شرایط رشد و پرورش ریواس
ريواس، سبزي فصل سرد و گياهي چند ساله است كه در برابر سرماي سخت زمستان و خشكي تابستان مقاوم است. پس از يك فصل رشد، قسمت يقه به خواب (دورمانسي) ميرود. به منظور شكستن خواب جوانه ها و تحريك رشد گياه به درجه حرارت كمتر از 4 درجه ي سانتيگراد نياز است و براي بدست آوردن رشد رويشي مناسب، ميانگين درجه حرارت تابستاني كمتر از 21 درجه سانتيگراد ضروري است.
به همين دليل اين گياه در مناطق سردسير و كوهستاني پرورش مييابد و نميتواند در مناطق گرمسيري رشد مناسبي داشته باشد هرچند كه استثناهايي در اين زمينه وجود دارد.در اينگونه مناطق،ريواس به عنوان سبزي يك ساله پرورش مييابد در حالي كه در مناطق مساعدتر براي رشد گياه به مدت 8 تا 15 سال درزمين باقي ميمانده در مناطق نامساعد توليد محصول كافي نبوده و دمبرگ هاي باريک و بيرنگي را به وجود خواهد آورد.
اين گياه در روزهاي گرم خيلي زود پژمرده مي شود. همزمان با افزايش دما، رشد قسمتهاي هوايي كم شده و رشد آنهاتحت تاثير ردجه حرارت قرار ميگيرد و حتي اگر درجه حرارات محيط خيلي بالا رود، حالت خواب ظاهر مي شود. وقتي كه در پايان تابستان حرارت محيط كاهش مييابد، گياه رشد رويشي خود را از سر ميگيرد.
پرورش ريواس
ريواس از سبزي هاي فصل خنک است و دماهاي پائين را تحمل ميكند. برگ ها در دماي پایين صورتي و يا قرمز و در دماهاي بالا بيش از 30 درجه سانتيگراد سبز تيره است. ريواس در مناطق پر باران عملكرد بيشتري را دارد. در خاك هاي سبک وحاصلخيز بهتر رشد ميكند. خاك ريواس نياز به پتاسيم زيادي دارد.
در ايران، ريواس بصورت خود رو در مناطق كوهستاني و بعضي از دشت هاي خشک روئيده و در برخي مناطق نسبت به پرورش آن اقدام مي شود، اما در بعضي از كشورهاي اروپايي و آمريكا نسبت به كاشت آن در شرايط كنترل شده اقدام شدهاست و رقم هاي مختلفي از ريواس در دسترس توليدكنندگان قرار دارد.
در منطقه ي نيشابور، كوهپايه نشينان، نسبت به پرورش ريواس خود رو اقدام مي نمايند، قسمت قابل برداشت آن از روي يقه ريزوم هاي گوشتي و جوانه هاي سطحي آن منشاءميگيرد و همان دمبرگ هاي سفيد و گياه مي باشد.
نوع خاک مورد نياز براي رشد گياه ريواس
ريواس، خاک هاي زيادي را تحمل مي كند و به بيشتر خاک ها مقاوم است اما در خاک هاي حاصلخيز و خوب زهكشي شده اي كه ماده ي آلي زيادي دارند؛به بهترين وجه رشد مي كند براي زراعت ريواس وجود سطحي عاري از علف هاي هرز ضروري است چون كه هيچ نوع علف كشي براي استفاده دركنار ريواس ثبت نشده است.
حوزه ي كوچكي از علف هاي هرز چند ساله مي تواند به سرعت خطيري توسعه يابند. براي جلوگيري از اين كار همه ي علف هاي هرز چند ساله بايد سال قبل از كاشت از بين بروند. اين گياه تاحدودي به اسيديته ي خاك مقاوم است اما در خاک هاي با اسيديته ي ملايم و كمي اسيدي، عملكرد بهتري دارد.
اين گياه ميتواند در PH خاك كمتر از 5 مقاومت نمايد ولي حداكثر محصول در PH بين 6 تا6/8 بدست مي آيد. ريواس واكنش مناسبي به كودها نشان مي دهد. كيفيت محصول برداشت شده به مقدار كود و حفاظتی داري از گياه مرتبط است. مقدار كود مصرفي بر اساس آزمايشات خاک براي مناطق مختلف تعيين مي شود. كودهاي دامي منبع ارزشمندي از مواد هوموسي اند كه به حفظ رطوبت و ثبات ساختمان خاک كمک مي كنند و در ضمن مواد غذايي رابه مرور زمان در اختيار گياه قرار مي دهند.
كشتزارها بايد در بهار و بعد از قلمه زني كشت شوند، خاک برداري دستي همچنين ممكن است ضروري باشد. ريواس نسبتاً مقاوم به حشرات و بيماري ها مي باشد.
اصلاح خاک ریواس
ريواس نسبتاً به اسيديته ي خاک مقاوم است ولي، در خاک نسبتا اسيدي بهتر عمل مي كند. محصول، مي تواند پ.هاش خاک پاییني را حدود 5.0 تحمل كند؛ به هر حال، بيشينه ي محصولات در پ.هاش 6-8 دست مي آيند. مقادير قابل توجهي كود شيميايي مورد نياز است .
ريواس به كود شيميايي واكنش خوبي نشان مي دهد. كيفيت محصول برداشت شده، تا حد زيادي به مراقبت و كوددهي دريافت شده بستگي دارد. كشت تجاري نيازمند حدود 1500 پوند هز 10 -10-10 ازت ، فسفر و پتاسيم در هر جريب، قبل ازكاشت مي باشد. باغبانان بايد هر بهار، براي هر گياه، يک خانگي، فنجان كود شيميايي 10-10 -10 اختصاص بدهند كه بصورت مدور، دور هر گياه، زماني كه رشد شروع شد، بكار برده شوند. هر ساله، هر چند دفعه كه لازم شد علف هاي هرز را از بين ببريد، كوددهي نمائيد وبه صورت سطحي كشت شود. از كود تازه نبايد استفاده شود زيرا موجب سوخته شدن ريواس هاي ترد و نازک مي شود.
نحوه تكثير ريواس
اين گياه توسط دو روش غير جنسي و بذر تكثير مي شود ولي چون گياهان حاصل از بذركاملاً متفاوت از گياهان والديني مي باشند در واقع استفاده از گياهاني كه از جوانه هاي روي ريزوم حاصل مي شوند، روش اصلي تكثير آن مي باشد كه اينگياهان در اطراف گياه اصلي قرار دارند.
در اوايل بهار گياهان جدا شده از گياه مادري به صورت شياري كشت مي شود. فاصله مشت بين 1 – 1/5 متر در نظر گرفته مي شود و فاصله دو بوته 60 – 90 سانتيمتر است .
نحوه ی كاشت و فاصله گذاري ریواس
ريشه هاي ريواس را در اوايل بهار بكاريد. كشت بذر توصيه نمي شود چون خيلي طول مي كشد تا گياه استقرار يابد، وجوانه؛ رنگ و اندازه ي واقعي خود را نخواهد داشت . ريشه هاي ريواس را در فواصل 24 تا 28 اينچي؛ به طور مجزا در رديف هاي 3 تا 4 پايي مجزا به جهت كشت تجاري قراردهيد. اين فواصل در رديف ها ؛ مي توانند تا 36 اينچ؛ براي گياهان و رديف هاي مربوط به باغهاي كوچكتر ( غير تجاري )
كاهش يابند خيلي كمتر از اين به طور خيلي جدي باعث كاهش محصول و افزايش احتمال گسترش بيماري مي شود. گودال بايد براي طوقه؛ خيلي بزرگ حفر شود، و با كود آلي همراه باشد.
رويش ريواس از بذور
گياهان ريواس ممكن است ازبذر نيز بوجود آيند . اين گياهان بوجود آمده از بذر ، بعد از حدود 2 سال آماده برداشت مي شوند. كاشت در آب وهواي مناسب مي تواند در يک فصل رويشي نتايج رضايت بخشي را حاصل گرداند. همچنين ازدياد ازطريق بذر توصيه نمي شود چون نشاهاي ريواس صفات گياهان مادري را كسب نمي كنند. بهترين راه ازدياد يواس ، كاشت قطعات بدست آمده از شكستن طوقه گياه مي باشد.
پرورش ريواس از طريق بذر ( مرحله به مرحله )
بذور ريواس اغلب در پارچه هاي كاغذي مانند پيچيده مي شوند. اين بذور قبل از اين كه كاشته شوند بايد در داخل آب قرار گيرد. كاشت اين بذور در آميخته هاي خاكي مناسب انجام مي شود . بذرهاي ريواس به صورت تجاري در آميخته هايمتداول و به صورت 2 بذر در هر گلدان كاشته مي شوند.
اين بذور به خاطر آسان بودن عمل انتقال در گلدان هاي حاويپيت كاشته مي شوند و سپس در جلوي يك پنجره آفتابگير قرار داده مي شوند. اگر دماي هوا كمتر از 70 درجه فارنهايت باشد ، كابل هاي گرمايي مي توانند سرعت جوانه زني راتسريع بخشند.
بذور ريواس سريعاً جوانه مي زنند و بعد از 10 روز از زمان كاشت ، نشاهاي كوچكي ظاهر مي شوند . در اين هنگام به غير ازيک نشاء بقيه نشاء ها را حذف مي كنيم . اگربخواهيد كه ريواس ها به صورت چند ساله رشد كنند بايد بذور ، زودتر يعني در پاييز سال قبل كاشته شوند.
بنابراين اين گياهان درفضاي آزاد ، زودتر از آوريل نيز مي توانند كاشته شوند. چناچه آب و هواگرم تر شوند يعني F 45 در روز و نزديك F32 در شب شوند. نشاءهاي ريواس به فضاي آزاد انتقال مي يابند . ما مي توانيم آنها را در آميخته اي با 50% خاك باغچه بكاريم .
نشاء ها بايد ازنور مستقيم آفتاب محافظت شوند. عمل مقاوم سازي بايدروي نشاء ها انجام گيرد تا به تدريج بتوانند در معرض نور آفتاب قرار گيرند. ما اين عمل را با سايبان هاي كوچک كاغذي انجام مي دهيم . اين عمل حدود يک هفته ، يعني تا زماني كه به اندازه كافي بزرگ شوند ادامه مي يابد . اين گياهان ، همان بذوري هستند كه 60 روز پيش كاشته شده بودند اين نشاء ها سرانجام به گياهان كامل ريواس تبديل مي شوند .
پرورش ريواس به صورت چند ساله
ريواس مي تواند از طريق بذر در مناطقي كه فصل خنكي دارند به صورت چند ساله پرورش داده شوند. گياه بذري در خزانه كاشت مي شود و سپس زماني كه به اندازه 3 – 4 اينچ رسيد به فضاي آزاد انتقال مي يابد . اغلب برداشت از ساقه آن ها بيشترصورت مي گيرد. با بي دقتي در آبياري ريواس ها مي توانند دچار پوسيدگي ريشه شوند اگر خاک مرطوب باشد ريواس حاصله از بذر گياهي كوتاه و با ساقه اي به رنگ قرمز تيره مي باشد كه ما مورد استفاده قرار مي دهيم .
شرايط آب و هوايي براي رشد ريواس
ريواس از سبزي هاي فصل خنک است و دماهاي پایین را تحمل مي كند. برگ ها در دماي پایين صورتي و يا قرمـز و در دماهاي بالا بيش از 30 درجه سانتيگراد سبز تيره مي باشد. ريواس در مناطق پر باران عملكرد بيشتري را دارد. در خاک هاي سـبک وحاصل خيز بهتر رشد ميكند. خاك ريواس نياز به پتاسيم زيادي دارد .
طریقه ی برداشت ريواس
پس از خاک دهي بر روي بوته هاي ريواس گياه با استفاده از ذخيرهي غذايي موجود در اندام زيرزميني رشد ميكند. به دليل دريافت نكردن نور دمبرگ ها طويل شده و ضمنا به رنگ سفيد يا سفيد مايل به زرد در مي آيند. در زمان برداشت با كمك چاقوي مخصوص ريواس را از روي يقه بريده و بلافاصله به بازار عرضه مي كنند.
در مناطق پرورش ريواس پس از پايان فصل برداشت با مراجعه به رويشگاه ها بوته هايي را كه در سال قبل مورد بهره برداري قرار نگرفته اند را شناسايي و اگر از رشد كافي برخوردار باشند با گذاشتن سنگ بر روي برگ هاي آن بوته را علامت گذاري ميكنند تا در سال هاي آينده براي برداشت محصول خاكدهي گردد.
سرمازده شدن گياه ريواس موجب تشكيل كريستال هاي اسيد اگزاليک در برگ ها و سپس حركت آن ها به دمبرگ مـي شـود،بنابراين مصرف غذايي ريواس سرمازده احتمال بروز برخي مشكلات ناشي از مسموميت هاي اگزاليكي را افـزايش مـي دهـد.
بنابراين بهتر است كه از مصرف ريواس سرمازده خودداري شود. برداشت ريواس از سال دوم كشت شروع مي شود. علامت رسيدن محصول با بزرگ شدن پهنک برگ همـراه اسـت. ريـواس براي مصرف تازه هر هفته برداشت مي شود.
شاید خواندن مقاله زیر برای شما جالب باشد:
منابع:
ماهنامه جاده ابریشم، ضمیمه شماره 57، مرداد 1382 قدیر طاهری
«زندگی و مهاجرت آریائیان»، تهران: نشر بلخ (وابسته به بنیاد نیشابور)، 1385 فریدون جنیدی
فرهنگ نام های گیاهان ایران دکتر ولی اله مظفریان
گیاهان دارویی دکتر علی زرگری
با گیاهان زیباتر شویم مهندس مهدی عماد
پراکنش گونه های گیاهان دارویی و صنعتی جنگلی و مرتعی مهندس مهدی عماد«ریوند». فرهنگ فارسی عمید.«ریواس و خواص آن»، وبگاه تبیان«ریوند»، دانشنامهی آزاد ویکی پدیاعلی طاهری «درآمدی بر جغرافیا و تاریخ نیشابور»، نیشابور: ابرشهر، 1384 .
برای مشاهده اخبار روز صنعت پسته و مطالب مفید کشاورزی و پسته به کانال پسته رفسنجان بپیوندید
برای عضویت در کانال بر روی تصویر زیر کلیک کنید:
