرد جیبرلین قبل از گلدهی، استفاده از کودهای از ته به صورت نیترات پتاسیم یا نیترات آمونیوم یا کاهش کودهای ازته، تنک کردن خوشه ها و حلقه برداری می تواند تا حدودی از سال آوری درختان انبه جلوگیری کند.

تغذیه مناسب برای درخت انبه

تغذیه مناسب سبب افزایش عملکرد در درختان انبه می شود. بهتر است برای تشخیص عناصر مورد نیاز، نمونه های برگی بعد از آخرین جست رویشی و قبل از گلدهی تهیه شود. معمولا برای  هر درخت بالغ ، سالانه 700 گرم ازت، 600 گرم فسفات و 750 گرم پتاس توصیه می شود. کود دهی باید در محدوده ریشه و در عمق 20 الی 30سانتی متری خاک انجام گیرد. ریز مغذی ها نیز در تغذیه انبه اهمیت زیادی دارند. کمبود منگنز یا آهن موجب عارضه زوال انبه شده و نوک شاخساره ها خشک می شود.

همچنین در اثر این عارضه بین رگبرگهای برگ های جوان زرد می شود و آثار کلروز ظاهر می گردد. پوسیدگی گلگاه (نوک نرمی میوه در اثر کمبود کلسیم یا تغذیه بیش از حد ازت بروز می کند. ) انبه در مناطقی که میزان بارندگی 1100 الى 1700 میلی متر در سال باشد، نیاز به آبیاری ندارد. برای تولید محصول تجاری حداقل آب مورد نیاز 130میلی متر در سال می باشد.

انبه مقاوم به خشکی بوده و در شرایطی که میزان آب 300 میلی متر در سال باشد قادر به رشد است. در فصول گرم سال نیاز به آبیاری بوده و هر 2 هفته یکبار اقدام به آبیاری باغات انبه می کنند. روش آبیاری می تواند به صورت کرتی یا جوی پشته باشد. در صورت امکان آبیاری بارانی یا قطرهای ترجیح داده می شود.

حفاظت نهال ها در دو سال اول کشت از سرما ضروری می باشد. گرم کردن باغ به وسیله پلارهای باغی، سوزاندن کاه و کلش، نهال ها را از سرمای زمستانه محافظت می کند. سفیدک سطحی” و آنتراکتوز از بیماریهای مهم انبه می باشد و در شرایط مرطوب گسترش می یابند.

آنتراکنوز سبب لکه برگی، سوختگی گل ها و تغییر رنگ پوست میوه می شود. استفاده از محلول های حاوی گوگرد برای مبارزه با سفیدک سطحی و محلولهای حاوی مس برای آنتراکنوز توصیه می شود. قارچ فوزاریوم سبب بدشکل شدن میوه های انبه می شود. از آفات مهم انبه، مگس میوه و كرم هسته می باشد.

آموزش برداشت محصول انبه

میوه های انبه از نوع فراز گرا بوده و اگر در دوره سفت رس (رسیدن فیزیولوژیکی) برداشت شوند، در مرحله بعد از برداشت به طور کامل می رسند. معمولا طول دوره رشد و نمو میوه ها از گل شگوفتگی (گردهریزی) تا رسیدن میوه ها نسبت به ارقام مختلف 100 الی 150 روز می باشد.

از شاخش های مهم برداشت میوه های انبه تغییر رنگ پوست از سبز به زرد یا نارنجی و نرم شدن کوشت دیده می باشد، برای انتقال به بازارهای دور دست، میوه ها در مرحله سفترس برداشت می شوند. تا متماومت کافی به جابجایی تجاری داشته باشند. میوه های رسیده عمر قفسهای کمتر دارند و باید  طی 3 إلى 5 روز در بازارهای داخلی مورد مصرف قرار گیرند. یکی از شاخه های دیگر برداشت میوه های انبه عریض شادن شانه میوه می باشد. میزان مواد جامد قابل حل (قنا)، تشکیل لایه دومی در پوست میوه، تغییر رنگ گوشت میوه، ریزش طبیعی میوه ها نیز از شاخص های درجه دوم برداشت میوه به شمار می آیند.

میزان قند میوه ها هنگام برداشت نباید از 13درصد کمتر باشد. هنگام برداشت باید  شیر آبه ترشح شده، از دم میوه پاک شود در غیر این صورت به پوست میوه طی 2 الی 3 روز آسیب می رسد. بخش قابل خوراک میوه را میانبر گوشتی تشکیل میدهد ، میوه هایی که فیبر و طعم تربانتین 14 کمتر دارند. از کیفیت بهتر برخوردار می باشند.

یکی از امراض مهم   بعد ازبرداشت  میوه های انبه آنتراکنوز می باشد و موجب کاهش بازار پسندی و غیر قابل عرضه شدن محصول می شود.

در اثر این بیماری لکه های کوچک و سیاه رنگروی پوست میوه به وجود می آید. در حالت پیش رفته لکه ها، بزرگ شده و نرم می شوند. میوه های زرد به این بیماری بیشتر حساس می باشند.

مبارزه با آنتراکنوز باید قبل از برداشت محصول انحاءای این منظور از قارچکش های حاوی مس استفاده می شود. در مرحله بعد از برداشت، میوه ها را به مدت 2 إلى 5 دقیقه در آب گرم 50 الى 55  درجه سانتی گراد غوطه ور می کنند.

میوه های انبه را می توان در دمای 7 الي 10 درجه سانتی گراد، رطوبت نسبی 90 إلى 95 درصد به مدت 45 الى 50 روز نگهداری نمود. میوه انبه حاوی ویتامین های K، B، E، A  به ویژه ویتامین C می باشد.

همچنین پتاسیم، مس، اسیدهای آمینه، رنگیزه های آنتی اکسیدانت، کاروتنوئید و پلی فنولها از ترکیبات دیگر در میوه انبه می باشند. گوشت میوه دارای امگا-3، اسیدهای چرب غیر اشباع، پکتین…و پلی ساکاریده می باشد.

 

 

منبع :

پرورش میوه های گرمسیری ونیمه گرمسیری  به تالیف : دکتر رسول جلیلی مرندی

[product_category category = “158” products limit=”12″ columns=”6″ orderby = “date” order = “ASC operator” = “IN”]

آشنایی با عملیات کشاورزی آفتاب گردان

آفتاب گردان گياهی است ديپلوئيد يک ساله و از تيره مركبه كه به صورت بوته ای استوار و بلند قامت رشد می كند. طول دوره رشد آفتاب گردان بسته به رقم و كليه عوامل محيطي، از حدود 80 تا 150 روز متغير می باشد. آفتاب گردان ريشه راست و توسعه يافته ای دارد. رشد ريشه تا مرحله رويت طبق سريع است. پس از آن، از سرعت رشد ريشه كاسته می شود و در پايان گرده افشانی متوقف می گردد.

پتانسيل نفوذ ريشه آفتاب گردان در خاک های نفوذپذير، گرم و مرطوب به حدود 3 متر می رسد. در خاک های نفوذپذير، ريشه های جانبی در بوته ای به سن يک ماه و با ارتفاع حدود 30 سانتی متر ممكن است توسعه افقی زيادی داشته و فاصله 60 سانتی متری بين دو رديف كاشت را پر كرده باشند. پديده خورشيد گرایی در آفتاب گردان را می توان با وجود سلول های موتوری در بافت خرطومی دمبرگ و نيز در قسمت فوقانی آخرين ميانگره ساقه (پايه طبق) و مكانيسم پمپ پتاسيم تفسير نمود.

 شناخت گل آذين های آفتاب گردان

گل آذين آفتاب گردان به صورت طبق و شامل يک نهنج بزرگ است كه ممكن است در مرحله رسيدگی به حالت محدب، مقعر و يا مسطح مشاهده شود. در حاشيه نهنج ، براكته هائی مشاهده می شوند كه برگ هایی تعيير شكل يافته اند. در هر طبق تا 4000 گل مشاهده می شود كه به صورت مارپيچ آرايش يافته اند.

مكان گل ها روی مارپيچ به نحوي است كه به نظر می رسد گل های زايا بر روی كمان هايی كه از مركز طبق می گذرند توزيع شده اند.گل های حلقه خارجی طبق عقيم هستند، ولی هر يک دارای پنج گلبرگ طويل با رنگ زرد طلایی می باشد.

چون گلبرگ ها به شكل زبان های طويلی می باشند، به اين گل ها، گل های زبانه ای گويند. هر گل لوله ای شامل يک جام گل لوله ای شكل كوتاه به رنگ قهوه ای يا ارغوانی می باشد كه از پنج گلبرگ تشكيل شده است.

در هر گل ، پنج پرچم بهم پيوسته ديده می شود كه لوله ای را تشكيل می دهند. خامه از ميان اين لوله عبور می نمايد. گل ها واقع در ناحيه مركزی طبق بسيار بهم نزديک بوده و ممكن است به دليل تراكم شديد توليد دانه ننمايند. لقاح، به دليل اين كه پرچم های زودتر بلوغ می يابند از نوع دگر گشنی می باشد.

 شناخت طيف سازگاری آفتاب گردان

طيف سازگاری آفتاب گردان وسيع است و از عرض جغرافيايی حدود 40 درجه جنوبی تا 55 درجه شمالی و از ار تفاع صفر تا 2500 متر از سطح دريا (بسته به عرض جغرافيايی) كاشته می شود. با توجه به اين كه آفتاب گردان طبيعتا گياهی گرمادوست است، هيچ گونه عكس العملی به بهاره سازی ندارد و انواع وحشی آن روز كوتاهی می باشند، به احتمال زياد گياهی روز كوتاه می باشد ولی اكثر ارقام زراعی آفتاب گردان نسبت به طول روز بی تفاوت می باشند.

آفتاب گردان گياهی است با گرايش گرما دوستی ، اما دماهای پایين را بهتر از ذرت تحمل می كند و در ميانگين دمای شبانه روزی 10 تا بيش از 32 درجه سانتی گراد رشد می كند . دمای مطلوب رشد آن 20 تا 25 درجه سانتی گراد است. رشد مطلوب آفتاب گردان در ميانگين دمای شبانه روزی حدود 18 تا 22 درجه سانتی گراد بدست می آيد. افزايش دما به مقادير بالاتر از حد مطلوب موجب كاهش طول دوران رشد گياه، ميزان رشد و عملكرد محصول می گردد.

 

آشنایی با دمای پایه برای رشد آفتاب گردان

دمای پايه برای رشد آفتاب گردان حدود 6 درجه سانتی گراد است. در دمای 9 تا 10 درجه سانتی گراد(درخاک) با سرعت قابل قبولی جوانه مي زند. از آنجايی كه آفتاب گردان بخوبی دماهای بالا(ميانگين شبانه روزی هوا حدود 28 تا 30 درجه سانتی گراد) را تحمل و عملكرد اقتصادی توليد می نمايد.

تداوم رشد گياه در دماهای زير 10 درجه سانتی گراد سبب شده است كه آفتاب گردان محصول مناسبي براي نواحی سرد ايران با فصل رشد كوتاه مانند شهر كرد و همدان باشد. ارقام زودرس آفتاب گردان در نواحی دارای فصل رشد حداقل 120 روزه (بدون يخبندان) عملكرد اقتصادی توليد می كنند. آفتاب گردان به خوابيدگی بوته حساس است. به همين جهت نواحی بادخيز ، بخصوص وقوع باد شديد طی دوران پر شدن دانه و رسيدگی ، مناسب بشمار نمی رود.

 چگونگی ساختمان خاک آفتاب گردان

آفتاب گردان ريشه توسعه يافته ای دارد كه گياه را به خشكی مقاوم می سازد، مشروط بر آن كه خاک عميق بوده و تراكم و خربی ساخت های خاک محدود كننده نفوذ ريشه نباشد. آفتاب گران به ساختمان خاک حساس است، ولي به بافت خاک حساسيت زيادی ندارد. اما بافت های ريز با محدوديت تهويه كه دچار آب ايستادگی می شوند و بافت های درشت كه از لحاظ ظرفيت آبگيری و حاصلخيزی فقير هستند و نيز خطر خوابيدگی محصول در آن ها زياد است مطلوب به شمار نمی روند.

حساسيت آفتاب گردان به پي اچ خاک زياد نيست و در دامنه پی اچ 6 تا 8 رشد می كند. گياه به خاک های اسيدی سازگاری خوبی ندارد و در محدوده پي اچ خنثی رشد بهتری دارد. در صورتی كه پي اچ خاک كمتر از 6 باشد، لازم است پي اچ خاک را به 6 رسانيد. آفتاب گردان در گروه گياهان نسبتا مقاوم به شوری قرار می گيرد. عملكرد آفتاب گردان از شوری حدود 5 دسی زيمنس بر متر آسيبی نمی بيند. شوری حدود 9 دسی زيمنس بر متر سبب حدود 25 تا 30 درصد و شوری حدود 12 دسی زيمنس برمتر سبب حدود 50 درصد كاهش عملكرد آفتاب گردان می گردد.

 

 آشنایی با دمای خاک آفتاب گردان

حداقل دمای خاک در عمق كشت برای جوانه زدن و سبز شدن بذر آفتاب گردان حدود 8 تا 10 درجه سانتی گراد است. معمولا اين حرارت ها در خاک بسته به عوامل خاک و اقليم با رسيدن ميانگين دمای شبانه روزی هوا به حدود 10 تا 15 درجه سانتی گراد تأمين می گردد. طول دوره رشد ژنوتيپ مورد كاشت، زمان وقوع اولين سرمای كشنده(حدود 3- درجه سانتی گراد) در پاييز و انجام رشد رويشی كافی از عوامل تعيين كننده انتخاب تاريخ كاشت آفتاب گردان می باشند.

شناخت اقلیم آفتاب گردان

در نواحی اقليمی با زمستان سرد، تاريخ كشت بايد بر اساس فرار از سرمای پایيزه تنظيم گردد. در نواحی با زمستان نيمه سرد تا كمی سرد، تاريخ كاشت بايد در جهت حصول رشد رويشی كافی قبل از ورود به فاز زايشی انتخاب شود. در اقليم های فوق الذكر، بهتر است كاشت با رسيدن ميانگين دمای شبانه روزی هوا به حدود 12 درجه سانتی گراد انجام شود. در نواحی اقليمی با زمستان ملايم، كاشت می تواند بر اساس ميانگين دمای سردترين و گرمترين ماه سال ، در پایيز و يا در اواسط بهمن تا اوايل اسفند (به عنوان كشت بهاره) انجام گيرد.

در نواحی داغ خوزستان مانند اهواز و دزفول كه ميانگين دمای سردترين ماه سال بيش از 10 درجه سانتی گراد به عمل آيد در نواحی با تابستان خنک تر، كاشت به صورت بهاره و با رسيدن ميانگين دمای شبانه روزی هوا به حدود 12 درجه سانتی گراد انجام گيرد.

 آشنایی با تاریخ کاشت گیاه آفتاب گردان

تاريخ كاشت های دير هنگام سبب برخورد دوران پر شدن و خشک شدن دانه با هوای خنک پایيزی می گردد. مطالعات نشان داده اند كه دماهای پایين سبب افزايش فعاليت آنزيم های اشباع زدایی اسيدهای چرب شده و نسبت اين اسيدها در روغن افزايش می يابد.

مقدار اسيد چرب غير اشباع لينولئيک بيش از سايرين افزايش می يابد و كيفيت تغذيه ای روغن جهت انسان و نيز جهت مصرف در صنعت مارگارين بهبود پيدا می كند. فعاليت آنزيم ها اشباع زدایی پس از رسيدگی فيزيولوژيک دانه (رطوبت دانه حدود 45 درصد) و تا زمانی كه رطوبت دانه به حدود 35 درصد برسد، ادامه پيدا مي كند.

بر اين اساس ، انتظار می رود كه كيفيت مصرفی روغن آفتاب گردان و همچنين سويای توليد شده در نواحی اقليمی با زمستان سرد، كه در آن ها دوران رسيدگی دانه به دماهای پایين برخورد می كند، بهتر از كيفيت مصرفی روغن توليد شده در ساير نواحی اقليمی كشور باشد.

تاريخ كاشت آفتاب گردان در شرايط ديم ساحل خزر به ميزان و توزيع بارندگي بستگی دارد. از نظر دمایی ، كاشت در زمان هایی كه ميانگين دمای شبانه روزی هوا بين 10 تا حداكثر 15 درجه سانتی گراد باشد، مناسب به نظر می رسد.

هر چه مقدار باران ساليانه كمتر باشد، تاريخ كاشت زودتری بايد انتخاب گردد. به هر حال، عدم امكان ورود به زمين در اثر خيس بودن خاک ناشی از وقوع بارندگی، عاملی است كه نقش مهمی در تعیین تاريخ كاشت دارد.

 چگونگی دیم پاییزه گیاه آفتاب گردان

در اكثر نواحی ديم ساحل خزر بهتر است با توجه به  دما و امكان ورود به زمين، كاشت در اولين فرصت انجام شود. امكان موفقيت كاشت آفتاب گردان ديم پایيزه در نواحي اقليمی با زمستان ملايم و تابستان خشک با بيش از 350 ميلی متر باران ساليانه قابل بررسی می باشد.

 آشنایی با روش های آبیاری آفتاب گردان

آفتاب گردان را معمولا در روش آبياری سطحی به صورت جوی و پشته می كارند. اما در صورتی كه بافت خاک سبک تا متوسط باشد و يا از آبياری بارانی استفاده می شود، كاشت در روی زمين مسطح انجام می شود كاشت معمولا  با استفاده از رديف كار گياهان وجينی انجام می گيرد.عمق كاشت بذر به بافت خاک بستگی داشته و از 3 تا 5 سانتی متر تغير می يابد.

 آشنایی با فاصله ردیف های کاشت گیاه آفتاب گردان

فاصله رديف های كاشت 60 تا75 سانتی متر و فاصله بين بوته ها در روی رديف كاشت 15 تا 25 سانتی متر براي كاشت آفتاب گردان مناسب می باشد. با اين حال، توجه شود كه فاصله رديف 60 سانتی متر براي كشت مضاعف(دو محصول در سال) و در شرايطی كه مقدار زيادی بقايای گياهی محصول قبلی( جويا گندم) در زمين باقي مانده است، مناسب نيست. زيرا پشه ها بخوبی فرم نمی گيرند و مقدار زيادی بقايای گياهی در محل پشته تجمع می يابند.

قبل از كاشت، بايد بذرها را با سموم قارچ كش مانند كاپتان(به نسبت 2 در هزار سم خالص)، كاربوكسين(به نسبت 2 در هزار سم خالص) و يا تيرام( به نسبت 5/1 در هزار سم خالص) ضدعفونی نمود. درصورتی كه برداشت با دست انجام می شود، تراكم بوته در روی رديف كاشت را كم می گيرند تا طبق های بزرگی تشكيل شوند و در نتيجه بريدن تعداد كمتری طبق ضرورت داشته باشد. در اين شرايط و در صورت امكان( از نظر شيب زمين برای انجام آبياری سطحی) ، جهت رديف های كاشت را شمالی -جنوب  انتخاب می كنند تا اكثر طبق ها در زمان رسيدگی به طرف شرق آويزان باشند و قطع طبق ها تسهيل گردد.

 آشنایی با شوری خاک  گیاه آفتاب گردان

با اين كه آفتاب گردان به شوری خاک نسبتا مقاوم است، اما برای كاهش خسارت شوری ممكن است روش كاشت را همراه با مديريت آبياری تغيير داد. آبياری سنگين و يک در ميان پشته ها تا رسيدن بوته ها به مرحله 2 تا 3 برگی می تواند شوری خاک را به منطقه جانبی استقرار بذر انتقال دهد و از آسيب شوری به بذر های در حال سبز شدن و گياهچه های جوان بكاهد.

كاشت در طرفين پشته عريض همراه با آبياری سنگين اوليه روش مناسب ديگری برای كاهش خسارت شوری بشمار می رود. در روی پشته عريض، دو رديف كاشت به فاصله 30 تا 40 سانتی متر كاسته می شود. بهتر است آفتاب گردان را در شرايط ديم ساحل خزر روی زمين مسطح و با استفاده از رديف كارهای وجينی مخصوص شرايط ديم كشت نمود. در صورت محدوديت مقدار باران می توان از روش كاشت درون جوی استفاده به عمل آورد. برای شرايط ديم، عمق كاشت بذر بين 5 تا 8 سانتي متر،‌ فاصله رديف های كاشت بين 55 تا 75 سانتی متر، فاصله دو بوته در روی رديف كاشت بين 25 تا 35 سانتی متر و تراكم 4 تا 6 بوته در متر مربع، بسته به رقم ، وضعيت رطوبتی خاک و روش برداشت، مناسب به نظر می رسد.

وجود عناصر غذایی در خاک  گیاه آفتاب گردان

وجود تعادل عناصر غذايی در خاک برای به حداكثر رسيدن عملكردهای دانه و روغن آفتاب گردان مطلوب می باشد. توليد هر تن دانه آفتاب گردان موجب خروج 40 تا 60 كيلوگرم نيتروژن،‌5 تا 10 كيلوگرم فسفر(11 تا 23 كيلوگرم اكسيد فسفر) و 60 تا 100 كيلوگرم پتاسيم(72 تا 120 كيلوگرم اكسيد پتاسيم) از خاک می گردد.

مقدار پتاسيم جذب شده به ازای هر تن محصول تا 140 كيلوگرم نيز گزارش شده است. موجودی نيتروژن خاک را می توان تا عمق 60 سانتی متری در كشت آبی و تا عمق 120 سانتی متری در كشت ديم و موجودی  پتاسيم و فسفر خاک را تا عمق 15 سانتی متری در هر دو شرايط كشت برای محاسبه نياز كودی گياه اندازه گيری كرد.

به نظر می رسد مقادير فسفر بالاتر از 15 ميلی گرم در كيلوگرم خاک و مقادير پتاسيم بالاتر از 150 ميلی گرم در كيلوگرم خاک برای عملكردهای معمول مزارع ايران كفايت داشته باشند.

شرایط کشت آبی گیاه افتاب گردان

برای حصول عملكردهايی بين 2 تا3 تن دانه در هكتار تحت شرايط كشت  آبی به حدود 60 تا 120 كيلوگرم در هكتار نيتروژن نياز باشد. مقدار فسفر مورد نياز بستگی زيادی به موجودی خاک دارد و بين 10 تا 45 كيلوگرم فسفر(حدود 23 تا 103 كيلوگرم اكسيد فسفر) در هكتار تخمين زده می شود. در نواحی با تابستان خشک معمولا به مصرف كود پتاسيم نيازی نيست. در خاک های شنی و اسيدی ممكن است به حدود 60 تا 100 كيلوگرم در هكتار پتاسيم (72 تا 120 كيلوگرم اكسيد پتاسيم) نياز باشد.

صورت نواری کود های مصرفی گیاه آفتاب گردان

تمامی كودهای فسفر و پتاسيم و ربع تا ثلث كل نيتروژن مورد نياز گياه به صورت پيش كاشت در خاک قرار داده می شود در صورتی كه كود به صورت نواری و همراه با كاشت در خاک قرار داده می شود، بايد كود را حدود 7 تا 8 سانتی متر در زير بذر و 5 سانتی متر در پهلو قرار داد ممكن است كودهای شيميایی پيش كاشتی را قبل از پاشيدن علف كش بر روی سطح خاک پاشيد و بسته به ميزان كلوخه ای بودن خاک از ديسک سنگين يا كولتيواتور برای اختلاط كودها با خاک تا عمق حدود 15 سانتی متر استفاده به عمل آورد.

 آشنایی با علف کش های زمین های زراعی

در مزارع كوچک چند هكتاری، كه عمليات كاشت طي حدود يک روز به اتمام می رسد، می توان علف كش های پيش كاشتی را قبل از كود شيميایی پاشيد و با ديسک سبک تا عمق نزديک به 10 سانتی متر در خاک اختلاط داد. پس از آن كودهای شيميايی را پاشيد و آن ها را توسط شيارساز متصل به رديف كار وارد خاک ناحيه پشته ساخت.

در اين روش، كودها تقريبا به حالت نواری در زير پشته قرار می گيرند. ضرورت كوچک بودن مزرعه برای بكارگيری اين روش بدان لحاظ است كه كود پاشيده شده ، بخصوص اوره، برای مدت طولانی در معرض آفتاب قرار نگيرد. زمان كود سرک پاشی نزديکترين موقع به شروع رشد زايشی و قبل از غير ممكن شدن ورود ماشين ها به داخل مزرعه می باشد. بلافاصله بعد از پاشيدن كود سرک بايد آبياری مزرعه به عمل آورد.

در اراضي ديم مصرف 50 تا 100 كيلوگرم در هكتار فسفات آمونيوم و در صورت ضرورت، همين مقدار سولفات پتاسيم به صورت پيش كاشت و 100 تا 150 كيلو گرم اوره به صورت سرک در حدود 1 ماه بعد از سبز شدن، برای عملكرد معقول و قابل حصول، مناسب باشد.

 شناخت گیاهان مقاوم به خشکی

آفتاب گردان از گياهان مقاوم به خشكی بشمار می رود و در نواحی اقليمی با باران تابستانه به صورت ديم كاشته می شود.اما محصول عملكردهای بالا مستلزم وجود رطوبت كافی در خاک طی تمام دوره رشد گياه است.

حساسيت به كم آبی از مدت كوتاهی قبل از رويت طبق تا هنگام رنگ گيری كامل دانه رنگ سبز پشت طبق زياد است. بيشترين حساسيت به تنش رطوبتی در مرحله گرده افشانی مشاهده می گردد.

 شناخت برنامه آبیاری گیاه آفتاب گردان

می توان برنامه آبياری آفتاب گردان را در خاك هایی با بافت متوسط تا نيمه سنگين به شرح زير پيشنهاد نمود: از زمان كاشت تا استقرار بوته ها(مرحله 2 تا 4 برگی)، آبياری بايد بر اساس بافت خاک، اقليم و تاريخ كاشت، هر 5 تا 10 روز يكبار انجام گيرد.

آبياری های بعدی تا ظهور اولين آثار رويت طبق هنگامی به عمل آيند كه پتانسيل آب در خاک كبه حدود 1 تا 2 اتمسفر رسيده و يا حدود 60 تا 65 درصد رطوبت قابل استفاده مصرف شده باشد. پتانسيل آب و يا ميزان تخليه  رطوبت خاک را به لحاظ سهولت عمل و نيز به عنوان نماينده ای از عمق توسعه ريشه، معمولا در عمق 20 تا 30 سانتی متری می سنجند.

تبخير حدود 90 تا 100 ميلی متر آب از تشت تبخير استاندارد واقع در ايستگاه هواشناسی ، معيار قابل استفاده ديگری در اين مرحله از رشد در بعضی شرايط اقليمی مانند اصفهان می باشد. انتخاب مقدار دقيق اعداد فوق الذكر برای انجام آبياری به رقم، سرعت رشد گياه و بخصوص اقليم بستگی زيادی دارد.

 شناخت بیماری لکه زردی گیاه آفتاب گردان

در بسياری شرايط ، از زمان پيدايش اولين لكه های زردی در پشت طبق(شروع رسيدگی) تا مرحله رسيدگی فيزيولوژيک، به يک يا دو آبياری نياز است. اين آبياری ها را می توان به ترتيب بر اساس رسيدن پتانسيل آب در خاک به حدود 1 و 3 اتمسفر، معادل تقريبی تخليه 60 و 70 درصد از رطوبت قابل استفاده از خاک و يا 90 و 110 ميلی متر تبخير از تشت تبخير استاندارد انجام داد.

 شناخت عمق آبیاری گیاه آفتاب گردان

عمق خيس كردن خاک در هر آبياری به مرحله رشد گياه، بافت و نفوذپذير خاک و رقم بستگی دارد. در مراحل اوليه رشد گياه كه سرعت طويل شدن ساقه آهسته است و ريشه توسعه عمقی زيادی ندارد، معمولا در هر آبياری خاک را تا عمق حدود 40 سانتی متر به حد ظرفيت مزرعه می رسانند.

از زمان سرعت گرفتن رشد طولی ساقه، به تدريج به عمق خيس كردن خاک می افزايند و آن را تا زمان رويت طبق به حدود 60 سانتی متر می رسانند. در خاک هایی كه عمق و يا نفوذپذيری بسيار محدودی دارند، در آبياری های بعدی نيز خاک را تا عمق 60 سانتی متری خيس می كنند. در صورتی كه نفوذپذيری خاک مناسب باشد، عمق خيس كردن خاک را تا زمان گرده افشانی به حدود 75 سانتی متر و در شرايط ايده آلی از نفوذپذيری به حدود 100 سانتی متر می رسانند.

آفات و بیماری های آفتاب گردان

چگونگی خسارت گنجشک ها روی گیاه آفتاب گردان

پرندگان ، بخصوص گنجشک، از آفات مهم آفتاب گردان محسوب می شوند. گنجشک از زمان تكميل گرده افشانی به بعد از دانه آفتاب گردان تغذيه می كند. طبق های بزرگ و وارون خسارت كمتری از گنجشک می بينند، زيرا مناسب استقرار پرنده نيستند و نيز دانه های ميانی كمتر در دسترس گنجشک قرار می گيرند.

با اين حال، گنجشک ممكن است روی برگ زير طبق به صورت وارون بنشيند و يا با استفاده از پنجه ها، خود را از لبه طبق به طور وارون آويزان كند و به تغذيه بپردازد. طبق های كوچک و مستقيم بشدت از گنجشک خسارت می بينند، زيرا گنجشک  حتي روی اين گونه طبق ها نشسته و به تمامی دانه ها دسترسی دارد. ميزان خسارت پرندگان به آفتاب گردان به وجود ساير منابع تغذيه بستگی بسيار زيادی دارد.

به همين جهت مزارع كوچک و فاصله دار از ساير مزارع آفتاب گردان و يا با تاريخ كاشت متفاوت از سايرين، بيشتر آسيب می بينند. دوران رسيدگی كشت های دير هنگام ممكن است با دوران برداشت برنج و يا كاشت جو يا گندم همزمان گردد. تغذيه پرندگان از بذرهای ريزش يافته از مزراع برنج و يا كاشته شده جو و گندم سبب كاهش خسارت بر آفتاب گردان می شود.

 آشنایی با کنترل شیمیایی حشرات آفتاب گردان

كنترل شيمسايی حشره با سمپاش های زمينی به علت ارتفاع زياد بوته ها، بخصوص در مزارع بزرگ عملا غير ممكن است. سمپاشی با هواپيما يا هليكوپتر نيز به علت انحراف طبق ها از حالت عمودی چندان موفقيت آميز نيست. در هر حال، می توان از سموم تيودان يا ديازينون در دو نوبت، يكی همزمان با باز شدن طبق ها و ديگری حدود 10 روز بعد استفاده نمود.

معدوم سازی گیاه آلوده از طریق سوزاندن

معدوم سازی بقايای گياهی آلوده از طريق سوزاندن آن ها يا دفن آن ها در خاک از طريق شخم بر گردان جهت از بين بردن لاروها و شفيره های زمستان گذران مفيد است. موثرترين روش مبارزه با اين آفت استفاده از ارقام مقاوم می باشد. از بيماری های مهم آفتاب گردان در ايران می توان سفيدک داخلی و زنگ آفتاب گردان را نام برد.

 شناخت سفیدک داخلی گیاه آفتاب گردان

عامل بيماری سفيدک داخلی(دروغی) آفتاب گردان قارچی است كه بوسيله خاک و بذر آلوده انتقال يافته، از طريق ريشه وارد گياه شده ، به ساير بخش های گياه سرايت نموده و به حالت سيستميک در می آيد.

مبارزه با اين بيماری از طريق مصرف بذر غير آلوده، ضدعفونی بذر با سموم قارچ كش مانند گرانوزان، مركوران و كاربوكسين به نسبت 2 در هزار سم خالص، تناوب زراعی ، انهدام بقايای گياهی آلوده و كاشت ارقام مقاوم امكان پذير است.

 شناخت بیماری زنگ آفتاب گردان

عامل بيماری زنگ آفتاب گردان قارچی است که رشد و نمو اين قارچ بر روی گياه سبب پيدايش لكه های برجسته و پراكنده ای به رنگ قهوه ای تيره در پشت برگ ها می گردد كه در نهايت منجر به زرد شدن و ريزش برگ ها ، كوچكی دانه ها و نقصان عملكردهای دانه و روغن می شود. ميزان خسارت در ارقام حساس بسيار شديد است.

مهمترين راه مقابله با اين بيماری استفاده از ارقام مقاوم می باشد. سمپاشی محصول با گل گوگرد و يا ساير قارچ كش ها مانند مانكوزب و زينب می تواند مورد توجه قرار گيرد. از ساير بيماری های آفتاب گردان می توان به بوته ميری ، پوسيدگی طبق و پوسيدگی طوقه اشاره نمود كه در حال حاضر اهميت اقتصادی زيادی در ايران ندارند.

 

 آشنایی با مراحل برداشت آفتاب گردان

 شناخت زمان برداشت با دست آفتاب گردان

اولين زمان برداشت آفتاب گردان با دست هنگامی است كه تمامی سطح پشت طبق و برگ های كناری طبق قهوه ای شده باشند. برداشت مكانيزه از زمانی كه رطوبت دانه ها به 18-16 درصد رسيده باشد امكان پذير است.

شناخت زمان برداشت مکانیزه آفتاب گردان

اما برای برداشت مكانیزه بهتر است به انتظار نقصان رطوبت دانه ها به حدود 14 درصد بود. در اين مرحله دانه ها به سهولت از طبق جدا می شوند. برگ زدایی قبل از برداشت، بخصوص در نواحی مرطوب، می تواند برای تسهيل تهويه مزرعه و در نتيجه تسريع خشک شدن طبق ها و حصول دانه های تميز تر مفيد باشد.

 شناخت علف کش گرماکسون گیاهان

برای اين عمل از علف كش گرماكسون به ميزان حدود 2 ليتر در هكتار از مايع حل شونده 20 درصد در مرحله رسيدگی فيزيولوژيک طبق استفاده می شود. غالبا در اين زمان رطوبت دانه ها و بخصوص رطوبت نهنج طبق زياد است.

به همين جهت، طبق های بريده شده را برای چند روز در زير آفتاب به طوری پهن می كنند كه پشت طبق ها به سمت آفتاب باشد . به اين طريق نه تنها طبق ها بهتر خشک می شوند، بلكه از ميزان خسارت پرندگان طی دوران خشک شدن دانه ها كاسته می شود.

 آشنایی با چگونگی سیلو نمودن آفتاب گردان

بوته های آفتاب گردان را می توان همانند ذرت سيلو نمود و مصرف كرد. برداشت جهت سيلو با پيدايش اولين لكه های زردی در پشت 10 تا 25 درصد طبق ها انجام می شود. برگ ها و طبق ها ارزش غذايی زيادی دارند، اما ساقه خشبی بوده و ارزش غذايی آن كم است.

بطور كلي، عملكرد، ارزش غذايی و بخصوص مطبوعيت سيلوی آفتاب گردان از سيلوی ذرت بسيار كمتر است. به همين جهت آفتاب گردان را اختصاصا جهت سيلو نمی كارند. اما اگر برداشت محصول جهت دانه، به دليل برخورد با سرمای پائيزه (ناشی از تأخير در كاشت و يا وقوع سرمای زودرس پایيزی) يا خسارت شديد آفات و بيماری امكان پذير نباشد، می توان محصول را جهت سيلو برداشت نمود.

 چونگی برداشت محصول  آفتابگردان بادست

اگر محصول با دست برداشت می شود، ممكن است بقايای طبق حاصل از خرمن كوبی را به تغذيه دام رسانيد و يا به عنوان بستر در مرغداری ها مورد استفاده قرار داد.بقايای طبق خوش خوراک نيست، اما ارزش غذايی بالاتری نسبت به كاه غلات جهت تغذيه نشخوار كنندگان دارد.

ساقه آفتاب گردان الياف فيبری و سلولز زيادی داشته و در صنايع كاغذ سازی و تهيه سلولز كاربرد دارد. ساقه از نظر عناصر معدنی غنی می باشد. هدف اصلی از توليد اكثر دانه های روغنی، استخراج روغن يا روغن گيری از دانه های آن ها می باشد.

 

[product_category category = “158” products limit=”12″ columns=”6″ orderby = “date” order = “ASC operator” = “IN”]

 مراحل برداشت محصولات زراعی و باغی چگونه است؟

پس از رســيدن محصول، عمليات برداشــت محصولات صورت می گيرد. برداشت گياهان بسته به نوع محصول و هدف توليد ممكن اســت در آخر دوره ی رويشی، در مرحله گلدهی و يا كامل شدن دانه و ميوه صورت پذيرد. برداشت مرحله ای است حساس كه اگر به طور صحيح انجام نشود ممكن است نتيجه ی زحمات و سرمايه صرف شده را يک باره هدر دهد. از اين رو، داشتن اطلاع كافی از علائم رسيدگی، زمان مناسب و نحوه صحيح برداشت الزامی است.

در صورتی كه برداشت به موقع انجام شود محصول بهترين كميت و كيفيت را خواهد داشت. با توجه به اين كه رسيده بودن محصول، مهم ترين عامل تعيين كننده ی زمان برداشت است، لازم است نخست مفهوم «رسيدن» محصول توضيح داده شود.

 شناخت چگونگی رسیدن محصولات زراعی

به طور كلی دو نوع رسيدن در محصولات باغی و زراعی وجود دارد:

1. رسـيدن فيزيولوژيكی: به رسيدن محصول بعد از كامل شدن ميوه و دانه به صورت طبيعی و بر روی گياه مادری در اصطلاح «رســيدن فيزيولوژيكــی» می گويند. اكثر محصولات زراعی و باغی پس از رســيدن فيزيولوژيكی، قابل برداشت هستند مانند انواع غلات، حبوبات، هندوانه، گيلاس، انگور و مركبات.
2. رسـيدن تجارتی: بعضی از محصولات زراعی و اغلب محصولات باغی در مرحله رســيدن فيزيولوژيكی براي عرضه بازار مناســب نيستند و در مراحل قبل يا پــس از آن ارزش تجارتی و اقتصادی بيشــتری دارند.به اين نوع رسـيدن در اصطلاح «رسيدن تجارتی» می گويند. مثلا خيار، بادمجان، نخودفرنگی، لوبياســبز، ذرت شيرين، سبزيجات برگی، باميه و … قبل از رسيدن فیزیولوژیکی دارای کیفیت مطلوب هستند.اين محصولات اگر به مرحله ی رسيدن فيزيولوژيكی برسـند بافت خشــبی پيدا كرده، فاقدکیفیت و بازار پسندی خواهند شد. در مقابل ميوه هايی نظير ســيب، موز، گوجه فرنگی و خرما مدتی پس از رسيدن فيزيولوژيكی، كيفيت لازم برای مصرف را به دست می آورند و قابل مصرف می شوند.

 شناخت روش های برداشت محصولات زراعی

برداشــت محصول زراعی و باغی ممكن است با دســت و يا با ماشين آلات بخصوص انجام شود. اكثر محصولات باغی (ميوه جات، سبزيجات، گل و …) و محصولات زراعی در مساحت هاي كوچک با دست برداشت مي شوند مثلا غلات (گندم، جو، برنج، …) و گياهان علوفه ای و يونجه و شبدر، اسپرس را با داس يا قداره و سبزی ها را با داس، كاردک، چغندر، شلغم و هويج را با بيل برداشــت مي نمايند و يا خيار و هندوانه و گوجه فرنگی و ميوه های درختی را با دســت می چينند تا صدمه نبينند.

در زراعت های وســيع، برداشت با دســت مقرون به صرفه و عملي نيست بنابراين، برداشت آن ها با ماشين آلات برداشت انجام می گيرد. مثلا براي برداشت غلات دانه ريز از كمباين، براي برداشــت نيشــكر و ذرت از خردكن،  ،برداشت يونجه با دروگر،  و يا برای برداشت سيب زميني و چغندر از ماشين های كمباين غده كن استفاده می شود.

چگونگی برداشت محصولات زراعی

در سطوح وسيع ميوه ها نيز با ماشين آلات طراحی گرديده، مخصوص برداشت می شــوند مثلا برای برداشت انگور ماشين آلات بخصوصی طراحی گردیده كــه ميوه را همراه با مقداری برگ برداشــت نموده، در داخل خــود، ميوه ها را پس از جداكردن بسته بندی می نمايد و يا برای برداشت گردو، بادام، زيتون، گوجه، آلو از ماشين های تكان دهنده اســتفاده می شود.

به اين منظور، قسمتی از ماشين برداشــت به درخت وصل می شود و با تكان دادن آن ميوه ها از درخت جدا می گردند. براي جمع آوری ميوه ها پارچه يا پلاستيک يا تشک های بادی بر روی چهار پايه ی مخصوصی در اطراف درخت مستقر می شود.

نكته قابل توجه در برداشــت مكانيزه ی ميوه ها، رســيدن همزمان، يک شــكل و يک نواخت بــودن ميــوه و مقاوم بودن آن نســبت به ضربه و صدمه می باشــد كه بــا مديريت صحيح و به كارگيری فنون و علوم نوين باغداری ممكن است.

زيان های برداشت نكردن به موقع محصولات زراعی و باغی

برداشـت نا به هنگام محصولات زراعی و باغی، شــامل دير يا زود برداشت كردن، به طرق مختلف تلفات محصول را به همراه خواهد داشت.

 برداشــت زودهنگام محصول، به دلايل زير موجب افزايش تلفات و كاهش عملكرد محصول می گردد:

1. رشد نكردن كامل گياه خصوصا در گياهان علوفه ای كاهش كميت محصول
2. عدم رسيدگی و تكامل گياهک دانه
3. پوســيدگی و كپــک زدن محصــول در مراحل حمل ونقل و انبار كردن و تحميل هزينه كاهش دادن درصد رطوبت
4. كاهش كيفيت و بازار پسندی محصول

برداشــت دير هنگام محصولات، به دلايل زير موجب افزايش تلفات و كاهش محصول می گردد:

1. ريزش دانه ها پس از رسيدن بخصوص در غالت و حبوبات
2. افزايش خسارت آفاتی مانند گنجشک و …
3. كاهش كيفیت بازار پسندی محصول
4. افزايش احتمال مواجه شدن با شرايط نامساعد محيطی

نحوه و زمان برداشت گياهان زراعی

 شناخت زمان و نحوه برداشت غلات

زمان مناسب برداشت غلات ( گندم، جو، برنج و …) پس از رشد كامل گياه و موقعی است كه رنگ عمومی ساقه و برگ ها كاملا زرد و دانه، حالت سفت و سخت دارد. رطوبت دانه در هنگام برداشت مطلوب است كه حدود 14 درصد باشد.

برداشت دستی غلات، به وسيله داس انجام می شود. به اين ترتيب كه كارگران ماهر ساقه ها را از نزديک سطح زمين قطع می كنند ( درو ) و در دسته های كوچک قرار می دهند. سپس تمام دسته ها را روی هم انباشته و توده ای به نام خرمن به وجود می آورند. پس از چند روز، آن ها را باخرمن كوب كوبيده و يا چنگال هايی به هوا پرتاب و به اصطلاح باد می دهند تا دانه ها از كاه جدا گردد.

در زراعت های مكانيزه و بزرگ، عمليات برداشت غلات با كمباين انجام می گيرد. كمباين عمليات درو، خرمن كوبی و جداسازی دانه از كلش را يک جا انجام می دهد.

 شناخت زمان و نحوه برداشت يونجه

بهترين زمان برداشــت يونجه هنگامی اســت كه 10 تا 50 درصد مزرعه به گل رفته باشــد. محصول يونجه قبل از گل كردن، حاوی درصد پروتئين زيادی است. و مقدار ويتامين B , A و C در آن به بيشترين حد می رسد.

اما پس از گلدهی با افزايش وزن كلی گياه، درصد پروتئين كاهش و درصد الياف بيشتر می شود. در گلدهی50-10 درصد تعادل بين كميت و كيفيت برقرار است.

 شناخت زمان و نحوه برداشت ذرت

زمان و نحوه برداشــت ذرت به نوع مصرف آن بســتگی دارد. در صورتی كه ذرت به منظور تهيه علوفه كشت شده باشد پس از آن كه دانه های بلال نيمه سخت شدند، بوته ها را از نزديک زمين با ماشين های خردكن علوفه قطع و خرد كرده، به عنوان علوفه سبز و تازه، به مصرف تغذيه دام می رسانند و يا آن ها را سيلو نموده، در فصل زمستان كه دسترسی به علوفه و مواد غذايی دشوارتر است برای تغذيه دام ها به كار می برند.

در صورتی كه ذرت برای توليد دانه كشت شده باشد پس از خاتمه دوره رشد و نمو و زمانیكه دانه ها سفت و رنگ برگ ها زرد شدند، ميوه يا بلال ذرت را با ماشين بلال كن برداشت سپس با ماشين پوست گير پوشش آن را جدا كرده آنگاه با ماشين دانه كن دانه ها را از چوب بلال جدا می كنند.

در كمباين ذرت همه اين اعمال يكجا صورت مي گيرد. سپس دانه ها جهت رسيدن به رطوبت مطلوب در دستگاه های خشک كن قرار می گيرند.

 شناخت زمان و نحوه برداشت سيب زمينی

بهترين زمان برداشــت ســيب زمينی در چنين حالتی غده ها رسيده و پوست آن ها ضخيم و سفت شــده اســت و اگر چند غده را در محل های مختلف مزرعه از خاک خارج نماييم پوست آن ها به آسانی با مالش محكم دست كنده نمی شود.

در حالی كه اگر نرســيده باشــد پوست غده ها نازک و به ســادگي كنده مى شود. البته گاهي ممكن است به سبب قيمت بالای سيب زميني در بازار، برداشت زودتر انجام شود ولی محصول زود برداشــت شــده ريز و آبدار اســت در اثر حمل و نقل صدمه ديده، قابل نگهداری برای مدت طولانی نيست. براى رفع اين معايب اقدام به كاشت سيب زمينى زودرس مى نمايند.

 شناخت روش های برداشت سیب زمینی

در برداشــت دستی، سيب زمينی را معمولا به كمک بيل (با صفحه ساده يا مشبک )از زمين خارج می نمايند در زراعت های بزرگ ســيب زمينی، عمليات برداشــت با ماشين آلات ويژه انجام می شود. كمباين ســيب زمينی، دارای واحدهاى عامل اســت كه سيب زمينی ها را از خاک بالا آورده و آ ن را بر روی نقاله غربالی لرزان منتقل می نمايد تا خاكشــان زدوده شــود.

سپس سيب زمينی ها درون تريلی يا مخزن كمباين ريخته مي شــود در روش نيمه مكانيزه سيب زميني كنده شده توســط سيب زميني كن به رديف روی سطح زمين در مسير حركت تراكتور ريخته می شود تا با دست جمع آوری شوند.

زمان و نحوه برداشت محصولات باغی

 شناخت زمان و نحوه برداشت سبزی ها

سبزی های برگی را در حالتی كه دارای برگ و ساقه لطيف و شاداب هستند، برداشت می كنند. چنانچه اين سبزی ها دير برداشت شوند دارای ساقه خشن و سفت شده كه از بازارپسندی آن ها كاســته می شود. برداشت اين گونه ســبزی ها با وسايلی نظير داس و قيچی مخصوص و يا كارد تيز انجام می شود.

سبزی های ريشه ای و غده ای مانند هويج، شلغم و چغندرلبويي، پياز، موسير و … را با وسايلی نظيــر بيلچه و بيل از خاک خارج نموده، جمع آوری مي نمايند. نكته قابل توجه در برداشــت اين گياهان، برداشت آن ها قبل از گلدهی مي باشد. زيرا با گلدهی و تشكيل ميوه ذخاير ريشه مصرف شده، محصول نامرغوب می گردد. (مانند پوک شدن تربچه).

علائم تشخیص رسیدگی محصولات باغی

اگــر محل توليد تا بازار مصرف ميوه آبدار و پوســت نازک فاصله زيادی باشــد و همچنين درمورد سبزی هايی كه برای نگهداری در انبار در نظر گرفته شده اند محصول را بايد مدتی قبل از رسيدن كامل برداشت نمود. مانند گوجه فرنگي و موز كه در حالت نيم رس برداشت می شود. زمان برداشــت بعضی از ســبزی های ميوه ای مانند خيار و لوبيا تابع ســليقه و هدف مصرف  كننده اســت مثلا خيار در حالی كه هنوز كوچک و قلمی و ســبز و بدون بذر اســت برای شــور برداشت می شود.

تشــخيص درجه رسيدگی بعضي ســبزی ها به تجربه نياز دارد. هندوانه را موقعی كه پيچک كنار دم ميوه قهوه ای و خشــک شــد می توان برداشــت كرد. در خربزه رســيده نوک ميوه نرم  می شود و در پوست ناحيه دم ميوه شيارهايی به وجود می آيد، به علاوه شبكه پوست ميوه كاملابرجســته می شود. در طالبی رســيده دم ميوه به راحتی جدا می شود و ميوه كمی نرم می گردد و بوی مطبوعی دارد.

به طور کلی  برداشــت انواع ســبزی ها به صورت دســتی و در چندين مرحله (چين) انجام می شود و به منظور سهولت كار چند روز قبل از برداشت عمليات آبياری متوقف می گردد.

شناخت روش های برداشت گل

برخی از گل های زينتی را همراه با دمگل و يا شاخه از ساقه اصلى يا قاعده گل جدا مي كنند، اين گل ها را «گل های شاخه بريده» گويند مانند گلايول، ميخک، رز، شب بو، ژربرا، آنتريوم وغیره. اين گونه گل ها را معمولا در حالت غنچه برداشــت می كنند. گل ها و گياهان آپارتمانی به صورت گلدان كامل و گل های فصلی(باغچه ای) به صورت نشاء برداشت و به فروش می رسد.

بعضي از گل ها نظير گل زعفران را پس از بازشدن كامل گل از ساقه جدا مي نمايند و قسمت كلاله آن را به طوري كه آسيب نبيند از گل جدا و جمع آوري مي كند. بعضــی اوقات، برداشــت گل بــرای مصارف مختلفــی از قبيل دارو، رنگ يــا عطر صورت می گيرد.به هر صورت، برداشــت گل به هر منظور كه باشــد به صورت دســتی و در چند مرحله يا در طول چند سال از يک بوته، امكان پذير خواهد بود.

 شناخت روش های برداشت چای

برگ های چای بتدريج از اواسط بهار تا اوايل پاييز برداشت می شود. در چين بهاره كه چای لطيف معطر و مرغوب اســت طی 4 تا 5 بار از سرشــاخه های بوته های چای برگ چينی می شود حدود 45 درصد محصول ســالانه مختص اين برداشــت اســت. در چين تابســتان كه محصول كيفيت كمتری دارد 6-5 بار از بوته های چای برگ چينی می شود.

فهرست منابع

1 -رستگار، محمدعلی: زراعت عمومی، انتشارات برهمند، 1372.

2 -خواجه پور، محمدرضا: اصول و مبانی زراعت، جهاد دانشگاهی صنعتی اصفهان، 1365.

3 -گروه مؤلفان: زراعت و باغبانی عمومی(سال دوم هنرستان)، شرکت چاپ و نشر کتاب های درسیایران.

4 -نقشینه پور بیژن: کلیات خاک شناسی، دانشگاه اهواز، 1367.

5 -علي مصطفی و بهمن برداشته: تولید سبزی، انتشارات دانشگاه اصفهان، 1372.

6 -خوشخوی مرتضی: ازدیاد نباتات، دانشگاه شیراز، 1370.

7 -شفیعی سیداحمد: ماشین های خاک ورزی، مرکز نشر دانشگاهی.

8 -محمودی شهال و مسعود حکیمیان: مبانی خاک شناسی، انتشارات دانشگاه تهران، 1374.

9 -گروه مؤلفان، آب و خاک وزارت آموزش و پرورشی شرکت چاپ و نشر کتاب های درسی ایران – 1388.

10-منصوری راد داود: تراکتور و ماشین های کشاورزی (چاپ هفتم ) دانشگاه بوعلی1378.

 درخت کهور

کهور از مهم ترین درختان بومی جنوب ایران است که نقش قابل توجهی در نظام زیست آن مناطق بازی می کند.

این درخت با تثبیت خاک، فراهم کردن علیق برای دام، تهیه چوب و هیزم، کاربرد درمانی وغیره جزء «درختان کریمه» به حساب می آید. که بومی مناطق خشک غرب و جنوب آسیا، برای نمونه شبه جزیره عربستان، ایران، پاکستان و هند، است. این درخت اسامی و نام های مختلفی دارد. برای مثال، در عربی «غاف»، راجستانی

کهور درختی است خاردار که شاخه های نازک آن را خارهای مخروطی و برگ های سبز روشن پوشانده است. برگچه های این درخت سبز تیره با سایه روشن نازک هستند. کهور می تواند با رشد و نمو به سرعت بیشه ای از درختان بزرگ و کوچک را درست کند.

کهور جزء درختان همیشه بهار محسوب می شود. برگ های درخت کهور شانه ای دو سویه هستند. روی هر برگ هفت تا چهارده برگ کوچک به اندازه چهار تا پانزده میلی متر و پهنای دو تا چهار میلی متر وجود دارد.

برگ های جدید این درخت پیش از تابستان سبز می شوند. اندازه گلها کوچک (6/0 سانتی متر) و رنگ آنها زرد یا سفید خامه ای است که روی خوشه های سنبله مانند چسبیده اند.

گل های کهور پس از درآمدن برگ های جدید از ماه مارس تا مِی(May) بیرون می آیند. پس از شکوفه زدن گل ها، به زودی غلاف های سیلندری شکل کهور که بین هشت تا نوزده سانتی متر طول و 4/0 تا 7/0 سانتی متر عرض دارند، شکل می گیرند و به سرعت ظرف مدت دو ماه کاملا بزرگ می شوند.

کهور درختی است که به نور زیاد احتیاج دارد. تاریکی مفرط گیاهچه های این درخت را از پا درمی آورد. ریشه درخت کهور دارای شبکه ای گسترده است که به خوبی تحول یافته است.

این درخت به گونه ای تحول و سازگاری یافته که قادر است با ریشه هایش رطوبت را از اعماق زمین بالا بکشد. ریشه اصلی این درخت می تواند تا بیست متر و گاه بیشتر بطور عمودی در دل خاک نفوذ کند.

همانند اعضای دیگر خانواده ، در ریشه درخت کهور نیز باکتری های هم زیست وجود دارد. ریش گرهک ها باعث می شوند تا کهور، نیتروژن موجود در خاک را ترکیب کند و بدین ترتیب حاصلخیزی خاک بهینه می شود.

در نواحی ای که کهور به طور طبیعی در آنها انتشار یافته، حداکثر اختلاف درجه حرارت معرف اقلیم است. در آن مناطق فصل تابستان بسیار گرم و زمستان، از دسامبر تا ژانویه، سخت و خشک است.

بیشینه دما در سایه از حدود 40 تا 46 درجه سانتی گراد متغیر است. در حالی که کمینیه دمای مطلق از 9 تا 16 درجه سانتی گراد در نوسان است.

با وجود تغییر شرایط آب و هوایی در چنین مناطق اقلیمی، کهور در مقابل بدترین سمائم(=بادهای گرم) و خشک ترین فصول سال مقاومت می کند؛ یعنی زمانی که گیاهان دیگر مقهور شرایط متعسر اقلیمی می شوند، درخت کهور هم چنان به حیات خود ادامه می دهد.

 کهور درختی است که در دشت ها، زمین های پست و بلند و منطقه فرکند رشد می کند. این درخت به ندرت در تپه ها می روید. کهور در مقابل خشکسالی مقاومت قابل توجهی از خود نشان می دهد.

زیستگاه درخت کهور

 تراکم درخت کهور از غرب به شرق قسمت راجستان غربی رو به افزایش است. دشت های آبرفتی قدیمی تر و جدیدتر، دو رویشگاهی هستند که کهور رویش در آنها را ترجیح می دهد. با این حال، این درخت در دشت های پست و بلند شنی نیز به خوبی رشد می کند.

به دلیل توانایی در استفاده از آب نشسته و جذب رطوبت باران های میان شاخ و برگ ها، درخت کهور می تواند در نواحی بسیار بایر(با بارش سالانه 100 میلی متر) رشد کند. درخت کهور در ایران در غالب مناطق جنوب ایران وجود دارد. رویشگاه این درخت از استان سیستان و بلوچستان تا خوزستان امتداد یافته است.

در این مناطق درخت کهور در کنار گونه های بومی دیگر از جمله کنار، گز، نخل وغیره رشد کرده و گاه در برخی قسمت ها جنگل های کوچکی از کهور نیز روییده شده است.

کاربردهای درخت کهور

از درخت کهور استفاده های متعددی می شود. از چوب کهور در خانه سازی- بیشتر برای ساختن تیرشیب، تیرچه، در، پنجره، ناودان، تیرهای عمودی- وسایل کشاورزی، دسته ابزار، نردبان، یوغ گاری و صنعت لنج سازی استفاده می شود.

از چوب و ریشه درخت کهور برای کارهای کوچک خراطی استفاده می شود. برای نمونه، در شهرستان ايرانشهر تعدادي كارگاه خراطی وجود دارد که از چوب كهور برای ساختن وسایل مختلف استفاده می شود.

از ریشه درخت کهور به دلیل داشتن خطوط زرین برای ساختن چوب سیگار، چپق و وافور استفاده می شود. تولید جعبه و  بطری ها، صنعتی است که به چوب درخت کهور وابستگی تامی دارد.

درخت کهور علیق با ارزشی محسوب می شود. در خلال ماه های خشک، زمانی که علوفه سبز در مناطق خشک وجود ندارد، شاخ و برگ های کهور برای علیق دام ها بریده می شود.

این درخت به اندازه ای مفید فایده ساکنان مناطق لم یزرع است که در میان آنها ضرب المثلی رایج است که می گوید «اگر در زمان خشکسالی کسی یک درخت کهور، بز و شتر داشته باشد، هیچ گاه مرگ به سراغ او نمی آید، چرا که این سه چیز با هم انسان را در سخت ترین شرایط حفظ می کنند!»

برای مشاهده اخبار روز صنعت پسته و مطالب مفید کشاورزی و پسته به کانال پسته رفسنجان بپیوندید 

برای عضویت در کانال بر روی تصویر زیر کلیک کنید:

مرحله غنچه دهي کلزا:

پس از به ساقه رفتن كلزا با ظهور غنچه ها مرحله غنچه دهي شروعمي شود.اقدامات ضروري در اين مرحله به شرح ذيل مي باشد.

الف)مصرف كود ازته(سرك دوم): در مرحله اوج غنچه دهي و قبل ازباز شدن گلها به ميزان 100 كيلوگرم در هكتار . كود سرك اوره در اينزمان به منظور حفظ و توسعه سطح برگ و شاخه بندي مصرف مي گردد .
عدم مصرف كود سرك در اين زمان موجب كوتاه شدن دوره گلدهي و نيزعدم تشكيل غلاف در قسمت بالاي گل آذين مي شود

ب) آبياري: چهارمين مرحله آبياري بلافاصله پس از مصرف كود سركانجام مي شود تا كود ازته مصرفي در دسترس گياه در طي مرحله گلدهيقرار گيرد.

پ) كود مايع: با توجه به لزوم كاربرد ريز مغذي ها و تامين نياز غذاييگياه ضروري است در مرحله غنچه دهي نسبت به مصرف كود مايع بهميزان توصيه شده بر روي برچسب ظرف كود مايع، اقدام گردد.

ج) مبارزه با شته: با مشورت كارشناسان و انتخاب سم مناسب بايستي دراوايل بهار و با ظهور غنچه ها نسبت سم پاشي مزرعه و مبارزه با شته اقدامنمود.

در صورت بلا مانع بودن اختلاط حشره كش با كود مايع مي توان بهمنظور كاهش هزينه توليد، مبارزه با شته و مصرف كود مايع را همزمانبا هم انجام داد.

تغذيه گياهي:

نياز كلزا به مواد غذايي بيشتر از گندم است. اما بخش زيادي از مواد غذاييجذب شده از خاك از طريق بقاياي كلزا به خاك برمي گردد.

بيشترين نيازو جذب ازت از خاك در مرحله شروع به ساقه رفتن در كلزا اتفاق مي افتدو در مرحله اواخر غنچه دهي و اوائل گلدهي به اوج خود مي رسد

و سپس نياز به نيتروژن كاهش مي يابد كه نشان دهنده زمان مناسب مصرف كودسرك ازت در ابتداي ساقه به رفتن و اوج غنچه دهي و قبل از گلدهي است.

كلزا بيشتر از هر گياه ديگر گوگرد را از خاك جذب مي كند . جذبگوگرد توسط كلزا در مقايسه با گندم 2 تا 3 برابر مي باشد. كلزا بيشتر ازگندم عنصر بر را از خاك جذب مي نمايد

و در صورت كمبود اين عنصرعملكرد محصول كاهش مي يابد. در كشت دير هنگام كارايي مصرف كودپايين بوده و كاهش مي يابد.

بهتر است زود بكاريم تا اينكه دير بكاريم وبخواهيم با مصرف كود بيشتر تاخير در رشد را جبران نمائيم.

نكته: براي تشخيص كمبود مواد غذايي و ميزان نياز مزرعه كلزا به هر يكاز عناصر غذايي، ضروري است قبل از هر گونه توصيه كودي، نتيجه آزمونخاك مورد توجه قرار گيرد.

مرحله گلدهي و غلاف دهي كلزا:

باز شدن گل ها از پايين بوته و به سمت بالا ادامه پيدا كرده و به تدريجغلاف ها ظاهر مي شوند. معمولاً دوره گلدهي در كلزا تا 28 روز ادامهمي يابد.

گل هايي كه از روز بيستم به بعد ظاهر مي شوند شانسكمتري براي تبديل شدن به غلاف دارند . مهمترين اقدامات در اينمرحله يه شرح ذيل مي باشد.

الف) آبياري: پنجمين آبياري مزرعه كلزا در اين مرحله انجام مي گيرد .

انجام آبياري در اين مرحله باعث طولاني تر شدن دوره گلدهي و گردهافشاني شده و تعداد غلاف را افزايش مي دهد و با افزايش تعداد غلافعملكرد نيز افزايش مي يابد.

حساسترين مرحله رشد كلزا به تنشخشكي براي توليد دانه مرحله غلاف دهي مي باشد.

ب) در مرحله گلدهي از به كار بردن هرگونه مواد شيميايي همچون كودسرك، كود مايع و سموم شيميايي به دليل ايجاد تنش در گياه و كاهشعملكرد خودداري گردد.

در صورت لزوم با كارشناسان جهاد كشاورزيمشورت شود.

مرحله غلاف و پرشدن دانه كلزا:

در اين مرحله گلدهي پايان يافته و گلبرگ ها ريخته و دانه هاي داخلغلاف در حال پرشدن و درشت شدن هستند.

در اين زمان برگ هاي كلزاشروع به ريزش كرده و نقش اصلي در جذب نور خورشيد و فتوسنتز برعهده غلاف هاي سبز رنگ مي باشد.

بنابراين حفظ و توسعه غلاف ها ازاهميت خاصي برخوردار مي باشد. اقدامات ضروري در اين مرحله بهشرح ذيل مي باشد.

الف) مبارزه با شته: دومين مرحله سمپاشي بر عليه شته بعد از پايانگلدهي و در شروع مرحله غلاف انجام مي گيرد .

انجام سمپاشي دومبرعليه شته در اين زمان علاوه بر تاثير مثبت آن در افزايش عملكردمي تواند بر كنترل جمعيت اوليه سنك كلزا نيز موثر باشد.

ب) آبياري: ششمين مرحله آبياري كلزا زماني كه دانه هاي داخل غلاف درحال پرشدن هستند بايستي به موقع انجام گيرد. حساسترين مرحله رشدكلزا به تنش خشكي به منظور توليد بذر مرحله پر شدن دانه مي باشد.

كنترل علفهاي هرز:

بهترين زمان مبارزه با علف هاي هرز چه موقع است:

بسياري از گياهان زراعي در طول زندگي خود در طي دوره اي قادر بهتحمل علف هاي هرز هستند و آن زماني است كه به اندازه كافي رشد كردهو بر علف هاي هرز چيره مي گردند و در زماني نيز كه معمولا در اوايلدوره رشد مي باشد

به شدت به حضور علف هاي هرز حساس هستند . دراين شرايط براي جلوگيري از كاهش عملكرد و توليد محصول ، كنترلعلف هاي هرز ضروري است.

دوره بحراني كنترل علف هاي هرز براي كلزا،مرحله 2 تا 4 برگي است. در اين مرحله از رشد به دليل كوچك بودنگياهچه كلزا و سرعت رشد كند آن در صورت حضور علف هاي هرز بهشدت از رشد كلزا كاسته شده و ضعيف مي گردد.

به اين ترتيب بوته جوانكلزا قادر نيست قبل از بروز سرماي زمستان به اندازه كافي رشد نمايد و
خود را به مرحله 6 تا 8 برگي برساند در نتيجه از سرماي زمستان آسيب مي بيند

و در صورت زنده ماندن در بهار نيز با ارتفاع كوتاه و شاخه بنديكمتري به گل رفته و تعداد دانه در بوته كلزا و عملكرد مزرعه كاهشمي يابد.

روش هاي كنترل علفهاي هرز در زراعت كلزا:

1- پيشگيري :اساسي ترين، ارزانترين و ساده ترين روش براي كنترل تمامي گونه هايعلف هرز پيشگيري مي باشد و مفهوم آن جلوگيري از ورود يك علف هرز ازطريق رعايت بهداشت زراعي به داخل يك منطقه غير آلوده مي باشد .ا

مروزه با افزايش و وسعت مزارع، وجود علفكش هاي موثر و قابل دسترس وساير روشهاي كنترل ، كمتر بر پيشگيري تاكيد مي شود.

در دسترس بودنوسايل مؤثر و ارزان اين گمان را تقويت مي كند كه مي توان همواره بعد ازاينكه علفهاي هرز استقرار پيدا كردن

د آنها را كنترل نمود، اين ممكن استدر بعضي از موارد صحيح باشد، اما اگر يك گونه متحمل به ع لفكش يا گونه اي با قدرت رقابت بالا و سخت كنترل به مزرعه راه يافتمي تواند سبب افت عملكرد و افزايش هزينه هاي كنترل گردد.

-2 آبياري زمين قبل از آماده سازي به منظور كشت كلزا:انجام آبياري زمين قبل از آماده سازي و كشت كلزا يكي از بهترينروش هاي كنترل علف هاي هرز باريك برگ در كلزا مي باشد.

از آن جهتكه عمدتاً كلزا در تناوب با گندم كشت مي شود و معمولاً بعد از برداشتمقدار زيادي دانه گندم به علت تنظيم نبودن كمباين روي زمين مي ريزدكه رويش آنها مي تواند مشكل جدي در زراعت كلزا ايجاد نمايد .

لذابهترين و ارزانترين روش براي كنترل گندم هاي خودرو در مزرعه كلزاانجام آبياري زمين يكماه قبل از آماده سازي خاك و كاشت است.

به اينترتيب تمامي گندم هاي ريخته شده بر روي خاك سبز شده و با انجام شخم از بين مي روند. علاوه بر گندم هاي خودرو علف هاي هرز باريكبرگ ديگري همچون جودره و تا حدودي يولاف وحشي كه بذر آنها فاقدخواب بوده

و در نزديكي سطح خاك نيز قرار داشته باشد، سبز شده و درزمان آماده سازي خاك از بين مي روند. از ديگر مزاياي آبياري زمين قبلاز كاشت كلزا مي توان به موارد ذيل اشاره نمود.

 

روشي اقتصادي و ارزان است

-2 علف هاي هرز باريك برگ خصوصاً گندم و جو خودرو به خوبيكنترل شده و ديگر نيازي به مصرف علفكش هاي موثر برعلف هاي هرز باريك برگ نيست در نتيجه ضمن حفظ محيط زيست، هزينه هاي توليد كاهش مي يابد.

-3 به دليل انجام آبياري قبل از كاشت آماده سازي خاك به خوبيانجام شده و با توجه به ريزي بذر كلزا كلوخه ها خرد شده وخاكدانه ها از قطر مناسب برخوردار شده و سطح سبز مزرعه
يكنواخت تر مي گردد.

-4 سرعت رشد رويشي كلزا به دليل حذف علف هاي هرز در مراحلاوليه رشد افزايش يافته و گياهچه كلزا قادر خواهد بود قبل ازشروع سرماي زمستان به اندازه كافي رشد نمايد.

-5 با توجه به استقرار مطلوب گياهچه كلزا به دليل عدم حضورعلف هاي هرز در اوايل دوره رشد و ايجاد بوته هاي قوي با سطحبرگ كافي و عدم رقابت علف هاي هرز عملكرد محصول افزايشخواهد يافت.

تناوب زراعي:

يكي از روش هاي مناسب در برنامه ريزي و مديريت علف هاي هرز درمزارع به كار بردن برنامه تناوبي مي باشد.

تناوب زراعي نقش مهمي دركاهش آفات، بيماريها و علف هاي هرز دارد. تناوب كلزا – گندم يك برنامهتناوبي مطلوب مي باشد زيرا علاوه بر افزايش 25 درصدي در عملكرد گندمموجب مي شود در سالي كه زمين به كشت كلزا اختصاص مي يابد بتوانبا علف هاي هرز باريك برگ همچون يولاف وحشي و جو دره كه كنترلآنها در زراعت گندم مشكل است

به راحتي با آبياري قبل از كشت و سپس شخم و يا استفاده از سموم شيميايي مبارزه نمود.

همچنين در سالي كهزمين به كشت گندم اختصاص مي يابد نيز مي توان با علف هاي هرز پهن برگ همچون خردل وحشي كه در زراعت كلزا مبارزه با آن بسيار مشكل است در مزرعه گندم به سادگي و با استفاده از علفكش هاي انتخابي مبارزه نمود.

به اين ترتيب علاوه بر افزايش عملكرد ناشي از كاهش رقابت علف هاي هرز با محصول، از جمعيت علف هاي هرز در زراعت بعدي نيز كاسته خواهد شد.

تناوب محصول اغلب به عنوان يك جزء مهم از مديريت علف هرز شناخته مي شود معمولاً تراكم علفهاي هرز در كشت متناوب نسبت به حالت تك كشتي، كمتر بوده و عملكرد نيز بالاتر است.

علفكش ها:

علفكش هاي مصرفي در كلزا به دو دسته پهن برگ كش و باريك برگكش تقسيم مي شوند.

علفكش هاي مصرفي در كلزا در صورت رعايت مقدار مصرف توصيه شده و همچنين رعايت زمان كاربرد صحيح علفكش قادرند به صورت انتخابي عمل نموده.

و بدون آسيب رساندن به گياه كلزا علف هاي هرز را از بين ببرند. با توجه به اينكه بعد از كشت كلزا در پاييز تدريجاً دما كاهش يافته و سرعت رشد كلزا نيز به تدريج كاسته مي شود

و با نزديك شدن به صفر فيزيولوژيكي كلزا ( 5 درجه سانتيگراد) رشد كلزا عملاً متوقف مي گردد. در حالي كه علف هاي هرز باريك برگ حتي در طول زمستان نيز به رشد خود ادامه داده و با كلزا رقابت مي كنند .

با توجه به اينكه بيشترين خسارت كلزا در مرحله 2 تا 4 برگي ايجاد مي شود لذا ضروري است در طول اين دوره با علفهاي هرز باريك برگ در مزرعه كلزا مبارزه گردد.

علف كش سوپر گالانت علفكشي است كه با مقدار مصرف كمتر در مقايسه با ساير باريك برگ كشها از كارايي خوبي در كنترل علف هاي هرز باريك برگ در كلزا برخوردار است.

به منظور كاهش مصرف سموم شيميايي و همچنين كاهش هزينه توليد بايستي دقت شود در توصيه علفكش و ضرورت سم پاشي، علفهاي هرزي كه داراي قدرت رقابت بالا هستند

در اولويت قرار گرفته و در صورت بالا بودن تر اكم اينگونه علفهاي هرز سمپاشي انجام شود.

در زمان كاربرد علفش سوپر گالانت بايستي حداقل درجه حرارت محيط در شب كمتر از 2 درجه سانتيگراد نباشد و در روز نيز كمتر از 10 درجه سانتيگراد نباشد. در غير اينصورت از كارايي آن كاسته خواهد شد.

نكات مهم در كاربرد علفكش ها:

-1 در انتخاب نوع علفكش و زمان مصرف آن در مزرعه كلزا بايستي قبل از مصرف با كارشناسان مراكز دهستان مشورت شود.

-2 در مزارعي كه در اثر سرما، گرما، آفات و تنش رطوبتي دچار خسارت شده اند تحمل محصول اصلي در برابر علفكشها كاهش مي يابد لذا بايستي تا عادي شدن شرايط اقليمي از سمپاشي خودداري نمود.

-3 علفكش را به ميزان توصيه شده بكار ببريد.

-4 قبل از هرگونه محلول پاشي در مزرعه كلزا بايستي نسبت به شستشويسمپاش با استفاده از مواد شوينده اقدام نمود. گياه كلزا به شدت بهبقاياي توفوردي در داخل مخزن و شلنگهاي سمپاش حساس مي باشد.

شته مومي:

شته با مكيدن شيره از كليه قسمت هاي كلز ا موجب ضعف گياه و پيچيدگي برگ، كوتاه ماندن ارتفاع گياه در لكه هاي آلوده، عدم تلقيح گلها، ريزي دانه، ديررسي محصول و اختلال در برداشت مكانيزه و همچنين انتقال بيماريهاي ويروسي اشاره نمود .

جمعيت شته در صورت آلودگي مزرعه به سرعت از حاشيه به سمت داخل مزرعه افزايش مي يابد. جمعيت شته مومي در مناطق گرم و معتدل از اسفندماه و در مناطق سردسير از اواسط فروردين ماه به حالت طغيان در مي آيد .

در هنگام سمپاشي به منظور حفظ حشرات مفيد و زنبور عسل و همچنين كنترل موثر آفت با كارشناسان جهاد كشاورزي مشورت نمود.

زمان مبارزه با شته: در صورت مشاهده يك بوته آلوده به شته، سمپاشي ضرورت پيدا مي كند اما معمولاً انجام دو مرحله سمپاشي ، يكبار قبل از گلدهي و تكرار ان بعد از گلدهي ضرورت پيدا مي كند.

لازم به ذكر است در طول گلدهي خصوصاً 14 روز اول گلدهي از به كاربردن هرگونه سموم شيميايي به دليل اثرات نامطلوب آن بر گلدهي و عملكرد خودداري گردد .

تكرار سمپاشي در اواخر دوره گلدهي علاوه بر كنترل شته مي تواند در كاهش جمعيت ساير آفات از جمله سنك كلزا كه در اواخر دوره رشد كلزادر سطح مزارع ظاهر مي شود موثر باشد.

سوسك گرده خوار:

سوسك گرده خوار يكي از آفات كلزا است كه در مرحله ظهور غنچه وگلدهي به گياه كلزا حمله مي نمايد.

تراكم و خسارت اين آفت در سالهايكم باران بيشتر است.

با توجه به حساسيت اين آفات به روشهاي مبارزه غير شيميايي معمولاً نيازي به سمپاشي نبوده و مي توان با استفاده از تله جمعيت اين آفت را كنترل كرد. روش استفاده از تله حاو ي آب براي كنترل سوسك گرده خوار اولين بار در سال 1384 توسط نگارنده در مزارع كلزاي شهرستان اسلام آباد به كار گرفته شده است.

در روش مورد نظر مي توان با قرار دادن ظروف يك بار مصرف ترجيحاً آبي رنگ بهعنوان تله كه از آب پر شده اند و توزيع آن به ازاء هر 100 متر مربع يك عدد در سطح مزرعه بدون مصرف سموم شيميايي با كمترين هزينه و با حداقل نيروي انساني نسبت به كنترل اين آفت به نحو مطلوب اقدام نمود.

پس از قرار دادن ظروف در سطح مزرعه با توجه به تراكم آفت هر چند روز يكبار بايستي نسبت به تخليه ظرف هاي تله و آبگيري مجدد ظروف اقدام كرد.

برداشت:

زمان برداشت با كمباين يك زمان بحراني محسوب مي شود زيرا فرصت محدودي براي برداشت در اختيار خواهد بود. برداشت محصول با كمباين معمولاً زماني صورت مي گيرد كه بيش از 90 % غلاف ها رسيده و اكثر آنها زرد و تقريباً خشك شده باشند.

در اين حالت رطوبت دانه كمتر از 12
درصد است. در صورتيكه رطوبت دانه كمتر از 8% باشد، دانه شكننده شده و در اثر ضربات كوبنده دانه مي شكند.

برداشت كلزا

بهترين زمان برداشت از صبح زود تا قبل از گرم شدن هوا و حدود ساعت10 صبح قبل از تبخير رطوبت كامل شبنم روي بوته ها خواهد بود .

تراكمزياد بوته و آلودگي به شته باعث ديررسي و عدم رسيدگي يكنواخت محصول شده و غلافها سبز باقي مي مانند.

علاوه بر تراكم بالا، مصرف زياد كود ازته نيز با افزايش ارتفاع گياه موجب خوابيدگي بوته كلزا مي گردد.

كهاين وضعيت به دليل سايه اندازي بوته ها بر روي هم دانه كوچك مانده و برداشت با كمباين نيز مشكل مي شود. در زمان برداشت انجام تنظيماتزير بر روي كمباين به منظور كاهش ريزش دانه ضروري است.

– برداشت چرخ فلك كمباين در صورت نداشتن هد مخصوص برداشت.1 تا 3 كيلومتر در ساعت. / – كاهش سرعت حركت كمباين به 5

– تنظيم ارتفاع برش از زير اولين ساقه فرعي تا از ورود كاه و كلش اضافيبه داخل كمباين جلوگيري شود.

– كم كردن سرعت كوبنده به نصف سرعت كوبنده در غلات . سرعتمناسب كوبنده براي برداشت كلزا 450 تا 650 دور دقيقه است.

– سرعت بادبزن 350 دور در دقيقه

– بستن خلل و فرج و شكستگي هاي بدنه كمباين و تريلر حمل دانه
كلزا.

خريد محصول:

در زمان تحويل محصول به مراكز خريد قيمت خريد از طريق تعيينافت محصول و بر اساس معيار 2درصد ناخالصي و 10 درصد رطوبت مشخص مي گردد.

يكي از عوامل تاثير گذار بر ميزان افت محصول در زمان خريد وجود علف هاي هرز مي باشد كه علاوه بر كاهشعملكرد كه قبلاً به آن اشاره شد بقاياي آن نيزمي تواند موجب افزايش درصد ناخالصي محصول شده

وضمناً با توجه به اينك ه در زمان برداشت كلزا اكثر علفهاي هرز سبز مي باشند وجود دانه هايتر علفهاي هرز نيز در دستگاه رطوبت سنج موجب افزايش رطوبت دانه شده و بدين ترتيب قيمت خريد كاه ش مي يابد .

بنابراينكشاورزان عزيز بايستي به كنترل علفهاي هرز در زراعت كلزا به طور جدي توجه نمايند.

برای مشاهده اخبار روز صنعت پسته و مطالب مفید کشاورزی و پسته به کانال پسته رفسنجان بپیوندید 

برای عضویت در کانال بر روی تصویر زیر کلیک کنید: