نماتودها آفت اصلی و درجه اول خسارتزا روی موزها

 

مقدمه :

موزها .Banana Musa spp نماتودها آفات اصلی و درجه اول موزها می باشند، و بعضی از گونه ها خسارات شدیدی به این محصولات وارد می سازند. آفات نماتودی عمده این محصولات عبارتند از: گونه های انگل ریشه، Radopholus similis, Pratylenchus coffeae, P. goodeyi, Helicotylenchus multicinctus, Meloidogyne spp. این نماتودها اصولا به هر دو طریق محلی و جهانی توسط مواد گیاهی تکثیری آلوده انتقال می یابند.

 

نماتود زیان آور حفار یا نقب زن آفت درجه یک موز

مناطق انتشار نماتود حفار یا نقب زن موز (Radopholus similis)

نماتود حفار یا نقب زن موز، R. similis انتشار بسیار وسیعی دارد، ولی نه در تمام کشورهای تروپیکی کشت موز، نماتود مزبور دارای اهمیت اقتصادی مخصوص در موزستان های تجارتی در آمریکای جنوبی و مرکزی، کارائیب، قسمت هائی از آفریقا، استرالیا، جزایر پاسیفیک، و بعضی از کشورهای جنوبی و جنوب شرقی آسیا می باشد.

نشانه ها و شناسائی نماتود حفار یا نقب زن موز (Radopholus similis)

نماتود R. similis نشانه هائی ایجاد می نماید که اصطلاحا به آن سرسیاهی (blackhead) یا پوسیدگی ریشه می گویند. موزستان های آلوده کم برگ و تنک می باشند. رشد پایه های موز متوقف شده، خوشه ها کوچک، پاجوش ها کم، و بعضی مواقع برگ ها زرد می شوند، افتادن پایه ها و شکستن آنها و پیدا شدن ریشه های مبتلا معمولا بعد از وزش بادهای تند صورت می گیرد. ریشه های ظاهر شده پایه های افتاده موز سیاه رنگ هستند. موقعی که ریشه ها مورد بررسی قرار گیرد، نکروز یا مردگی بافت به رنگ ارغوانی تا سیاه تمام پوست ریشه را فرا گرفته است، اما نسوج آوندی سفید باقی مانده و فعالیت دارند.

در غده های  corms موز نیز در محل اتصال به ریشه لکه های نکروزه مشابهی که بر اثر حمله نماتودها به ریشه است به وجود می آید. نماتود  R. similis یک اندوپارازیت مهاجر ریشه است که می توان آنرا عمدتا در حوالی قسمت های نکروتیک در نسوج ریشه و غده ها و همچنین در نمونه های خاک پیدا نمود. وجود نماتودها را در گیاه اکثرا به سهولت می توان با استخراج آنها از ریشه های مبتلای خرد شده یا خیسانده شده مورد تائید قرار داد.

اهمیت اقتصادی نماتود حفار یا نقب زن موز (Radopholus similis)

تخمین های زیادی در مورد خسارت وارده به محصول با انجام مقایسه افزایش وزن خوشه های پس از برداشت در محل های نماتودکش زده شده با جاهائی که سم به مصرف نرسیده صورت گرفته است. در محل هائی که نماتود  R. similis وجود داشته با مصرف نماتودکش افزایش محصول بین 13 تا 26 درصد در ساحل ایوری تعیین شده است. مشابه همین بررسی ها در سایر کشورهای کشت موز در دنیا، با مصرف نماتودکش افزایش محصول اندازه گیری و گزارش شده است، در کامرون 20 تا 40 درصد، ماداگاسکار 35 تا 40 درصد ، پاناما 86 درصد، استرالیا 5 تا 30 درصد، افریقای جنوبی 38 درصد، اکوادور 70 درصد، و در پورتوریکو 25 درصد می باشد.

مدیریت نماتود حفار یا نقب زن موز (Radopholus similis)

تولیدکنندگان تجارتی موز، مخصوصا آنهائی که برای تجارت صادرات بین المللی میوه اقدام می نمایند، به طور منظم از نماتودکش ها قبل و بعد از کاشت در گودها یا اطراف بوته استقرار یافته استفاده می نمایند. یک تعداد از نماتودکش های اورگانوفسفات یا کاربامات هستند که عموما به صورت گرانول نیز مصرف می شوند. هزینه گزاف مواد شیمیایی و مصرف آنها مانع استفاده از نماتودکش ها توسط تولیدکنندگان کوچک و کشاورزان می شود. طریقه دیگر مبارزه استفاده از مواد گیاهی تکثیری است که از مزارع عاری از نماتود تهیه شده باشد، یا کاشت غده های corms پوست کنده و یا تیمار حرارت دادن (آب داغ یا تابش خورشیدی solarization ) که در حذف یا کشتن نماتودها موثر است.

روش کشت بافت و تولید مواد کاشتنی عاری از نماتود نیز حائز اهمیت می باشد. طرق دیگر مدیریت نماتود R. similis و سایر نماتودها عبارتند از : کاشت یک محصول ضربتی غیر میزبان (مانند کازاوا) برای مدت 2 تا 3 سال. غرقاب کردن زمین به مدت 8 هفته بعد از جمع آوری و انهدام بقایای گیاهی موز، آیش گذاردن زمین و بدون وجود پایه های جا مانده موز در زمین، و مالچ پاشی با ضایعات آلی. قیم گذاری کنار ساقه ها و حائل بندی آنها با طناب در موقع خوشه دهی، خطر افتادگی آنها و خسارت وارد به خوشه ها را کاهش می دهد.

تشخیص نماتود حفار یا نقب زن موز (Radopholus similis)

ماده های نماتود R. similis بین 0/5 تا 0/8 میلی متر طول داشته، کرمی شکل با دم های تیز، استایلت قوی و کوتاه و سر گرد، ناحیه مری با قسمت روده ای روافتادگی دارد، ولوا در وسط بدن قرار دارد. نرها از نظر مرفولوژیکی با ماده ها تفاوت دارند.

 

ریشه های شکسته و سیاه پایه های موز افتاده و مبتلا به Radopholus similis

 

پایه های موز افتاده مبتلا به Radopholus similis بعد از وزش بادهای تند
لکه های نکروتیک در سراسر پوست ریشه های موز آلوده به Radopholus similis
نماتود ماده Radopholus similis

نماتود زیان آور و انگل حلقوی موز

مناطق انتشار نماتود زیان آور حلقوی موز|(Helicotylenchus multicinctus)

نماتود حلقوی موز Helicotylenchus multicinctus، احتمالا شایع ترین نماتود انگل ریشه های موز است که در کشورهای گرمسیر و نه گرمسیر سراسر جهان انتشار دارد. این نماتود اغلب با سایر نماتودهای انگل تواما شیوع دارند.

نشانه ها و شناسائی نماتود زیان آور حلقوی موز|(Helicotylenchus multicinctus)

کاهش رشد گیاه و اندازه خوشه و زوال تدریجی تولید طی چندین سال وگاهی اوقات همراه با ظهور نشانه های کمبود موادغذائی می باشد. نشانه های صدمه روی موزهای کاشته شده در نواحی حاشیه ای بیشتر از نواحی اصلی تروپیکی کشت موز نمایان می گردد. زخم های سیاه گرد کوچکی در سطح ریشه ها ابتدا ظاهر می شود و بعدا توسعه یافته و تمام سطح ریشه ها را فرا می گیرد، ولی انگل عمیقا نفوذ نمی نماید. در مقایسه با علائم حاصله مربوط به  R. similis و .Pratylenchus spp نماتود  H. multicinctus یک انگل اندوپارازیت مهاجر پوست خارجی ریشه ها می باشد، تمام مراحل این نماتود را می توان در خاک اطراف ریشه نیز پیدا نمود. استخراج نماتود از ریشه آسان ترین روش تائید حضور آن می باشد.

اهمیت اقتصادی نماتود زیان آور حلقوی موز|(Helicotylenchus multicinctus)

نماتود  H. multicinctus مهم ترین آفت نماتودی در مناطقی که شرایط تولید موز زیر اپتی مم و فاکتورهای درجه حرارت و بارندگی محدود است(مانند نواحی مدیترانه و خاورمیانه) می باشد. در این مناطق که درجه حرارت ها پائین است، صدمات بیشتر نماتودهای .Radopholus , Pratylenchus spp نیز وجود ندارد.

مدیریت نماتود زیان آور حلقوی موز|(Helicotylenchus multicinctus)

روش های مدیریتی که در مورد  R. similis شرح داده شد برای این گونه موثر شناخته نشده است.

تشخیص نماتود زیان آور حلقوی موز|(Helicotylenchus multicinctus)

نماتودهای ماده به طول 0/5 تا 0/7 میلی متر هستند و موقعی که کشته شوند به صورت حلقوی قرار می گیرند. استایلت به خوبی رشد کرده، سر مخروطی، غده های مری با روده روی هم افتاده، ولوا در وسط قسمت خلفی بدن قرار گرفته، دم کوتاه و با بیرون زدگی گرد می باشد.

 

نماتود ماده Helicotylenchus multicinctus

نماتود زیان آور و انگل زخم زای موز

مناطق انتشار نماتود زیان آور و انگل زخم زای موز (Pratylenchus goodeyi)

نماتود Pratylenchus goodeyi، یک نماتود زخم زا بوده و نسبت به سایر نماتودهای موز انتشار محدود دارد، اما یک آفت مهم محصول موز در جزایر قناری، تانزانیا، کنیا، و اوگاندا در شرق آفریقا و کامرون در غرب آفریقا محسوب می شود.

نشانه ها و شناسائی نماتود زیان آور و انگل زخم زای موز (Pratylenchus goodeyi)

نشانه های فوقانی و صدمه ریشه خیلی شبیه علائمی است که  R. similis ایجاد می نماید. رشد و اندازه خوشه شدیدا کاهش می یابد، افتادگی و ظهور ریشه معمول است، نکروز یا مردگی قرمز رنگ تا ارغوانی در سراسر ریشه در بافت پوست تا آوندها گسترش دارد و این نکروز به قسمت قاعده غده ها نیز سرایت می نماید. نماتود P. goodeyi یک اندوپارازیت مهاجر است و تمام مراحل زندگی آن را می توان از اطراف نسوج نکروتیک جدا نمود. تشخیص وجود نماتود و تعیین جمعیت آن مانند گونه  R. similis می باشد.

اهمیت اقتصادی نماتود زیان آور و انگل زخم زای موز (Pratylenchus goodeyi)

نماتود P. goodeyi  فقط در جزایر قنادی به عنوان یک آفت موز انتشار دارد. در ناحیه کشت موز در تانزانیا، نماتود مزبور در بیش از 90 درصد مزارع دیده شده است.

مدیریت نماتود زیان آور و انگل زخم زای موز (Pratylenchus goodeyi)

تیمارهای شیمیائی در جزایر قناری و جائی که  P. goodeyi روی موزهای دسری تجارتی شیوع دارد اجرا می شود، اما در افریقا مصرف نماتودکش ها روی موز مورد پذیرش نیست. سایر روش های مدیریتی مانند آنچه است که در مورد  R. similis ذکر گردید.

تشخیص نماتود زیان آور و انگل زخم زای موز (Pratylenchus goodeyi)

نماتود ماده موقعی که با حرارت کشته می شود کمی خمیده است، طول 0/6 تا 0/7 میلی متر و دارای دمی کوتاه و تیز است. این نماتود ظاهرا شبیه R. similis  است اما ولوای آن خلفی است.

 

ریشه های افتاده شکسته و نکروتیک موز که مورد حمله Pratylenchus goodeyi می باشد.
نماتود Pratylenchus goodeyi در بافت ریشه

نماتود زیان آور و انگل زخم زای ارغوانی موز

مناطق انتشار نماتود زیان آور زخم زای ارغوانی موز (Pratylenchus coffeae)

نماتود P. Coffeae ، نماتود زخم زای دیگری است که به عنوان یک آفت برای موز و سایر گونه های موز .Musa spp در برزیل، اکوادور، برونی، جزایر قناری، جمهوری دومینیکن، هندوستان، فیلیپین، گینه نو، افریقای جنوبی، تایلند، کاستاریکا، پاناما، هوندوراس شناخته شده است. این نماتود احتمالا بومی جزایر پاسیفیک و کشورهای پاسیفیک ریم می باشد.

نشانه ها و شناسائی نماتود زیان آور زخم زای ارغوانی موز (Pratylenchus coffeae)

نشانه های صدمه این نماتود اغلب از نشانه های حاصله توسط گونه های  R. similis, P. goodeyi غیرقابل تشخیص است، گرچه در بعضی از کشورها گزارش شده که P. coffeae  روی موز سبز، آباکا، و موزهای پختنی و دیپلوئید صدمه بیشتر از موزهای دسری تجارتی وارد می سازد. روی ریشه های گیاهان افتاده، زخم های ارغوانی تا سیاه روی پوست ریشه ایجاد شده و سپس توسعه می یابد. نماتود  P. coffeae یک اندوپارازیت مهاجر بوده و همین طور که روی ریشه مهاجرت می نماید ایجاد خسارت می نماید. تمام مراحل زندگی به انضمام تخم ها را می توان در حوالی نسوج نکروتیک، و همچنین در خاک اطراف گیاه پیدا نمود. ارزیابی جمعیت ها و صدمه این نماتود مانند گونه های R. similis, P. goodeyi می باشد.

اهمیت اقتصادی نماتود زیان آور زخم زای ارغوانی موز (Pratylenchus coffeae)

این گونه نماتود زخم مخصوصا روی موزها، موز سبزها، و آباکا در کشورهای پاسیفیک، آمریکای جنوبی و مرکزی، و کوبا که جمعیت آنها بالاست حائز اهمیت می باشد. این نماتود در آفریقای جنوبی آفت مهمی روی موزهای دسری بوده و میزان خسارت آن به 80 درصد می رسد.

تشخیص نماتود زیان آور زخم زای ارغوانی موز (Pratylenchus coffeae)

ماده ها موقعی که با حرارت کشته می شوند، کمی خمیده هستند و طول 0/5 تا 0/7 میلی متر بوده، دم آن تیز و کوتاه و ولوا خلفی است. تشخیص گونه های Pratylenchus  مشکل بوده و لازمست از کمک متخصصین استفاده شود.

 

نکروز یا مردگی ریشه و غده های موز بر اثر Pratylenchus coffeae
نماتود ماده Pratylenchus coffeae

نماتود زیان آور گره ای ریشه موز

مناطق انتشار نماتود زیان آور گره ای ریشه موز (.Meloidogyne spp)

نماتودهای گره ای ریشه، Meloidogyne، M. incognita, M. arenaria, M. javanica عمدتا را می توان در تمام مناطق موزکاری جهان پیدا کرد.

نشانه ها و شناسائی نماتود زیان آور گره ای ریشه موز (.Meloidogyne spp)

گونه های .Meloidogyne spp هیچ گونه نشانه های مشخص روی اندام های فوقانی گیاه به استثنای گهگاه رشد کم تولید نمی نمایند. در مورد اهمیت اقتصادی صدمه این نماتودها روی گیاه کامل گزارش کمی وجود دارد، اما آنها می توانند روی گیاهان جوانی که از طریق کشت بافت تولید شده اند مسئله ساز باشند. نماتودهای مزبور روی ریشه تولید تورم ها یا گال هائی کرده که عمدتا در نوک ریشه ها و یا روی ریشه های جوان می باشد، گاهی نیز لکه های نکروتیکی در نسوج ریشه به وجود می آید. گونه ها .Meloidogyne spp اندوپارازیت های ساکنی هستند، که ماده های آنها در موقع تکامل متورم می شوند. گال زائی روی ریشه ها علامت مشخص ابتلا آنها به گونه های .Meloidogyne spp است.

اهمیت اقتصادی نماتود زیان آور گره ای ریشه موز (.Meloidogyne spp)

گرچه نماتودهای گره ای ریشه آفات اصلی محصولات دیگر گرمسیری و نیمه گرمسیری هستند، اما آنها عمدتا روی موزها آفت جزئی و درجه دوم محسوب می شوند. گزارش هائی نیز در دست است که نماتودهای .Meloidogyne spp می توانند روی گیاهچه های حاصله از کشت بافت که برای تکثیر تهیه شده اند صدمه وارد سازند.

مدیریت نماتود زیان آور گره ای ریشه موز (.Meloidogyne spp)

نماتودهای Meloidogyne  ندرتا درغیاب سایر نماتودها شیوع می یابند و بدین جهت مدیریت آن به تنهائی معمولا مورد تائید نمی باشد. مطمئن شوید خاکی که در آن می خواهید گیاهچه های موز را بکارید قبلا آلوده به نماتود نبوده باشد تا از آلودگی گیاه در مراحل اولیه رشد جلوگیری به عمل آید.

تشخیص نماتود زیان آور گره ای ریشه موز (.Meloidogyne spp)

ماده های رسیده متورم و گرد و گردن آنها بیرون زده است. طول آنها 0/5 تا 1 میل متر و در مراحل تکاملی در ریه سوسیسی شکل و بدون استایلت هستند. نماتودهای جوان مرحله دوم آلوده کننده کرمی شکل به طول 0/35 تا 0/5 میلی متر، با یک استایلت قوی و تیز، تقریبا دم تیز است.

 

نماتودهای جوان آلوده کننده مرحله دوم Meloidogyne

 

 

گال های روی ریشه های موز بر اثر نماتود گره ای ریشه Meloidogyne
مشاهده محتوا بیشتر
ادامه مطلب مهندس حسنی سعدی
بارگذاری بیشتر در حشرات، آفات و بیماریها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

نماتودهای زیان آور محصولات میوه سردسیری و خشکبار

نماتودهای زیان آور محصولات میوه سردسیری و خشکبار محصولات میوه سردسیری و خشکبار (Deciduous …