سرما زدگی درختان میوه و روش های کنترل آن

سرما زدگی درختان میوه یکی از مشکلات جدی در اکثر باغات می باشد که محصول را بسیار تهدید می کند. سرما و یخبندان از جمله خسارت هایی هستند که میزان خسارت آن ها تا حد زیادی به رقم و گونه آن ها بستگی دارد. به طور کلی به هر گونه تغییرات فیزیکی و فیزیولوژیکی انگیخته شده در اثر رو به رو شدن اندام های مختلف گیاه با دما های پایین تر و بالا تر از نقطه انجماد (10-0 درجه سانتی گراد) که با پیدایش علائمی همراه است سرما زدگی می گویند. سرما زدگی انواع مختلفی داشته که در ادامه به آن ها خواهیم پرداخت.

انواع مختلف سرما زدگی در باغات میوه

1.سرما زدگی انتقالی (جبهه ای یا سیکلونی)

این نوع سرما زدگی در اثر عبور جریان شدید جریان هوای سرد و قطبی از یک منطقه ایجاد می شود. این امر و هجوم توده هوای سرد منجر به کاهش شدید و ناگهانی درجه حرارت محیط به چندین درجه زیر صفر می شود. باید گفت که این سرما زدگی بیشتر در دوران رکود درختان میوه و در زمستان که درختان اغلب غیر فعال هستند اتفاق می افتد.

1.سرما زدگی انتقالی (جبهه ای یا سیکلونی)

2.سرما زدگی تشعشعی (Radiational frost damage)

این نوع سرما زدگی کاملا منطقه ای بوده و جریان هوای سرد در اثر تشعشع از سطح زمین در همان محل به وجود می آید. بر خلاف سرما زدگی انتقالی این توده جریان هوا از سایر مناطق به یک منطقه وارد نمی شود. این نوع سرما زدگی اغلب در شب های آرام و ساکت که بدون باد و بدون هر گونه ابر در آسمان ایجاد می شود.

انواع سرما زدگی بر اساس زمان وقوع سرما در باغات میوه

1.سرما زدگی دیر رس بهاره

سرما زدگی های بهاره بسیار خطرناک بوده و نسبت به سرما های اول پاییز بیشتر خسارت می زنند. این نوع از سرما زدگی بیشتر در مناطق معتدله اتفاق می افتد و باعث ایجاد خسارت به میوه و گل ها می شود. باید گفت که گل ها و میوه های جوان نسبت به میوه های رسیده به این نوع سرما زدگی حساس تر می باشند. طول مدت این نوع سرما اغلب کوتاه می باشد و از چند ساعت تا حداکثر 3 روز بیشتر تداوم ندارد. این نوع سرما بیشتر در موقع باز شدن گل های درختان وجود دارد.

حساسـیت بـه سـرمای دیررس بهاره به ترتیب:

میوه کوچک > گل کاملا باز شده > گل نیمه باز > جوانه های باز نشـده 

میوه های که دارای نیاز سرمایی کمتری هستند بهتر است از ارقام دیر گل برای کاشت در باغ استفاده نمود. برای پی بردن به خسارت و آسیب سرما زدگی دیر رس بهاره، باید میوه های کوچک و تخمدان گل ها را معاینه کرد. اگر تخمدان و میوه سبز بود می توان نتیجه گرفت که میوه و گل آسیب ندیده است.

2.سرما زدگی زمستانه (Winter frost damage)

این نوع سرما زدگی بیشتر در زمستان در دما های پایین تر از 10- درجه سانتی گراد رخ می دهد. گاهی ممکن است این نوع سرما زدگی در پاییز و قبل از به خواب رفتن درختان اتفاق بیفتد که در این صورت هم می تواند خسارت زا باشد.

علائم سرما زدگی درختان میوه در باغ

علائم سرما زدگی و همچنین میزان خسارت در انواع درختان با یکدیگر فرق می کند. تحمل گونه ها و ارقام مختلف به سرما بسیار متفاوت می باشد. حتی اندام های گیاهی نیز میزان حساسیت متفاوتی به سرما و سرما زدگی دارند. از میان اندام های گیاهی به ترتیب ریشه ها، برگ ها، شاخه های نورسته و در نهایت جوانه ها دارا بیشترین حساسیت به سرما می باشند. با توجه به این که ریشه های درختان در داخل خاک دائما فعالند کمتر در معرض سرما زدگی قرار می گیرند.

علائم سرما زدگی در جوانه ها و گل ها

  • تغییر رنگ و قهوه ای شدن اکسیداتیو بافت ها
  • نابودی گل های در حال تکامل در داخل جوانه
  • سیاه شدگی کامل اندام

علائم سرما زدگی در میوه ها

  • چروکیده شدن میوه
  • قهوه ای شدن دم میوه

علائم سرما زدگی در میوه ها

علائم سرما زدگی در برگ ها

به طور کلی علائم سرما زدگی در برگ های جوان بیشتر در تغییر رنگ آن ها مشهود خواهد بود. رنگ برگ هایی که دچار سرما زدگی شده اند به رنگ سبز کم رنگ یا زرد ملایم در آمده و این امر در نهایت منجر به خشکی و پژمردگی آن ها خواهد شد.

علائم سرما زدگی در برگ های بالغ به این صورت است که قسمت نوک برگ به سمت پایین خمیده می شود.

علائم سرما زدگی در برگ هایی که در دوران جوانی در تماس با سرما و یخ بندان بوده اند نیز لوله ای شکل شده و سطح پایین برگ به رنگ سبز کم رنگ بدون کرک های صفحه ای خواهد بود.

علائم سرما زدگی در برگ ها

علائم سرما زدگی در سر شاخه ها و شاخه ها

شاخه های جوان و همچنین سر شاخه ها از جمله اندام های حساس به سرما می باشند. این اندام ها بر اثر سرما بافت آن ها تغییر رنگ داده و پریدرم آن ها به رنگ برونز در می آید. این تغییر رنگ یه ویژه در قسمت هایی از شاخه که در معرض سرما بوده اند بیشتر دیده می شود.

مدیریت و کنترل سرما زدگی درختان در باغات میوه

1.انتخاب درست محل احداث باغ

انتخاب بهترین مکان مناسب برای احداث باغ در دراز مدت نقش مهمی ایفا می کند. انتخاب این مکان تحت تاثیر فاکتور های مختلفی از جمله ارتفاع از سطح دریا، درصد شیب زمین، عرض جغرافیایی، خصوصیات خاک، حاصلخیزی و قابلیت نگهداری آسیب ناشی از سرما زدگی، عمق خاک و … می باشد.

2.انتخاب گونه و رقم مناسب

انتخاب گونه و رقم مناسب برای احداث یک باغ از اهمیت ویژه ای برخوردار است. انتخاب رقم مناسب که با شرایط اقلیمی آن منطقه سازگار باشد پایه و اساس موفقیت می باشد.

3.مدیریت آبیاری و تغذیه گیاه

به طور کلی گیاهانی که با مقادیر متعادلی از عناصر غذایی رشد می کنند بهتر می توانند دما های پایین را تحمل کنند. این گیاهان اگر دچار سرما زدگی شوند خیلی سربع بهبود می یابند. گیاهان سالم و عاری از هر گونه بیماری نقطه یخبندان پایین تری نسبت به سایر گیاهان دارند. همچنین گیاهانی که تحت تاثیر خشکی قرار دارند قدرت تحمل پذیری و رشد کمتری خواهند داشت.

4.مدیریت و کنترل خاک

با کنترل و مدیریت خاک می توان تا حدودی خطر وقوع سرما و یخ بندان را کاهش داد. مدیریت خاک در پیشگیری از سرما زدگی شامل خاک باید عاری از هر گونه گیاه پوششی یا علف هرز باشد و همچنین خاک تا حد امکان مرطوب باشد.

5.استفاده از بخاری های باغی

تشعشع حرارتی عموما توسط گیاه که به طور مستقیم در معرض میدان عمل بخاری ها قرار گرفته اند جذب می شوند. تاثیر تشعشع حرارتی به نسبت معکوس با مربع فاصله کم می شود از این رو بهتر است که از تعداد زیادی بخاری با شعله کم استفاده شود.

6.استفاده از آبیاری بارانی

آب هنگامی که یخ می زند مقدار زیادی گرما آزاد می کند و این امر منجر به گرم تر شدن باغ می شود. از طرف دیگر وقتی که آب روی جوانه گیاه یخ می زند همچون عایق عمل کرده و مانع از پایین رفتن دمای آن به کمتر از صفر می شود. به طور کلی به ازای هر 5/2 میلی متر آبیاری بارانی، دما 3 درجه سانتی گراد افزایش می یابد.

6.استفاده از آبیاری بارانی

7.استفاده از ترکیبات شیمیایی

استفاده از اتفن درختان میوه هسته دار در پاییز سبب دیر تر باز شدن جوانه ها در بهار می شود. استفاده از هورمون نفتالین استیک اسید در بهار منجر به تاخیر در زمان گلدهی درختان خواهد شد.

8.ایجاد دود برای کاهش تشعشع

معمولا در شب هایی که احتمال بروز سرما وجود دارد سوزاندن کاه و کلش و سایر مواد منجر به ایجاد دود در هوای باز می شود. باید گفت هر چه ذرات معلق موجود در هوا بیشتر باشد،انعکاس حرارت کمتر می شود. زیرا تشعشع حرارت که با طول موج های بلند به طرف بالا منعکس می شود، توسط ذرات هوا جذب شده و دمای باغ را حفظ می کنند.

9.ایجاد باد شکن در اطراف باغ

کشت درختان باد شکن مانند افرا در جهت شمالی که باد های سرد از آن جهت می وزند منجر به حفاظت درختان از سرما شده و احتمال سرما زدگی را کاهش می دهند.

اقدامات لازم پس از سرما زدگی درختان میوه

بعد از تشخیص سرما زدگی، قسمت های آسیب دیده و خشک شده باید کاملا از درخت قطع شوند. بافت چوبی آسیب دیده در اثر سرما زدگی را می توان از تغییر رنگ لایه کامبیوم (بافت هدایت کننده مواد غذایی) زیر پوست درخت که بیشتر به صورت سیاه رنگ یا قهوه ای در می آید تشخیص داد. برای تعیین دقیق و انتخاب درست قسمت های خسارت دیده و قطع آن ها باید تا چند ماه صبر کرد. بنابر این بهتر است قبل از شروع فصل رشد از هرس خودداری کرده و با تعیین شدن عمق آسیب در شاخه، درخت را احیا کرد.

مشاهده تمامی محصولات فروشگاه

درباره‌ی مهندس فرزانه محمدی

Avatar

حتما ببینید

دستورالعمل های لازم در احداث باغ مرکبات

احداث باغ مرکبات نیازمند یک سری مراحل مختلفی می باشد که باید حتما به آن …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *