آموزش آبیاری درختان انار

باغ انار را تا نیمه دوم اردیبهشت ماه آب نمی دهند، تا گلهای بار دهنده بیشتری به روی درخت ظاهر شده و ریشه های جدید به فعالیت بیشتری وادار شوند علاوه بر این از رویش شاخ و برگ اضافی نیز جلوگیری می گردد. در آبیاری نوبت اول و دوم باید سعی شود که درختان انار کاملا سیراب شوند چون این نوبت مهمترین و موثرترین آبیاری از لحاظ تشکیل تعداد میوه روی درخت می باشد.

پس از این دو نوبت آبیاری در زمین های سبک هفته ای یکبار و در زمین های سنگین هر 10 روز یکبار باید عملیات آبیاری را ادامه داد. نیاز انار به آب از اغلب درختان کمتر و مقاومت آن به کم آبی بیشتر از سایر درختان میوه است، ولی باید به خاطر داشت که درختان را باید به کم یا زیاد آب دادن عادت داد، آبیاری نا منظم بخصوص اگر درخت میوه داشته باشد خطر ناک و اغلب سبب ترکیدن میوه می شود.

در زمان گلدهی باید آبیاری را قطع کرد تا انار ببندد و در حین آبیاری باید از زیر آب کردن طوقه درختان خودداری کرد. در بعضی از نوشته ها در مورد آبیاری باغات انار چنین آمده است: در فواصل معین و مرتب که بستگی به سن درختان دارد، باید عملیات آبیاری را انجام داد، بدین صورت که در دو سه سال اول هر هفت روز و بعد از شروع باردهی به فواصل بیشتر و گاهی تا 5 روزیکبار در مناطقی که دور آبیاری 2 تا 8 روز است کیفیت میوه بهتر و ترک خوردگی آن کمتر است. به طور کلی دور و میزان آبیاری در هر منطقه با توجه به عوامل زیر تعیین گردد:

  1. جنس خاک (رسی۔ شنی ورسی- لومی)، میزان کودهای مصرف نشده و عمق خاکی زراعی
  2. شرایط محیطی ( درجه حرارت، باد، رطوبت و غیره )
  3. سن درخت
  4.  میزان آب موجود

روش شخم در باغات انار چگونه است؟

باغ انار همه ساله احتیاج به شخم دارد و زمان مناسب آن از اواخر پاییز تا اوایل بهار بوده و عمق متوسط مفید آن 25 تا 40 سانتی متر است. در سطوح کوچک فاصله بین درختان و داخل جوی ها را بوسیله کارگر و با بیل شخم می زنند و در سطوح بزرگتر و مکانیزه از تراکتورهای کوچک باغی ( برای صرفه جویی در هزینه کارگر و دفع علفهای هرز و غیره) استفاده می گردد.

شخم انار

آشنایی با روش تشخیص وضعیت تغذیه ای در باغ های انار

محققین برای تشخیص وضعیت تغذیه ای در باغ های انار، تجزیه برگ را بهترین روش می دانند به عقیده آنها مناسب ترین نمونه ، برگ هشتم از نوک شاخه بوده و بهترین زمان برای نمونه برداری برگ ، اردیبهشت ماه است.

همچنین برخی معتقدند که برگ های هفت ماهه، بهترین نمونه ها برای وضعیت تغذیه ای ازت ، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و برگ های 4 ماهه، بهترین نمونه برای بررسی وضعیت تغذیه ای آهن و روی در درختان به شمار می روند.

مزایای استفاده از مواد آلی

  • تامین عناصر غذایی
  • بهبود ساختمان خاک
  • کاهش تبخیر سطحی
  • جلو گیری از تمرکز نمک در سطح خاک

تمام موارد در افزایش عملکرد و بهبود کیفیت میوه انار موثر است.

بعلاوه رابطه مثبتی بین میزان مواد آلی و فسفر قابل جذب در خاک وجود دارد.توصیه عمومی در زمینه مصرف کود بر اساس بافت خاک، درصد کربن آلی در خاک و pH قابل تغییر است. با توجه به اینکه اغلب باغهای انار در مناطق گرم و خشک قرار دارند و انار کاران نیز کودهای آلی، ازته، فسفر را به روش غیر اصولی مورد استفاده قرار می دهند مصرف مواد آلی به علت گرمای زیاد ، رطوبت کم، تجزیه سریع، نمی تواند تمام نیاز درختان انار به عناصر کم مصرف را تامین نماید لذا استفاده از عناصر کم مصرف امری ضروری است.

بنابراین توصیه می شود کودهای حاوی عناصر ریز مغذی در پاییز و با زمستان همراه با کودهای شیمیایی پوسیده و کود دامی در سایه انداز درخت به صورت کانال کود و با چالکود مورد استافاده قرار گیرد.

علل استفاده از کودهای شیمیایی

  • کمبود مواد غذایی در خاک
  • بالا رفتن سطح زیر کشت محصولات کشاورزی

کود شیمیایی

عواملی که باعث کم شدن مواد غذایی قابل جذب در خاک می شوند عبارتند از:

  1. فرسایش
  2. شستشو
  3. برداشت محصول

1-فرسایش :

در زمینهای شیب دار و تحت تاثیر آبهای جاری صورت می گیرد و باعث انتقال مقداری از مواد غذایی از نقاط مرتفع به جلگه می شود.

2- شستشو :

عملی است که تحت تاثیر آبها فرو رفته و در نتیجه بعضی از ترکیبات محلول نظیر نیترات ها مخصوصا در زمین های عاری از رویش سطح زمین را ترک کرده و به عمق زمین متصل نمی شوند. فسفر و پتاسیم در مقایسه با نیتراتها با سرعت کمتری حرکت می کنند.

3-برداشت محصول:

برداشت محصول و ضعیف شدن خاک از نظر مواد غذایی بسیار محرز بوده که قسمتی از این کمبود با بر گرداندن برگ ها، ساقه ها و سایر بقایای گیاهی به خاک برطرف می شود.

بالا رفتن سطح زیر کشت محصولات کشاورزی

در نتیجه ازدیاد جمعیت و همچنین بالا رفتن نیاز سرانه افراد به وقوع می پیوندد. این اشکال ازدیاد سطح زیر کشت و حاصلخیز کردن خاک تا حدودی برطرف می شود. استفاده از کودهای شیمیایی و همچنین از بین بردن آفات گیاهی میزان محصول را در واحد سطح افزایش می دهد.

میزان عناصر مورد نیاز گیاه به سه دسته عناصر غذایی پر مصرف، کم مصرف، میان مصرف تقسیم می گردد:

عناصر غذایی پرمصرف:

شامل ازت، فسفر، پتاسیم، منیزیم

عناصر غذایی میان مصرف:

کلسیم و گو گرد که به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم در افزایش عملکرد انار تاثیر دارد.

عناصر غذایی کم مصرف:

آهن ، روی، منگنز، بر، مس غالب ریشه های فعال برای جذب عناصر در درختان انار در عمق 30cm خاک متمرکز شده اندو جذب عناصر غذایی و آب توسط آنها صورت می گیرد. مصرف کودهای دامی و مواد آلی به صورت چالکود یا کانال کود، به صورت سالانه یکی از مهمترین عوامل در افزایش کمی و کیفی انار به حساب می آید.

عناصر غذایی پرمصرف

به طور کلی بر اساس انجام آزمون خاک صورت گرفته می توان 1.3 کود از ته و تمام کود فسفاته و پتاسیمی را همراه با کودهای دامی حداکثر یک ماه قبل از تورم جوانه ها ( بعد از ریزش برگ ها) مصرف کرد. 1.3 ازت پس از ریزش کامل گلبرگ ها و 1.3 ازت باقی مانده به فاصله دو ماه پس از مرحله دوم مصرف می گردد.

به منظور استفاده از کودهای مصرفی بهتر است کودها را در نیمه خارجی سایه انداز تاج درخت به صورت چالکود یا کانال کود استفاده گردد. کود ازته نباید در اواخر فصل رشد، به صورت سرک در خاک مصرف شود زیرا این عمل باعث تحریک رشد رویشی و آبکی شدن شاخه ها شده و مقاومت گیاه را در برابر سرمازدگی کاهش می هد.

عناصر غذایی میان مصرف

با توجه به آهکی بودن و گاهی شور بودن خاک باغ های انار و نیز بالا بودن درجه شوری و وجود بیکربنات فراوان در اکثر مناطق تحت کشت انار به منظور اصلاح pH خاک و تامین نیاز غذایی گوگرد و کلسیم، استفاده از کودهای گوگردی، همراه با مواد آلی و سولفات کلسیم به صورت کانال کود در باغات توصیه می شود که میزان مصرف این عناصر بر اساس آزمون خاک صورت می گیرد.

عناصر غذایی کم مصرف

عناصر غذایی کم مصرف نقش مهمی در افزایش عملکرد و ارتقاء کیفیت انار ( جلوگیری از ترکیدگی پوسته خارجی انار) دارند . استفاده از کودهای آلی موجب کاهشpH و در نتیجه اسیدی شدن خاک می شود و علاوه بر بهبود خواص فیزیکی و شیمیایی خاک، حلالیت تعدادی از عناصر غذایی به ویژه فسفر، آهن، روی، منگنز، بر، مس را افزایش می دهد.

مطالعات انجام شد کشور های مختلف مانند مصر نشان می دهد که کشت همزمان یونجه در بین ردیف های درختان انار به طور معنی داری آهن، منگنز را در برگ های انار افزایش می دهد و در تامین این عناص درختان موثر است.در صورتی که بخواهیم در موقع احداث، به باغ انار کود حیوانی بدهیم باید آنرا همراه با شخم پاییزه با خاک مخلوط کنیم، تا در زمستان بپوسد.

در سال های بعد کود حیوانی را باید قبل از شخم در داخل جوی ها و وسط ردیف درختان پخش نمود تا پس از شخم زیر خاک فرو برود و در صورت نیاز به کودهای شیمیایی می توان از کود های اوره(در بهار و در دو نوبت) و فسفات آمونیم( در پاییز با اوایل زمستان )استفاده کرد. میزان مصرف این کودها به سن درختان ، میزان رشد و آب موجود بستگی دارد .

توصیه می شود برای درختان جوان 300 تا 500 گرم اوره و 300 تا 500 گرم فسفات در هر سال به زمین داده شود که عمل کود دهی را می توان به دو روش انجام داد:

الف – کود اوره : درختان هر جوی را شمرده و سهم کودی درختان رازیر آنها و محل آبیاری می پاشند و با نوک بیل خاک را بر می گردانند سپس آبیاری می کنند.

ب- کودهای فسفاته : دور سایه انداز درخت شیاری ایجاد کرده و مقدار کود لازم را داخل شیار ریخته و روی آنرا با خاک می پوشانند لازم است همه ساله در پاییز یا هر دو سال یکبار در هر هکتار باغ انار 20 تا 30 تن کود دامی توزیع گردد تا باغات از رشد طبیعی برخوردار بوده و میوه با کیفیت مطلوب و مناسب صادرات تولید کنند.

اخیرا موسسه تحقیقات آب و خاک دستور العملی جهت تغذیه باغات میوه از جمله انار منتشر نموده که عینا در زیر درج می گردد. با توجه به این که دستورالعمل فوق با توجه به ویژگی های هر منطقه متغیر است توصیه می شود قبل از اقدام به انجام آن با کارشناسان مربوطه مشورت گردد.

نحوه تامین غذایی برای درختان انار

تامین نیاز غذایی درختان به شکل بهینه ضامن تولید اقتصادی و بهره برداری مناسب خواهد بود. از این رو شناخت دقیق نیاز غذایی درختان انار و نقش هر یک از عناصر غذایی در چرخه سوخت و ساز یا متابولیسم گیاه راهنمای ما در مدیریت و نگهداری باغات می باشد.

به دلیل تاثیرات کودهای شیمیایی بر سلامت خاک و کیفیت محصولات کشاورزی موضوع استفاده از کودهای آلی و حذف کامل کودهای شیمیایی از چرخه تولید و تمرکز بر تولیدات ارگانیک مسئله مهم دیگری است که مسیر کشاورزی نوین را روشن می سازد.

هدف ما در این سایت نیز توسعه باغداری ارگانیک می باشد. باغات انار ایران عملا از سموم کشاورزی استفاده نمی کنند. می توان با افزایش آگاهی باغداران و ارتقاء دیدگاه کارشناسان باغداری موضوع حذف کودهای شیمیایی را مدیریت کرده و با ارائه جایگزین های موثر باغات انار ایران را بسوی تولیدی کاملا ارگانیک هدایت نمود.

کود دهی

بررسی نیاز آبی درخت انار

میزان آب مورد نیاز برای هر هکتار باغ به طریق سنتی تقریبا حدود 30000 متر مکعب می باشد و در تحقیقات انجام شده در زیر میزان آب مصرفی در روش کرتی 21000 و در روش جوی و پشته 15000 و در روش قطره ای 7000 متر مکعب در طول یک فصل رشد می باشد، هر چه فواصل آبیاری کو تاهتر باشد میزان آبی که در دسترس درخت قرار می گیرد، بیشتر خواهد بود و به این تر ترتیب راندمان آب آبیاری بالا خواهد رفت.

مواد غذایی ضروری گیاه

تحقیقات نشان می دهد که برای عمده گیاهان وجود 16 عنصر شیمیایی برای رشد و نمو آنها شده اند. ضروری است این عناصر در دو گروه عمده شامل 3 عنصر غیر معدنی و 13 عنصر معدنی طبقه بندی شدهاند.

عناصر غذایی غیر معدنی:

شامل کربن (C) هیدروژن (H) و اکسیژن (o) می باشد. این عناصر در اتمسفر و آب یافت می شوند و در فرایند فتوسنتز مورد استفاده و عامل اصلی رشد گیاهان هستند.

عناصر غذایی غیر معدنی:

شامل عناصر پرمصرف (ماکرو) ازت (N) فسفر (P) پتاسیم (K) کلسیم (Ca) منیزیم (Mg) و گوگرد (S) بعلاوه عناصر کم مصرف (میکرو) آهن (fa) منگنز (Mn) روی (Zn) مولیبدن (Mo) مس (Cu) کلر(

  1. (CI) و بر (Br) می باشد، وجود پنج عنصر وانادیم، کبالت، سیلیسیم، نیکل، و سدیم نیز در خاک ضروری است که تقریبا هیچگاه کمبود آنها حس نمی شود. گیاهان عناصر ماکرو را بیشترمصرف می کنند و از اینرو آنها به عنوان عناصر پر مصرف شناخته می شوند. اما میزان مصرف عناصرتعیین کننده درجه اهمیت آنها نیست چرا که میزان تولید محصول بر اساس میزان قابل دسترسی عنصری تعیین می شود که در حداقل قرار دارد.

چنانچه بدون توجه به نسبت عناصر در خاک اقدام به افزایش کمی تعداد از عناصر نماییم، نه تنها تاثیری بر عملکرد درخت نخواهد داشت بلکه در مواردی به نتایج معکوس منجر خواهد شد. اطلاع از نسبت عناصر موجود در خاک مناسب در ختان انار از راه تجزیه ماده خشک آن حاصل می گردد که میتواند در مدیریت تغذیه گیاهان راه گشا باشد. در جدول ذیل نسبت به عناصر در ماده خشک انار آورده شده است

عنصر ازت% پتاسیم% منیزیم% گوگرد% آهنPPM منگنزPPM برPPM رویPPM مسPPM مولیبدنPPM
میزان 2-2.5 1.5-0.6 2-0.7 —– 200-70 70-15 60-25 70-15 70-30 —–

درختان انار با حفظ نسبت های مذکور مقادیر مختلفی از کلیه مواد معدنی فوق الذکر را از خاک کشاورزی جذب می کنند. جایگزینی این عناصر از طریق کوددهی مستمر سالیانه با دوره از سبب پایداری در رشد و تولید محصول مناسب خواهد بود.

این جایگزینی از طریق کودهای شیمیایی و کود های آلی صورت می گیرد در ادامه به نقش هر یک از این عناصر و نحوه جذب آنها از طریق معرفی کود های شیمیایی موجود در بازار خواهیم پرداخت.

ازت

فراوان ترین عنصر موجود در جو می باشد و در بین عناصر پر مصرفترین عنصر بوده که بصورت یون های نیترات NO3-1 و آمونیم NH4+1 و اوره CH4N2O از طریق ریشه ها جذب و پس از انتقال به برگ ها در سنتز اسیدهای آمینه دخالت و نهایتا پروتئین ها را می سازند.

ازت بخش مهمی از سایر ترکیبات آلی نظیر رنگدانه کلروفیل و کوآنزیم ها را تشکیل می دهد.ازت رشد رویشی درخت را تحریک می کند و در صورت مصرف زیاد منجر به ایجاد بافتهای نرم و افزایش پاجوش و تنها جوش در درخت شده و بر فرآیند تولید محصول اثر معکوس می گذارد. ازت خاک از دو منبع کودهای آلی و شیمیایی تامین می گردند.

کودهای حیوانی و کودهای سبز عمده ترین منابع آلی تامین ازت می باشند. کود اوره با 46% ازت و نیترات آمونیوم با 33.5%ازت و نیترات پتاسیم با 20.5% ازت و … از عمده ترین مودهای شیمایی و منبع تامین ازت می باشند. نیترات یک آنیون بسیار محلول است که بوسیله خاک جذب نمی شود و از اینرو براحتی می تواند بطرف ریشه ها حرکت کند و یا بوسیله آبشویی از دسترس گیاه خارج شود.

اوره نیز متحرک و على رغم جذب آسان می تواند با آبشویی از دسترس خارج شود، اما آمونیوم بار مثبت دارد و مثل سایر کاتیون ها جذب ذرات خاک می شود و از اینرو تحرک و آبشویی آن محدود است. اوره بطور کامل در آب محلول بوده و از اینرو تنها ترکیب مطمئن برای استفاده در تانک کود می باشد. سایر ترکیبات ازت امکان انحلال کامل در آب را نداشته و از اینرو توصیه می گردد به هیچ عنوان از این کودها در تانک کود استفاده نکنید.

بی دقتی در این امر به گرفتگی سراسری قطره چکانها منجر می گردد. در مورد مصرف کود ازت همیشه به نسبت بین ماده آلی کربن C وماده معدنی N توجه داشته باشید.

بهترین نسبت 10 = C / N می باشد که بسیار ایده آل می باشد، سعی شود این نسبت در عمل به کمتر از 2 کاهش نیابد از اینرو قبل از تامین کمبود ازت از طریق کود شیمیایی به افزایش ماده آلی خاک اعتنا کنید در غیر این صورت درختی با قدرت رویش بالا و توان زایشی محدود را به ارث خواهید برد.

نیاز خالص هر درخت بالغ انار به کود ازته 100 گرم در سال می باشد. تامین این عنصر از طریق کودهای شیمیایی نیازمند توجه ویژه ای است . حدود 200 گرم کود اوره 46% تامین کننده نیاز درخت به این عنصر اساسی می باشد. کود اوره بسرعت در آب حل شده و جذب گیاه می گردد، غلظت بالای این کود در اوائل دوره رشد در پایان زمستان می تواند با افزایش رشد رویشی و کاهش گل انگیزی درخت گردد.

از اینرو توصیه این است که این کود را در 3 نوبت ابتدا یک سوم کود از ته از ترکیبات آمونیوم را در اواخر پائیز و پس از خواب رفتن درخت در اعماق زمین چال کود کرده و تا پایان اردیبهشت و تبدیل شدن میوه ها از تحویل کود ازته همراه آب آبیاری و سایر روشها جدا خودداری کنید.

پس از این مقطع بهتر است این کود را در غلضتهای پائین همراه آب آبیاری در چند نوبت برای درخت تا اواخر تیر ماه تامین گردد. در اواخر دوره رشد نیز تامین کود ازته در غلظت کم همراه آب آبیاری جهت کامل شدن موثر خواهد بود.

فسفر

فسفر یک عنصر تشکیل دهنده تمام بافت های گیاهی است که بویژه در بخش های جوان، گل ها و بذرها به مقدار زیادی وجود دارد. وجود این عنصر برای تقسیم سلولی ونمو بافت های مریسمی ضروری است. فسفر عنصر تشکیل دهنده بسیاری از ترکیبات مانند اسیدهای نوکلئیک، فسفر لیپیدها و کو آنزیم هایی مانند آدنوزین تری فسفات می باشد. نهالهای جوان به فسفر زیادی برای تحریک رشد ریشه ها دارند.

حداکثر فسفر قابل جذب گیاه در pH خاک بین 6.5 تا 7.5 اتفاق می افتد فسفر در خاک بصورت H2PO4-1- و 2-H2PO4و 3-H2PO4 قابل جذب است که در فرم اول بیشتر و سریعتر جذب می شود. کودهای شیمیایی فسفاته در انواع مختلفی نظیر فسفات 7% و سوپر فسفات تریپل 12% که در آب نسبتا محلولند، همچنین منو و دی آمونیوم فسفات 8.7 و 21 درصد و … که این دو از سنگ های فسفاته تولید شده و به مرور تبدیل و جذب می گردند.

کمبود فسفر بر رشد کلی درخت و ریشه ها اثر گذار است. در این حالت شاخه ها کوتاه و باریک شده برگ های کوچک می گردند و زودتر از سایر برگ ها می ریزند، همچنین گلدهی درختان به طور چشمگیری تحت تاثیر کمبود فسفر کاهش می یابد و رسیدن و بلوغ میوه ها نیز به تاخیر می افتد.

قرمز شدن ساقه و ارغوانی شدن برگ ها و خشک شدن نوک برگ های پیرتر از علائم کمبود فسفر می باشد زیرا این کمبود بر تشکیل سریعتر رنگدانه های آنتی سیانین اثر گذار است. جذب فسفر عملا در خاکهای اسیدی و بازی با محدودیت مواجه است .

در خاک اسیدی قوی فسفر بوسیله جذب مخصوص بر روی سطوح ذرات اکسید آلومینیم و آهن رسوب و به صورت فسفات آلومینیم و آهن محبوی می گردد و در خاکهای بازی فسفات کلسیم کم محلول تشکیل می شود و فسفر جذب شده از محلول خاک بوسیله ریشه ها با این فسفر جایگزین می شود و اگر کود فسفری به خاک اضافه شود بیشتر آن برای ریشه ها غیر قابل جذب می باشد.

نیاز خاص سالیانه هر درخت انار به فسفر حدود 4.5 گرم می باشد که به دلیل دیر جذب بودن می باید یک نوبت در سال و در انتهای پائیز در عمق 30 سانتی خاک چال کود شود. در صورت استفاده از فسفات دی آمونیم حدود 150 گرم از این کود حاوی مقادیری ازت نیز می باشد باید مورد استفاده قرار گیرد.

پتاسیم

بر خلاف ازت و فسفر که بخشایی از ساختمان مولکولی بسیاری از ترکیبات آلی در گیاهان را تشکیل می دهند، پتاسیم نمی تواند وارد ترکیبات مهم تشکیل دهند سلول مانند پروتئین ها، کلروفیل و کربوهیدرات ها شود. به عبارتی پتاسیم در گیاه نقش ساختمانی ندارد و علی رغم مشخص نشدن کامل این عنصر ، ریشه ها مقدار زیادی پتاسیم را به چرخه سوخت و ساز گیاه وارد می کنند.

پتاسیم نقش مهمی در فتوسنتز و ساخت کربوهیدرات ها دارد این عناصر فعال کننده سیستم های آنزیمی گیاه است و نقش معنی داری در تعریق گیاهی و آب موجود در سلول های گیاه دارد. به گونه ای که کمبود پتاسیم از عوامل اتلاف آب درختان محسوب می شود. در مقایسه با فسفر پتاسیم در مقادیر بیشتری در انواع خاکها یافت می شود.

شکل قابل جذب پتاسیم به صورت یون 1+K می باشد. کودهای شیمیایی پتاسه بصورت سولفات پتاسیم با 41.5% پتاسیم، نیترات پتاسیم، کلروپتاسیم و … می باشند که مورد اول بیشتر رایج است.

گیاهان به مقدار زیادی پتاسیم نیاز دارند و معمولا پتاسیم را از سطح خاک گرفته و روی ریشه ها ذخیره می کنند. با جذب پتاسیم توسط ریشه ها خاک مجاور پتاسیم را در محل ریشه ها آزاد می کند. پتاسیم عموما در سطح رویی خاک از غلظت بالایی برخوردار است. بر گردان کردن خاک سطحی و شخم سالیانه بستر خاک به افزایش سطح پتاسیم خاک در محدود ریشه کمک می کند.

از نتایج خاکپوش های دوره ای در باغات انار ساوه افزایش سطح پتاسیم خاک نشان دهد. نیاز خالص سالیانه هر درخت انار به پتاسیم حدود 50 گرم می باشد. اگر این نیاز توسط سولفات پتاسیم تامین می شود حدود 120 گرم از آنرا در دو نوبت اواخر پائیز و اوائل تابستان به میزان برابر در عمق 20 سانتی خاک چال کنید. توجه داشته باشید تامین پتاسیم لازم در تابستان بر سطح تعریق گیاه اثر مثبت دارد.

کلسیم

کلسیم از عناصر ضروری برای رشد گیاه محسوب می شود. علی رغم اینکه مقادیر زیادی کلسی توسط گیاهان از خاک جذب می شوند اما در عمل نیاز گیاهان به این عنصر بیش از نیاز به عناصر کم مصرف نیست. کلسیم بطور عمده در برگها وجو دارد، بذر و میوه ها نیز حاوی مقادیر متنابهی از این عنصر می باشد. در بین عناصر مورد نیاز گیاه کلسیم در کنار منیزیوم در محلول خاک بیشترین فراوانی را دارد.

یونهای کلسیم حدود 80 درصد محلهای فعال بر روی ذرات خاک را در اشغال دارند این دسترسی فراوان توسط فرآیند تبادل کاتیونی کنترل می شود. کلسیم عنصر بسیار مهمی برای نمو ریشه و اعمال آن است. این عنصر در تقسیم سلولی دخالت داشته و از اجزا تشکیل دهنده کروموزم می باشد و نقش تنظیم کننده در تنفس گیاه ایفا می کند.

این عنصر به شکل یون ۲+Ca از محلول خاک یا کمپلکس های رس جذب ریشه می شود. معمولا اکثر خاک ها از مقدار کافی این عنصر برای رشد رضایت بخش گیاه برخوردارند. بعلاوه در بسیاری از کود های شیمیایی که به صورت دوره ای مصرف می شود کلسیم بصورت جزء ثانویه و بشکل ناخالص در آنها وجود دارد بنابراین مصرف کودهای کلسیمی بشکل مستقل بندرت ضرورت می یابد.

کمبود کلسیم در باغات انار امر مشهودی نیست از اینرو مصرف این نوع کودها در برنامه جاری باغات انار قرار ندارد. به طور کلی در شرایط اسیدی شدن خاک افزودن آهک یا همان کربنات کلسیم یا دولومیت می تواند ضمن خنثی کردن اثر اسیدی خاک مورد نیاز را تامین نماید. برای رفع کمبود کلسیم در شرایط قلیائیت خاک که به جهت وجود سدیم زیاد حاصل می شود مصرف گچ به میزان ده تن در هکتار را رافع مشکل خواهد بود.

منیزیم

در برگ درخت انار مقادیر زیادی منیزیم یافت می شود. در هر ملکول کلروفیل نیز یک اتم منیزیم وجو دارد ، به هنگام کمبود منیزیم نه تنها گیاهان زرد می شوند بلکه از تشکیل سایر رنگدانه های گیاهی ماند کاروتن کاسته می شود. منیزیم نقش مهمی در فعال کردن سیستم آنزیمی و در متابولیسم کربوهیدرات ها ایفا می کند. این عنصر به صورت کاتیون دو ظرفیتی 2+Mg توسط گیاه جذب می شود .

شکل تجاری این عنصر به صورت دولومیت، سولفات منیزیم با 16% و اکسید منیزیم در دسترس می باشد.شیمیخاک منیزیم نزدیک به کلسیم می باشد و علی رغم غلظت بالای این عنصر در برگ درختان انار نیاز به این عنصر در حد معمول می باشد. برای رفع نیاز هر درخت انار به این عنصر سالیانه حدود 100 گرم سولفات منیزیم را در اواخر پاییز در اعماق خاک دفن کنید.

گو گرد

گوگرد به مقدار فراوانی در گیاه به ویژه در برگ ها یافت می شود. گوگرد جزء تشکیل دهنده پروتئین در گیاه است، مهمترین عمل گوگرد شرکت در تولید اسیدهای آمینه و به دنبال آن سنتز پروتئین است. این نصر جزء مهمی در تشکیل ویتامین های ضروری برای متابولیسم گیاه است. گوگرد به صورت آنیون سولفات 2-SO4 در محلول خاک وجود دارد.

برخی کودهای شیمیایی دارای مقادیر مناسبی گوگرد هستند. سوپر فسفات معمولی 12%گوگرد، سولفات آمونیوم 24% گوگرد، سولفات پتاسیم دارای 17% گوگرد می باشد. نقش گوگرد در کنترل اسیدیته خاک باعث شده مکرر از این کود بهمراه کودهای دیگر در دستور کار باغداران قرار گیرد.

به جهت وجود این عنصر در ترکیبات ثانویه سایر کودها کمبود آن در باغات انار کمتر گزارش شده است. هم اکنون کودهای گوگردی با غلظت حدود 50 درصد به صورت پودری و گرانوله در دسترس می باشند، برای تامین نیاز سالیانه درختان انار به عنصر گوگرد 100 گرم گرانول گوگرد را به همراه سایر کودها در عمق خاک در اواخر پاییز دفن نمانید استفاده کرد.

باغ انار همه ساله احتیاج به شخم دارد و زمان مناسب آن از اواخر پاییز تا اوایل بهار بوده و عمق متوسط مفید آن 40 – 25 سانتی متر است. در سطوح کوچک فاصله بین درختان و داخل جوی هارا بوسیله کارگر و با بیل شخم می زنند و در سطوح بزرگتر و مکانیزه از تراکتورهای کوچک باغی (برای صرفه جویی در هزینه کارگر و رفع علفهای هرز و غیره) استفاده می گردد.

عناصر غذایی

بررسی تغذیه باغ های انار

روش علمی و صحیح در تعیین نیاز کودی درختان انار، با استفاده از نیا در صورت نبود امکانات تجزیه خاک و برگ توصیه توصیه عمومی به شرح ذیل برای باغات انار می باشد:

توصیه کود اوره بر اساس درصد نیتروژن کل خاک (1) درصد نیتروژن کل(1)

درصد نیتروژن کل اوره(کیلوگرم در هکتار)
کمتر از 0.45 450-400
0.60-0.46 400-350
1-0.6 350-250
بیشتر از1 250>

(۱) اگر برای تامین نیتروژن مورد نیاز از کود سولفات آمونیم استفاده شود ، مناسبتر خواهد بود مصرف صحیح (جایگذاری عمقی) مواد آلی به صورت سالانه یکی از بهترین عوامل در تولید بالا و مرغوبیت محصول انار در باغ های انار به حساب می آید.

مواد آلی علاوه بر تامین عناصر غذایی به علت بهبود ساختمان خاک سطحی ، کاهش تبخیر سطحی و جلوگیری از تمرکز نمک در سطح خاک، در افزایش عملکرد و بهبود کیفیت میوه انار موثر است. رابطه مثبت و معنی داری خاکهای مناطق آثار کاری نشان دهنده مصرف بالای کود دامی و مواد آلی است.

توصیه کود فسفاته بر اساس میزان فسفر قابل جذب خاک فسفر قابل جذب خاک

فسفر قابل جذب(میلی گرم در کیلوگرم) فسفات آمونیوم(کیلوگرم در هکتار)
کمتر از5 150-100
10-5 100-75
15-10 75-50
بیشتراز15 0

این مقادیر به صورت توصیه های عمومی مصرف کود هستند و میزان آنها بر اساس نوع بافت خاک ، درصد کربن آلی در خاک و pH ، قابل تغییر است. تحقیقات نشان می دهد که در غالب خاک هایی که باغ انار در آنها احداث شده است، به میزان کافی پتاسیم وجود دارد.

محققان معتقد هستند که در صورت سبک بودن خاک و کاهش ماده آلی و همچنین پایین بودن غلظت پتاسیم در خاک(کمتر از 250 میلی گرم در کیلوگرم) می توان نسبت به مصرف سولفات پتاسیم به میزان نیم الى یک کیلو گرم به ازاء هر درخت بارده اقدام کرد.

به طور عمومی می توان یک سوم کود نیتروژنی وتمام کود فسفاته و پتاسیمی را همراه با کود دامی، حداکثر یک ماه قبل از تورم جوانه ها مصرف کرد. یک سوم نیتروژن پس از ریزش کامل گلبرگها، و یک سوم نیترون باقیمانده به فاصله دو ماه پس از تقسیط دوم مصرف شود.

کودها را می توان در نیمه خارجی سایه انداز تاج درخت به صورت چالکود و با کانالکود با توجه به آهکی و گاهی شور بودن خاکها زیر کشت باغهای انار و وجود بی کربنات فراوان در آب آبیاری در اکثر مناطق زیر کشت و از طرف دیگر ضرورت اصلاح pH خاکهای زیر کشت و تامین نیاز غذایی گوگرد و کلسیم، مصرف کودهای گوگردی همراه با مواد آلی به صورت کانالکود و یا چالکود و همچنین برای تعدیل اثر سدیم فراوان و اصلاح نسبتهای کلسیم به سدیم و کلسیم به منیزیم مصرف سولفات کلسیم (گچ) در باغها موثر است.

نتایج به دست آمده از تحقیقات و مشاهدات موجود، حد مطلوب خصوصیات فیزیک و شیمیایی و غلظت عناصر غذایی در خاک باغهای انار ، مطابق جدول زیر است.

حد مطلوب غلظت غذایی در خاک باغ های زیر کشت

ECهدایت شده الکتریکی(دسی زیمنس بر متر) OCکربن آلی(درصد) فسفر قابل تجزیه P[ava.] پتاسیم قابل تجزیهK[ava.] منیزیم قابل تجزیهMg[ava.] گوگرد قابل تجزیهso[ava]
<2 >1.0 10-15 200-250 500-600 15>
آهن قابل جذبFe[ava] منگنز قابل جذبMn[ava] روی قابل جذبZn[ava] مس قابل جذبCu[ava] بور قابل جذبB[ava] بافت خاک
4-6 3-5 1.5 1.00 1.00 لوم

حد بحرانی عناصر مغذی در خاک زیر کشت انار

عنصر میلی گرم در کیلو گرم خاک
Feآهن 5
Cuمس 1
Mnمنگنز 4
Znروی 1
Bبر 1

مصرف عناصر ریز مغذی برای باغ های انار

عنصر کود غذایی به ازا هر درخت بارده(هر 4 سال یک بار)
آهن سولفات آهن 1000-500گرم
منگنز سولفات منگنز 2500-250گرم
روی سولفات روی 1000-500گرم
مس سولفات مس 200-150گرم

نقش عناصر ریز مغذی در گیاهان

میزان مصرف عناصر ریزمغذی در کشورها با کشاورزی پیشرفته، حدود 4 -2 درصد کل کشور مصرفی است. این مقدار در کشور ما ناچیز و حدود 2 گرم برای هر تن کود مصرفی است. در خاک های آهکی در مقایسه با خاک های اسیدی، کمبود این عناصر ریز مغذی بیشتر مطرح می باشد.

هر یک از عناصر ریز مغذی نقش خاصی را در گیاه ایفا می کنند و وجود این عناصر در حد کفایت خیلی پیچیده گسترده شده است. به هر حال نقش یک عنصر ضروری اعم از عناصر پر مصرف یا ریز مغذی را عنصر دیگری نمی تواند به عهده بگیرد و برای از بین بردن علائم کمبود یک عنصر باید همان عنصر را مصرف کرد و با مدیریت خاک را به گونه ای که قابلیت دسترسی عنصر مذکور برای گیاه بیشتر شود ( مثل تغییر PH خاک).

عناصر ریز مغذی از نظر قابلیت تحرک در گیاه با هم تفاوت دارند. قابلیت تحرک و یا عدم تحرک، باعث ایجاد علائم کمبود و با مسمویت آن عنصر در قسمت های خاصی از گیاه می گردد. به طور مثال در مورد عناصری که قابلیت تحرک بالایی دارند، علائم کمبود ابتدا در اندامهای پایینی و پیرتر گیاه مشاهده می شود.

چون گیاه توانایی بالایی دارد که عناصر مذکور را از برگ های پیرتر به برگهای جوان هدایت کند و همچنین کمبود عناصر غذایی غیر متحرک بیشتر در برگ های جوان اتفاق می افتد، و این بدین دلیل است که گیاه قابلیت حرکت دادن آن عنصر از قسمت های پیر به قسمت های جوان را ندارد.

در جدول زیر فرم قابل جذب و همچنین مقدار خاک عناصر غذایی را در گیاه نشان می دهد.

عنصر فرم قابل تجزیه مقدار تحرک
بر تقریبا غیر متحرک
مس کم تحریک
آهن تقریبا غیر متحرک
منگنز تقریبا غیر متحرک
مولیبدن Moo مقداری متحریک
روی کم تحرک
کلر متحرک

تغذیه مناسب گیاه برای تولید موفقیت آمیز محصولات باغی می باشد.بنا براین استفاده از کود های دارای این عناصر با توجه به تجزیه خاک,گیاه و همچنین رقابت این عناصر با یکدیگر صورت می گیرد.در جدول زیر رقابت عناصر ریز مغذی و تاثیر آنها در کاهش جذب سایر عناصر را نشان می دهد.

مقدار بیش از اندازه عنصر در خاک نتیجه جذب پایین عنصر در گیاه
آهن روی و منگنز
منگنز روی و آهن
مس روی
روی مس

سطوح عناصر غذایی داده شده در برگ های تازه بالغ به گونه ای است که حداقل مقدار آن عنصر بیشتر از سطوح کمبود بوده و حداکثر از مقدار سمیت عنصر می باشد.اثرات مثبت غذایی کم مصرف (ریز مغذی)در افزایش عملکرد و ارتقاع کیفیت انار (جلوگیری از ترکیدگی پوسته خارجی انار)به اثبات رسیده است.

مطالعات نشان می دهند که رابطه نزدیکی بین میزان ماده آلی و غلظت عناصر کم مصرف(ریز مغذی ها)در خاک باغ های انار وجود دارد.ولی در گذشته ,باغ داران انار کود آلی ,نیتروژنی و کود های فسفاتی را برای تغذیه درختان انار ,آن هم عمدتا به روش غیر صحیح (مصرف با بیل) استفاده می کردند و بنابراین تامین عناصر غذایی کم مصرف به میزان کافی نبوده است.

از سوی دیگر چون غالب باغ های انار در مناطق گرم و خشم احداث شده اند ، مصرف ماده آلی به علت گرمای زیاد و رطوبت کم و تجزیه سریع ، نمی تواند به طور عمومی تمام نیاز درختان انار به عناصر کم مصرف را تامین کند. مطالعات نشان می دهد که کشت یونجه در بین ردیف درختان انار، به طور معنی داری غلظت آهن و منگنز را در برگهای انار افزایش می دهد و در تامین این عناصر برای درخت موثر بوده است.

لازم به ذکر است که از نظر درجه بندی حساسیت انار به عناصر ریز مغذی درختان انار در کلاس با حساسیت متوسط قرار دارند. کودهای محتوی عناصر ریز مغذی، بهتر است در پاییز و یا زمستان همراه با کودهای شیمیایی اصلی و کود دامی در نیمه خارجی سایه انداز درخت در عمق ریشه های فعال در زیر خاک به صورت کانالکود و چالکود قرار گیرند.

در روش محلول پاشی، نیازی به مصرف مقادیر ذکر شده در جدول فوق نیست، بلکه می توان با غلظت 2 تا 5 در هزار پس از ریزش کامل گابرگها، محلول پاشی را انجام داد و چنانچه علائم کمبود بر طرف نشد می توان هر 30 روز محلول پاشی را تکرار کرد. توصیه مس شود که ابتدا محلول پاشی بر روی یک درخت انجام شود و چنانچه پس از گذشت 72 ساعت علائم سوختگی بر روی برگ و میوه مشاهده نشد، محلول پاشی در سطح وسیع انجام گیرد.

برای افزایش کارآیی سولفات روی محلول پاشی شده، توصیه می شود کود اوره با غلظت 5 در هزار به محلول کودی افزوده شود. در صورت ادامه یافتن علائم کمبود می توان محلول پاشی را به فاصله 30 روز تکرار کرد. در فصل خواب زمستانی ، می توان بلافاصله بعد از هرس زمستانه، سولفات روی را با غلظت دو درصد روی شاخه ها و تنه درخت محلول پاشی کرد.

همچنین اضافه کردن سولفات روی با غلظت 2 در هزار به چسب پیوند و پوشاندن زخمهای ناشی از هرس با این مخلوط ، تاثیر بسزایی در کنترل کمبود روی و بهبود سریعتر زخمهای هرس خواهد داشت. ترکیدگی میوه در ارقام بسیار متغیر و تابع شرایط رشد پوست میوه است.

در شرایط شوری خاک و رژیم تشنگی ، میزان ترکیدگی میوه افزایش می یابد. محلول پاشی درخت با اسید جیبرلیک باعث کاهش ترکیدگی میوه می شود. بعضی از محققین یکی از عوامل احتمالی ترکیدگی انار را کمبود بور و نحوه آبیاری می دانند.

حد مطلوب غلظت عناصر غذایی بر حسب میلی گرم در 100 گرم میوه انار (قسمت خوراکی میوه انار)

نیتروژنN فسفرP پتاسیمK کلسیمCa منیزیمMg
170 8 260 3 3
آهنFe منگنزMn رویZn مسCu بورB
0.3 0.15 0.15 0.12 0.15

غلظت بهینه عناصر غذایی در برگ درختان انار در خاکهای آهکی

نیتروژنN فسفرP کلسیمK منیزیمMg آهنFe منگنزMn رویZn مسCu بورB
درصد میلی گرم در کیلو گرم
2.25 0.15 1.9 0.5 110 30 10 40 70

آهن (FE)

مقدار مناسب سطح آهن در برگهای کامل جدید ppm300-100 می باشد. سطوح زیر ppm35 باعث بروز علائم کمبود جدی، شامل پیشرفت سریع کلروز بین رگ برگی در برگهای جوان و رشد آهسته می گردد. در مراحل پیشرفته، کلروز تا سفید شدن تقریبی کل برگ توسعه پیدا کرده و گلدهی به تاخیر می افتد . جهت رفع کلروز آهن از کودهای معدنی و آلی می توان استفاده نمود.

کودهای معدنی از جمله سولفات آهن را بهتر است همراه با کودهای آلی استفاده نمود. چنانچه بستر کاشت در زمین اصلی که در کشور ما غالبا دارای خاک خای آهکی می باشد، بهتر است از کودهای کلاته با بنیان EDDHA مانند سکوسترین آهن در بستر استفاده نمود و کودهای کلاته با بنیان EDTA را به صورت محلول پاشی به کار برد. مهمترین عمل آهن حضور در سیستم های آنزیمی گیاه است.

وجود آهن برای سنتز کلروفیل ضروری است زیرا کمبود آن باعث زردی با کلروز در برگها می شود. اهمیت آنزیم های آهن دار به ویژه سیتوکروم ها در عمل تنفس گیاه واضح است .آهن به صورت فرو 2+Fe جذب گیاه می شود. با وجود اینکه مقدرا این عنصر در خاکها زیاد است اما علائم کمبود آن به وفور گزارش شده است.

در خاکهای قلیایی اسیدی به علت فقدان آهن ، محلول، این کمبود بروز می کند، مضاف بر آن مقدار بیش از اندازه برخی عناصر مانند فسفر ، روی ، مس، منگنز و نیکل در خاک می تواند به ایجاد این کمبود کمک کند. حدود 50 گرم کود سولفات با اکسید فرو بخه طور سالیانه تامین کننده نیاز هر درخت انار به عنصر آهن می باشد.

در شرایط بروز مکرر این عنصر توجه داشته باشید اضافه کردن این نمک ها به خاک چاره ساز نبوده و بهتر است از کلان آهن به صورت محلول پاشی و یا ترکیب در آب آبیاری بهره گرفت. کمبود این عنصر به سرعت آثار خود را نمایان می کند . برگهای سوراخ و بد ریخت و زرد رنگ نشانه های آشکار شدم کمبود این عنصر می باشد.

منگنز (MN)

سطح مناسب منگنز در برگ های جدید ppm300-50 می باشد. سطوح زیر ppm4 باعث بروز علائم کمبود یا شدید جدی می گردد. در گیاهان دارای کمبود ، کاروز حاشیه ای و بین برگی در برگ های میان ساقه توسعه می یابد.

برگ های جدید کوچک شده و گلدهی به طور قابل ملاحظه ای به تاخیر می افتد. در مراحل کمبود شدید، نقاط گرد، کوچک ، سفید و نکروزه (قهوه ای در برگ های بالایی بخصوص نزدیک حاشیه ها و رد برگ های پایین تر لکه های برنزه و تقریبا قهوه ای دیده می شوند و برگها به طرف پایین خم می گدند.

نقاط نکروزه ممکن است در قسمت پایین دمبرگ ایجاد شده و سبب پژمرده شدن برگ ها گردد. سیستم ریشه معمولی بوده ولی کمی کوچک می گردد. جهت رفع کمبود این عنصر غذایی از کود سولفات منگنز استفاده می گردد که بسته به شدت کمبود و میزان عنصر غذایی در خاک مقدار کود مورد نیاز، مصرف می شود.

در صورت کمبود ملایم عنصر از محلول پاشی برگی نیز می توان استفاده کرد. منگنز از عناصر غذایی کم مصرف محسوب می شود. این عنصر نقش ضروری در عمل تنفس داشته و فعال کننده آنزیم هایی مانند نیریت ردوکتاز بوده که در متابولیسم ازت دخالت دارد . منگنز در خاک به شکل کاتیون دو ظرفیتی 2+Mn جذب می شود.

در خاکهایی که میزان آهک بالاست مقدار منگنز قابل دسترس کم است. مهمترین علامت کمبود منگنز بروز حالت زردی بین رگبرگ ها در برگ های پیر می باشد این حالت بویژه در سر شاخه های بالاتر مشاهده می شود و گاهی نیز با توقف رشد سر شاخه ها همراه است.

رایجترین کود منگنز با 6 و یا 26 درصد منگنز است این کود هم خاک های اسیدی و هم در خاک های قلیایی قابل مصرف است اکسید منگنز با حدود 70 درصد منگنز خالص به دلیل حلالیت محدود فقط در خاکهای قابل مصرف است و کاربردی در خاکهای آهکی ایران ندارد. منابع آلی این کا مثل با  EDTA –MN 12 درصد منگنز نیز در دسترس است.

با توجه بالای این کلات مصرف آن در شرایط حاد کمبود، به صورت برگ پاشی توصیه می شود. قابلیت حل شدن دی اکسید منگنز به pH وابسته است، بیشتر خاکها از منگنز کافی برخورداند اما در اسیدیته بالا برای گیاهان غیر قابل جذب هستند این موضوع در شرایط خاکهای شنی بیشتر تشدید می شود از اینرو برای تامین منگنز درختان انار بهتر است حدود 50 گرم سولفات منگنز را به همراه سایر کودها در اواخر پائیز در بستر درخت دفن نمائید.

استفاده از کلات منگنز نیز به همراه آب آبیاری برای یک نوبت پی از کامل شدن گل ها در اوائل خرداد توصیه می گردد.

مس (CU)

سطح مناسب مس در برگ های کامل جدید ppm100-6 بوده و زیر ppm5 علائم کمبود جدی رابروز می دهد. کمبود در ابتدا بصورت برگ های کشیده و همچنین گیاه به صورت دراز و باریک مشاهده می گردد و گلدهی ممکن است به تاخیر افتد.

رگبرگ ها و بافت های بین رگبرگی تحت تاثیر کلروز قرار می گیرند و علائم کمبود به طور آهسته به برگ های دیگر گیاه پخش می شود رایج ترین کود جهت رفع کمبود مس، سولفات مس می باشد که به دو صورت مصرف خاکی و محلول پاشی مورد استفاده قرار می گیرد.

مس در تشکیل کلروفیل و پدیده فتوسنتز دخالت دارد . همچنین باعث تحریک در تشکیل ویتامین A می شود. نقش متابولیکی مس در چندین سیستم آنزیمی مشخص شده است و همچنین نقش مهمی در بیوسنتز و فعالیت اتیلن به عنوان هورمون رسیدگی میوه ها داراست.

فرم قابل در خاک کاتیون دو ظرفیتی 2+Cu می باشد. فرآیند جذب مخصوص قابلیت دسترسی مس را تحت تاثیر قرار می دهد، این فلز در اسیدیته بالا به سختی جذب میشود از اینرو استفاده از ترکیبات سولفاته در حل این مشکل موثر است.سولفات مس با عیار 25% معمولترین منبع معدنی این عنصر می باشد که میتوان به صورت چال کود در بستر خاک با محلول پاشی مورد استفاده قرار گیرد.

بهتر است این کود به میزان 20 گرم به همراه سایر کودها در اواخر پائیز در عمق خاک مدفون گردد و در شرایط کمبود حاد یک نوبت محلول پاشی با کلات مس پس از تبدیل شدن گلها به میوه در اوایل خراداد انجام گیرد. به دلیل اسیدی بودن این کلات در موقع مصرف باید در غلظت پایین حداکثر 2 در 1000 مصرف شود.

روی (ZN)

غلظت مناسب روی در برگ های کامل جدید ppm20-15 می باشد و سطح زیر ppm7 علائم کمبود شدید را در گیاه بوجود می آورد. ابتدا به صورت نقاط کلروزه کوچک در برگ های میان ساقه و بالای ساقه دیده می شود. بعدا برگ های پایین تحت قرار می گیرند. نقاط تدریج بزرگ شده و در مرکز آنها نکروز (قهوه ای) می گردد.

در جهت رفع کمبود روی از کودهای معدنی مانند سولفات روی و کلاته روی بر اساس تجزیه خاک مصرف می شود.روی در بسیاری از آنزیم های موجود در متابولیسم گیاه نقش دارد. مقدار RNA و ریبوزم موجود در سلول ها به هنگام کمبود روی به شدت کاهش می یابد.

روی به طور غیر مستقیم روابط آب در گیاهان را تنظیم می کند. وجود این عنصر برای سنتز آمینه تریپوفان که در تولید اکسین دخالت دارد ضروری است، فقدان اکسین IAA که در اثر کمبود روی رخ میدهد باعث عدم رشد دیواره سلولی و کاهش جذب آب در گیاه می شود. روی به شکل کاتیون دو ظرفیتی 2+Zn جذب گیاه می شود.

برای تامین نیاز سالیانه هر درخت انار به روی حدود 30 گرم سولفات روی 36% را همراه سایر کودها در اواخر پائیز در خاک دفن کنید. هم اکنون بسیار از کودهای پر مصرف با ترکیباتی حاوی روی ساخته می شوند همچنین استفاده از کلات روی به شکل محلول پاشی و همراه آب آبیاری در تانک کود برای یک نوبت در اوایل دوره رشد میوه ها موثر می باشد.

مولیبدن

مولیبدن به مقدار بسیار کم برای گیاهان لازم است. این عناصر جزء تشکیل دهنده دو آنزیم مهم گیاهی به نام نیتروژناز و نیترات ردوکتاز می باشد . آنزیم نیتروژها دارای آهن و مولیبدات 4Mo04 – 2 جذب گیاه می شود.

نیاز به مولیبدن در دخت انار بسیار محدود است و کمبود آن نیز گزارش نشده محلول پاشی با مولیبدات سدیم یا آمونیم و با استفاده از کودهای میکرو کامل به صورت محلول پاشی یا همراه آب آبیاری موثر خواهد بود. برای سهولت کار می توان حدود 10 گرم مولیبدات سدیم و با آمونیوم را همراه سایر کود ها در اواخر پائیز در خاک دفن نمود.

کلر

این عنصر به شکل کلراید I-CI جذب گیاه می شود. به دلیل اینکه این عنصر عموما همراه بارندگی و ترکیبات و بعضا آب آبیاری وارد خاک شده کمبود آن ملموس نبوده و برنامه ای برای تامین کودهای کلراین ضرورت ندارد. اگر باغات را سیستم های آبیاری تحت فشار مجهز کرده اید بهترین راه تامین کودهای شیمیایی استفاده آنها از طریق تانک کود می باشد.

هم اکنون کودهای کامل قابل حل در آب تولید شده که در زمان توزیع توسط تانک کود با کاهش pH آب ضمن ایجاد شرایط مناسب برای جذب ریز مغذی ها از رسوب عناصر در قطره چکان ها جلوگیری و باعث حل شدن و شستشوی آنها می گردد.

تنها نکته منفی در استفاده از این روش در مقایسه با چال کود، توده ای شدن و بلوکه شدن ساختمان خاک به سراسری می باشد. این معضل نتیجه طبیعی استفاده از کودهای شیمیایی است که ساختمان خاک را تحت تاثیر قرار می دهد.

بر (B)

سطح مناسب بر برگ های کامل جدید ppm100-30است. سطوح زیر ppm20 باعث کمبود شدید در گیاه می گردد. این علائم در ابتدا با کلروز در طول حاشیه برگ یا تمام برگ های بالای میان ساقه شروع می گردد. برگ های میانی و سپس برگ های بالایی و شکننده شده کلروز خفیف نشان می دهند و بافتی سفت بوجود می آید .

برگ های کج و معوج شده و به طرف پایین خم می۔ شوند تا نوک برگ به طرف دمبرگ برسد. رگبرگ ها نیز ممکن است ترک بردارند. نقاط قرمز رنگ نزدیک محور برگ و در طول ساقه توسعه می یابد. علائم پیشرفته کمبود شامل پژمردگی موقت برگ های بالایی ، از دست دادن مریستم انتهایی مرگ سر شاخه ای و در نتیجه توسعه شخه های جانبی با برگ های ناموزون و بد شکل می باشد.

زیادی سطح بر، سبب توسعه نقاط سیاه نکروز در حاشیه برگ های پایین می گردد و علائم به سمت بالای گیاه پیشرفت می مند. به منظور تامین بر مورد نیاز گیاه می توان از اسید بوریک استفاده نمود، در صورت نیاز گیاه 30-20 کیلوگرم استفاده کرد. بور در نقاط رشد و در بافتهای مریستمی گیاه موجود است.

این عنصر در پدیدهای گلدهی ، میوه دهی ، متابولیسم ازت، حرکت و عمل هورمون ها و تقسیم سلولی دخالت دارد و همچنین نقش بارزی در رشد لوله گرده داشته و اثر تحریک کنندگی آن در جذب اکسیژن و قند برای جوانه زنی دانه گردها به اثبات رسیده است. این عنصر در خاک به صورت اسید بوریک H3BO3 موجود بوده و به همین صورت نیز جذب گیاه می گردد .

بد شکلی میوه ها ، ترک خوردگی پوست ، سخت شدن میوه ها و بعضا بروز شکاف در پوست درخت از علائم بر می باشد. درختان میوه برای رفع کمبود بور از اسید بوریک با غلظت 17% یا بوراکس با غلظت 11% بهره می گیرند. این مواد در آب بسیار محلومند و می توان از آنها به صورت محلول پاشی یا کود دهی در خاک بهره گرفت.

به دلیل دامنه باریک غلظت مناسب بر در خاک و خطر مسمومیت بر توصیه ما به استفاده دقیق از اسید بوریک به صورت کود دهی در خاک می باشد. این کود را به نسبت 10 گرم برای هر درخت همراه سایر کودها در اواخر پائیز در خاک مدفون کنید و در صورت نیاز پس از کامل شدن گلها در غلظت 2 در هزار یک نوبت در اوائل خرداد و یک نوویت در اواخر شهریور همزمان با خنک شدن هوا و تغییر رنگ میوه ها و قبل از رسیدن میوه ها محلول پاشی کرد.

نقش اصلی عناصر غذایی در رشد درخت انار و تولید میوه

تغذیه بهینه درختان انار

روش و نحوه اجرای تغذیه باغات میوه (انار):

-برای هر درخت 8 ساله یا بالاتر حداقل 2 تا 3 چاله به عمق و قطر 50-40 سانتی متر ایجاد می کنند و کود های توصیه شده را همراه با کودهای دامی (تقریبا 5 کیلو گرم برای هر چاله) مخلوط و در اواخر زمستان در چاله می ریزند و روی آن را با خاک می پوشانند.

– نوع و میزان کودهای شیمیایی مورد مصرف در هکتار به شرح جدول زیر می باشد :

باغ های زیر کشت انار حد مطلوب غلظت عناصر غذایی در خاک باغ

عناصر غذایی حد مطلوب عناصر غذایی حد مطلوب
کربن آلی بیشتر از یک درصد آهن قابل جذب 6-4میلی گرم در کیلوگرم خاک
فسفر قابل جذب 15-10میلی گرم در کیلوگرم خاک منگنز قابل جذب 5-3میلی گرم در خاک
پتاسیم قابل جذب 250-200 میلی گرم در کیلوگرم خاک روی قابل جذب 1.5 میلی گرم در کیلوگرم خاک
منیزیم قابل جذب 600-500 میلی گرم در کیلوگرم خاک مس قابل جذب 1 میلی گرم در کیلوگرم خاک
گوگرد قابل جذب بیشتر از 15 میلی گرم در کیلوگرم خاک بر قابل جذب 1 میلی گرم در کیلوگرم خاک
هدایت الکتریکی کمتر از2 دسی زیمنس بر متر بافت خاک لوم

حد بحرانی و میزان مطلوب مصرف استفاده از عناصر ریز مغذی برای باغ های انار

حد عنصر نوع کود به ازا هر دزخت بارده(هر چهار سال یکبار) حد بحرانی عناصر غذایی خاک(میلی گرم در کیلو گرم)
آهن سولفات آهن 1000-500گرم 5
منکنز سولفات منگنز 200-150گرم 4
روی سولفات روی 1000-500گرم 1
مس 250-150گرم 250-150گرم 1

عملیات جانبی و نکات مهم برای تغذیه باغات انار

به منظور تغذیه باغات انار موارد زیر توصیه می گردد:

1- نمونه برداری از خاک قبل از کود دهی از اعمال 30-0 و 60-30 سانتی متر انجام گردد و نمونه مرکب (چندین نمونه از چند نقطه باغ) از زیر سایبان درخت و بین درختان برداشته و برای هر یک از عمق های مذکور یک نمونه مرکب تهیه شود) جهت تجزیه به آزمایشگاه ارسال گردد.

از باغی که نمونه برداری خاک صورت گرفته و تغذیه بهینه در آن اجرا شده ، تقریبا در اوایل تابستان (بسته به نوع محصول باغی) یک نمونه تجزیه برگی تهیه و به آزمایشگاه منتقل گردد.نمونه های برگی شامل برگ های میانی شاخه های فصل جاری و از تمام اطراف درخت می باشد.

2- به منظور نظارت بر انجام امور تغذیه و همچنین راهنمایی باغداران در مورد نحوه مصرف کود در چالکود ، نحوه ایجاد چالکود و سایر اطلاعات تغذیه ( نمونه گیری خاک و برگ و …) از فرد متخصص ذیربط استفاده شود.

3- تقارن کوددهی (کود دهی در تمام پیرامون درخت) رعایت شود و برای این منظور بهتر است، در تمام اطراف درخت عملیات چالکود را انجام داد(در این مورد رعایت نقطه نظرات کارشناسان محلی ضروری است.

4- کارشناسان کشاورزی منطقه باید ضمن بازدید در محل چالکود ، نکات لازم را در پر کردن قسمت های نشست یافته چالکود با کود دامی و سایر عوامل اعم از کنترل علف های هرز در محل چالکود و… را یاد آوری نمایند.

اجرای عمل چالکود حتی الامکان در باغاتی که با روش آبیاری قطره ای اداره می شوند صورت گیرد، اگر آبیاری قطره ای انجام نمی شود باید دقت کرد که در چاله ها حالت باتلاقی ایجاد نشود.

6- در مناطقی مانند قم که بر در خاک و آب آبیاری بالا است از کود کامل میکرو بدون بر استفاده شود.( در صورت توصیه از آزمایشگاه محل)

7- کود ازته نیترات آمونیم به صورت سرک در دو یا سه نوبت نوبت اول یک ماه قبل از تورم جوانه ها همراه با سایر کودها در چالکود، مرحله دوم پس از ریزش کامل گلبرگ ها و مرحله سوم به فاصله یک تا یک و نیم ماه بعد از مرحله دوم مصرف شود.

8- نظر به پایین بودن تشکیل میوه در درختان ، محلول پاشی (Fruit set) با استفاده از کودهای اوره، بر (اسید بوریک) و روی (سولفات روی) با غلظت 5 در هزار باید قبل از باز شدن جوانه ها زمان تورم جوانه ها و یا در پاییز قبل از ریزش برگ ها صورت گیرد. هدف از اجرای محلول پاشی، افزایش تشکیل میوه، کاهش سال آوری و جلو گیری از ریزش میوه ها می باشد ضمنا به دلیل تامین ازت جوانه های گل یک نوبت مصرف کود ازته در اواخر تابستان و با اوایل پاییز نیز حذف می شود.

9- توصیه های کودی که از طرف موسسه تحقیقات خاک و آب پیشنهاد می شود به صورت میانگین و برای عملکرد مطلوب در نظر گرفته شده ، لذا در مناطقی که نتایج حاصل از تجزیه برگ ها (قبل از کوددهی) مصرف مقدار توصیه شده را نشان می دهد، باید بر اساس پیشنهادات مبنی بر آزمون خاک عمل شود.

در ضمن در مورد باغاتی مه درختان آن به صورت نهال بوده و به مرحله باردهی کامل نرسیده اند مقادیر توصیه های کودی به نصف تقلیل می یابد. در خاک های آهکی ایران به دلیل فراوان کربنات کلسیم، PH بالای خاک و فراوانی بی کربنات آب آبیاری( بیشتر از 150 میلی گرم در لیتر ) و در مقابل میزان بسیار پایین مواد آلی سبب شده تا حلالیت عناصر غذایی به ویژه ریز مغذی ها بسیار ناچیز باشد.

از طرف دیگر مصرف نا متعادل کودها و جایگذاری ناصحیح آنها سبب تشدید این کمبودها در گیاهان گردیده است. عمل فوق سبب شده تا عملکرد و کیفیت تولیدات باغی در کشور ما بسیار پایین تر از حد استاندارد جهانی باشد.

از سوی دیگر علی رغم فراوانی کلسیم در خاکهای آهکی ، چون حرکت کلسیم در آوندهای آبکش عمدتا به دلیل نداشتن ناقل مناسب، بسیار کند می باشد ، موجب گردیده تا میوه های تولیدی از کیفیت پایینی برخوردار باشند.

برای مقابله با این معضل همگانی لازم است مصرف بهینه کود و آب مراه با جایگذاری صحیح کود (کانالکود – چالکود) در باغ های میوه کشور گردد و تحت هیچ شرایطی نبایستی اجازه داده شود تا علائم کمبود عناصر غذایی من جمله در برگها و میوه ها گیاهان، چه زراعی و چه باغی مشاهده شود، زیرا با مشاهده علائم کمبود ، حداقل 30 الی 50 درصد کاهش عملکرد برای همان سال قطعی خواهد بود.

تغذیه صحیح باغهای میوه من جمله باغ های انار یکی از اصول اولیه دستیابی به کشاورزی پایدار است . در راستای نیل به اهداف برنامه چهارم توسعه لازم است کودهای مورد نیاز درختان انار رادر عمق مناسب به مقدار نیاز بر مبنای آزمون خاک و تجزیه برگ به طور صحیح (چالکود و یا کانالکود) جایگزین نمود.

بررسی نکات فنی درباره استفاده از کودهای آلی

مواد آلی به علت اثرات سازندهای که بر خصوصیات فیزیکی (پایداری خاکدانه ها) ، شیمیایی (افزایش ظرفیت نگهداری عنصری) و بیولوژیکی (اکتیویته بیوماس میکروبی) دارد، به عنوان رکن باروری خاک شناخته شده است. به طور خلاصه نقش ماده آلی در تامین سلامت و کیفیت خاک را می توان به شرح زیر بیان داشت:

  1.  منبع کربن و انرژی برای میکروارگانیسمهای خاک
  2.  منبع عناصر غذایی نظیر نیتروژن، گوگرد ، فسفر و..
  3.  پایداری و نگهداری ذرات به عنوان خاکدانه با خاکی واحد و کاهش خطر فرسایش خاک
  4.  توسعه تخلخل خاک و افزایش ظرفیت نگهداری هوا و آب و تسهیل توسعه و رشد ریشه های درخت
  5.  حفظ و ابقای عناصر غذایی و جلوگیری از هدر رفت آنها با افزایش ظرفیت تبادل کاتیونی (CEC) و ظرفیت تبادل آنیونی
  6. جلو گیری از فشردگی و تراکم خاک با پایین نگهداشتن وزن مخصوص ظاهری و ممانعت از ایجاد قشرها و پوسته های سخت ، ترک و گسل
  7. افزایش قابلیت ورزی و تغییر در خصوصیات خاک مثل کاهش چسبندگی ، افزایش نفوذ پذیری و نرمی خاک
  8. ابقای کربن از اتمسفر و دیگر منابع
  9.  کاهش اثرات محیطی منفی مثل اثر حشره کش ها ، فلزات سنگین و بسیاری از آلاینده های دیگر
  10. افزایش قدرت بافری خاک و مقابله با تغییرات سریع اسیدیته خاک
  11.  تعدیل سرعت نفوذ آب در خاک و کاهش تولید روان اب

استفاده از کودهای آلی عامل اساسی در برقراری توازن تغذیه ای درختان انار محسوب می شود. باروری و حاصلخیزی یک خاک علاوه بر وابسته بودن به مقدار عناصر غذایی به توازن و تعادل آنها نیز شدیدا وابسته است. به طوری که در حالت عدم توازن و تعادل تغذیه ای، مصرف کودها نه تنها موثر واقع نمی شود ، حتی در بعضی مواقع در جهت عکس عمل کرده و کشاورزان را متحمل ضررهای اقتصادی فراوانی می کنند.

مثلا در سطح ثابتK ، افزایش کود از تی نه تنها افزایش عملکردی را به دنبال نداشته بلکه در بعضی مواقع منجر به کاهش آن نیز شده است، لذا اهمیت توازن تغذیه ای در بعضی موارد و در مورد عناصر بیش از خود آنهاست بطوریکه متخصصین تغذیه اغلب برای آگاهی از وضعیت تغذیه ای گیاهان نسبت های بین عناصر را به غلظت واحد آنها ترجیح می دهند.

اما از طرفی هم ایجاد توازن تغذیه ای و مصرف متعادل کودهای شیمیایی کاری بسیار دشوار و وقت گیر است و نیازمند صدها آزمایش کودی در مناطق مختلف می باشد که غالبا هم به خاطر شرایط پیچیده خاک، نیاز و قدرت متفاوت گیاهان، رفتارهای متفاوت عناصر در خاک، عوامل متغیر محیطی و شرایط مدیریتی مزرعه نتایج مطلوبی نمی دهند.

بنابراین استفاده از کودهای دامی که اکثریت عناصر مورد نیاز گیاهان را تقریبا به نسبتی که آنها جذب می کنند دارا هستند دامنه موفقیت را افزایش می دهند. در یک تن کود دامی خوب 4 کیلوگرم ازت، 3.5 کیلوگرم فسفر، 4 کیلوگرم پتاسیم، 2 کیلوگرم کلسیم، 5 کیلوگرم منیزیم، 3کیلوگرم گوگرد و به مقدار کمتر ریز مغذی ها وجود دارد و خاک را در دراز مدت در جهت تعادل پیش خواهد برد.

بنابراین با افزودن 30 تن کود دامی مرغوب به یک هکتار خاک زراعی حدود 120 کیلو گرم ازت، 100 کیلو گرم فسفر، 120 کیلو گرم پتاسیم و … به خاک افزوده می شود که تقریبا با نیاز گیاهان مطابقت دارند و البته بسته به نوع خاک و گیاه بایستی کاستی ها را توسط کودهی آلی پرظرفیت جبران نمود.

مصرف کودهای آلی بر خواص بیولوژیک خاک اثر مثبت دارد. خاک یک محیط زنده است که بسته به نوع آن در هر سانتی متر مکعب آن میلیون ها موجود زنده از جمله قارچها ، باکتریها و … زندگی می کنند و مهمترین نقش را در تخریب و تحول مواد آلی در خاک بر عهده دارند و به مراحل هوموسی و معدنی شدن مواد آلی سرعت می بخشند.

با مطالعه بیولوژی ارگانیسم های خاک می توان دریافت که با افزایش مواد آلی خاک، محیط جهت رشد آنها مساعدتر شده و بر جمعیت آنها افزوده می شود ، طوری که هر چه مواد آلی خاک (تاحدی ) افزایش یابد ارگانیسم های آن زیاد شده و خاک شکل زنده تری به خود می گیرد و هرچه خاک زنده تر باشد به دلایل زیر حاصلخیز تر خواهد بود:

  1.  تولید هوموس (هوموس به خاطر کلوئیدی یکی از ارکان حاصلخیزی خاک است)
  2. معدنی شدن و گردش سریع عناصر غذایی
  3.  افزایش جذب عناصر غذایی توسط گیاهان به خصوص در مورد فسفر
  4.  افزایش تثبیت ازت (باکتریهای آزاد – ریزبیوم ها و …) و اکسیداسیون گوگرد و تبدیل آن به شکل قابل جذب 4 SO که این مسئله در خاکهای آهکی کشور ما اهمیت قابل ملاحظه ای دارد، چون که در این نوع خاکها به علت بالا بدن pH تیوباسیلوس ها جمعیت کمی داشته و افزایش عنصری به خاک ها اغلب بی ثمر بوده و به شکل قابل جذب آن تبدیل نمی شود، لذا با وجود ماده آلی میکروارگانیسم های دیگر وارد عمل شده و در نتیجه گوگرد را به سولفات که قبل استفاده برای گیاهان است تبدیل می نمایند.

مقدار ماده آلی خاک به وسیله تعادل بین اضافه شدن مواد آلی گیاهی و جانوری و مقدار هدر رفت و تجزیه آن کنترل می شود. اضافه شدن و کاهش یافتن ماده آلی باید همواره به وسیله عوامل و فعالیت های مدیریتی به شدن تحت کنترل قرار داشته باشد. مقدار آب قابل دسترسی برای رشد گیاه اولین فاکتور کنترل کننده در تولید مواد گیاهی است .

حاصلخیزی خاک و میزان دمای هوا و سرعت تجزیه ماده آلی

حاصلخیزی خاک و میزان دمای هوا دو عامل عمده دیگر به شمار می آیند. سرعت تجزیه ماده آلی در دمای نزدیک به صفر درجه خیلی پایین است اما سرعت تجزیه ماده آلی به شدت افزایش می یابد. از این رو در اقلیم گرم ایران مواد آلی خاک به سرعت تجزیه شده و در سیکل مصرف قرار می گیرند جایگزینی مواد آلی عمدتا به شکل کودهای حیوانی در دوره های زمانی متعارف از نکات قابل تعمل در مدیریت باغات انار می باشد.

کودهای حیوانی از عمده ترین منابع تامین کودهای آلی به شمار می روند که هم اکنون نیز با ترکیبی از کودهای شیمیایی در فرآیند تغذیه باغات انار به شکل مستمر استفاده می شوند. کود مرغی از نظر S , Na , Mg , Ca , P , Nاز قویترین کود هاست. کود گوسفندی هم از نظر N مشابه کود مرغی ولی از نظر K غنی ترین از آن است.

از نظر ریز مغذی ها هم عناصر Mn, Cu , Zn کود مرغی غنی بوده و عنصر آهن هم در کود اسبی بالاترین مقدار را دارد و در این میان کود گاوی بینابین را دارا است. در مورد رژیم تغذیه درختان انار می باید به قابلیت هر یک از عناصر غذایی در کودهای دامی توجه داشت و علاوه بر مقدار مطلق آنها باید این عامل را نیز در بیلان غذایی دخیل دانست.

بطوری که مقدار K , P را تقریبا می توان صد در صد در بیلان قرار داد. در صورتی که این مطلب برای ازت صادق نیست . در کودهای دامی سه شکل مختلف ازت تمایز داده می شود:

  •  ازتی که مستقیما قابل جذب است مانند ازت معدنی و اوره.
  •  ازتی که به آهستگی قابل جذب می شود مانند پروتیئن ها و اسیدهای آمینه.
  •  ازتی که عملا قابل جذب است مانند ازتی که در ساختمان مواد آلی سخت تجزیه شونده وارد شده اند. ازتی که به آسانی قابل جذب است در کود دامی برابر 10 درصد و در کود دامی مایع تقریبا برابر 50 درصد است و تاثیر آن تقریبا سریع و مشابه کودهای ازتی معدنی می باشد.

اما ازت آلی کودهای دامی به سختی قابل جذب گیاه هستند و بیشتر قابل جذب گیاه هستند و بیشتر در ساختمان اسیدهای فولویک، هومیک و هومین ها یافت می شوند. در حالت کلی 50 درصد ازت موجود در کود دامی را می توان در بیلان کودی منظور کرد.

در این رابطه باید زمان مصرف کود و سرعت به زیر خاک بردن آن نیز مورد توجه قرار گیرد. به طوریکه افت ازت در صورت به زیر خاک بردن کود دامی برابر 10 درصد و در صورتی که به زیر خاک برده نشوند 90-40 درصد آمونیاک موجود است که این عمل از طریق متصاعد شدن آمونیاک حاصل می شود.

بنابراین در یک مدیریت صحیح باید تمام عوامل ذکر شده بالا را در نظر داشت و با توجه به نوع تجزیه گیاه – خاک و نوع کود دامی کم و کاستی کود دامی را از کود های شیمیایی جبران کرد. طوری که امروزه برای رسیدن به عملکردهای بالا مخصوصا در واریته های پر محصول چاره ای جز مصرف تلفیقی کودهای آلی و شیمیایی و با کودهای آلی پر ظرفیت به همراه کود حیوانی نیست .

بررسی کودهای آلی

کودهای آلی با توجه به سرعت کم معدنی شدن نمی توانند تمام نیاز غذایی گیاهان پر محصول را تامین نمایند و استفاده مطلق هم از کودهای شیمیایی، خاک را در جهت تخریب و پسرفت حاصلخیزی سوق خواهد داد.

بهتر است در مزارع از کودهای دامی پوسیده استفاده کرد چرا که استفاده از کودهای دامی تازه علاوه بر افزایش علفهای هرز و بیماری ها، گیاهان را در اوائل رشد با کمبود ازت (زردی عمومی برگ درختان) مواجه می سازند.

لذا توصیه می شود حتی الامکان در این حالت همراه ماده آلی از کودهای ازت استفاده نمایند و برای رهایی از خطر بیماری ها و علف های هرز بهتر است کودهای دامی را به مدت 6-3 ماه درشرایط مناسب نگه داشت تا در اثر تولید حرارت اکثریت این عوامل از بین بروند.

بهتر است کودهای حیوانی حدود 6 ماه در زیر آفتاب مستقیم خورشید در هوای آزاد نگه داری شوند تا ضمن افزایش فعالیت شیمیایی و آمادگی جهت تجزیه و جذب توسط گیاه، علف های هرز موجود در آن از بین بروند. نگه داری کود به صورت فله اولویت دارد زیرا در صورت توزیع کود در پای درختان و تاخیر در چال کود کردن آن میزان متنابهی از ازت کود به صورت گاز آمونیاک از دست می رود.

اگر در آزمایش خاک و تجزیه برگ کمبود عناصر در حد بحرانی نبود و نیست موجود در کود حیوانی جدول فوق تامین کننده نیاز درختان می باشد توصیه ما اجتناب از تلفیق کودهای شیمیایی با کود حیوانی می باشد. در موارد ضرورت نیز امکان استفاده از کودهای آلی پر ظرفیت با قدرت جذب سریع که هم اکنون تولید شده اند می تواند در حفظ تولید ارگانیک باشد.

به جز ازت سایر عناصر در شرایط معمول در حد نسبت های آورده شده در جدول برای خاک تامین می شود.

چال کود کردن کود های شیمیایی توجه به نحوه جذب مواد غذایی توسط ریشه ها حائز اهمیت می باشد. جریان مواد غذایی خاک به طرف ریشه ها تحت تاثیر دو فرآیند جریان توده ای یعنی جذب مواد همراه آبی که گیاه برای تعریق از خاک خارج می کند و فرایند پخشندگی یعنی جریان مواد غذایی از محل پر تراکم تر در خاک به محل با تراکم کمتر این مواد در جوار ریشه ها قرار دارد.

از اینرو افزایش مواد غذایی در خاک با غلظت بهینه از این مواد را در اختیار درخت همراه با آب جذب شده توسط ریشه ها قرار می دهد. بهترین زمان برای چال کود کردن این مواد در اواخر پائیز همراه با بخواب رفتن درخت می باشد. کاهش دما منجر به کاهش فعالیت خاک شده و عناصر به میزان حد اقل طی دوره زمستان از خاک جذب شده و در بافتهای درخت ذخیره می گردد.

در اوائل اسفند همراه با افزایش دما، درخت با آمادگی کامل و استفاده از ذخیره مناسب فرآیند های لازم جهت گل انگیزی لازم جهت گل انگیزی و باروری را تکمیل می نماید و بهتر است برای صرفه جویی در هزینه های کارگری کلیه کود های شیمیایی را با نسبت ارائه شده به صورت یک بار در خاک دفن گردد. پس از بارندگی خاک نرم برای کارگران راحتر و سریعتر می باشد.

در پای درختان و به فاصله 30 سانتی از طوق درخت و در محل آبگیری درختان چاله ای به عمق حداقل 30 سانتی متر با بیل حفر و جداره آنرا کمی تعریض کرد تا امکان پخش شدن کود و دسترسی سطح بیشتری از ریشه به کود های از پیش آمده را درون گودال ریخته و خاک آنرا برگردان می شود. پس از اتمام عملیات کود دهی کلیه درختان نسبت به یخ آب زمستانه اقدام می شود.

بدترین زمان برای کوددهی دوره پس از بیدرا شدن درختان از خواب زمستانه می باشد. غلظت عناصر شیمیایی که به سرعت هم جذب می شوند بر رفتار درخت اثر سوئی دارد. در بین عناصر ازت که به شکل اوره سریعا جذب می شود می توان تاثیر بسیار مخربی بر گل انگیزی درخت داشته باشد.

نسبت بین ماده آلی کربن Cو ماده معدنی ازت N اگر به نفع ازت افزایش یابد مطمئنا درخت را وارد فاز رویشی کرده و به جای جوانه های گل و میوه پاجوش ها و تنه جوش های فراوان را تولید می کند. در مورد کودهای حیوانی نیز استفاده از روش دفن عمیق آنها در ناحیه ریشه توصیه می شود. پخش سطح این کودها و ادغام آن با خاک موضعی اثر بخشی چال کود را ندارد.

در باغهای سنتی تردد ماشین آلات به سختی انجام می شود و از این رو کود دهی باغات هزینه قابل توجهی را به باغداران تحمیل می کند. جاده های باریک دسترسی نیز عملا تردد کامیون در باغات را منتفی و بر مشکلات انتقال کود می افزاید. در مورد کود حیوانی و تحویل آن به درخت محدودیت زمان وجود ندارد ولی به جهت جلوگیری از تداخل با سایر امور مزرعه یک ماه آخر پائیز را به این امر اختصاص داد.

در این مقطع هم دمای و به جهت بارندگی عملیات کارگری راحتر می باشد. اگر از شیوه نوین جهت احداث، بهره گرفته اید و باغی با ردیف های مناسب احداث کرده اید. استفاده از تراکتور و به دنباله برای حفر گودال جهت دفن کود حیوانی مزیت دارد.

گودال را باید حداقل به عمق 50 سانتی متر حفر و آنرا به گونه ای در نظر بگیرید که کود حیوانی در سطح 20 سانتی متری خاک و بیشتر مدفون شود تا ضمن برخورداری از رطوبت لازم امکان سبز شدن بذرهای باقیمانده در کود میسر نباشد.

کشت ارگانیگ و تامین نیازهای درخت انار

در کشت ارگانیک، تامین کلیه نیازهای درخت انار را از طریق کودهای حیوانی دارید به طور مستمر و هر دو سال یکبار نسبت به تامین 50 کیلوگرم کود حیوانی و دفن آن در ناحیه ریشه اقدام نمود. تقسیم ناحیه ریشه به 4 قسمت برای جلو گیری از تداخل نواحی که در نوبت های قبل کود دهی شده و خارج نکردن کودهای قبلی از نکات ظریف در این امر است. انتخاب یک ماه آخر پائیز برای این کار زمان مناسبی از این جهت می باشد.

کاهش حجم ریشه یا به تعبیری هرس ریشه از عوامل موثر در گل انگیزی درخت انار می باشد اضافه کردن کودهای شیمیایی به کود در زمان حال کرد و اعمال ترکیب تلفیقی جهت پوشش کمبودهای کود حیوانی از توصیه های کارشناسان باغبانی می باشد.

افزایش کودهای میکرو و از ته به همراه مقادیر فراوان گوگرد مکمل مناسبی برای فائق آمدن بر کمبودهای بحرانی خاک می باشد. بهتر است قبل از چال کود کردن نسبت به توزیع کود در پای درختان اقدام شود تا پس از حفر گودال کودها و خاک برگردان شده تا ریشه ها در اثر هوازدگی آسیب نبیند. پس از اتمام کود دهی نوبت یخ آب زمستان که ضمن افزایش رطوبت خاک به انحلال کود حیوانی و آغاز تجزیه آن کمک می کند.

توزیع خاک زراعی در ناحیه طوقه درخت منجر به ریشه زائی تنه درختان در این محدوده می شود. در اواخر زمستان این ریشه ها جدید از بین می رود و درخت به نوعی با عمل هرس ریشه مواجه شده که این گل انگیزی درخت را تحریک می کند. این خاکپوش طی سالیان متمادی و در گذر زمان ضمن تقویت و فعالیت زیر خورشید و افزاش عناصری که در سطوح خاک تثبیت می شوند طی فرآیند شخم با خاک زیرین ادغام شده و بر تقویت خاک کمک می کند.

جلوگیری از فرسایش بستر خاک از تاثیرات دیگر خاکپوش ها است. باغات انار در دامنه ها با فرسایش شدید بادی و آبی مواجه هستند از خاکپوش ضمن افزایش سطح حوزه ریشه موجب کاهش تبخیر آب از بستر خاک می گردد.

برای افزایش راندمان آبیاری در سیستم قطره ای توصیه می شود محیط درخت را تا شعاع یک متر با خاکپوش پوشانده شود این موضوع ضمن حفظ رطوبت از افزایش تراکم علفها ی هرز در محدوده قطره چکان ها جلوگیری کرد و توسعه ریشه را افزایش می دهد این خاک سطحی به مرور محل تثبیت بعضی از عناصر شده و طی شخم دوره ای این عناصر با خاک زیرین مخلوط می گردند.

در مورد  تغذیه درختان انار میزان کود، نسبت بین کودها ، زمان کود دهی و کیفیت تحویل آن به خاکی از نکات شیمیایی را با رعایت نسبت های آنها در اواخر پائیز و قبل از یخ آب زمستان درخاک دفن می کنند. ازاضافه  نمودن هر نوع کود شیمیایی تا تبدیل شدن گلها به میوه شدیدا دوری کرد. در صورت مواجه با کمبود از یک یا چند نوبت کود دهی با آب آبیاری و یا محلول پاشی استفاده نمود.

محلول پاشی و دریافت مواد غذایی از طریق برگ جزء عملکرد ذاتی درخت نبوده و بر پتانسیل طبیعی درخت و توان رویش و گسترش ریشه ها اثر منفی میگذارد. از این رو تمرکز خود را بر افزایش طبیعی قابلیت های درخت انار معطوف کرد. کودهای حیوانی و در صورت ضرورت کودهای آلی بیولوژیک و پر ظرفیت امکان تامین تغذیه ای درخت با حفظ سلامت خاک را دارند تا محصولی فراوان و ارگانیک ارمغان تلاش آگاهانه باشد.

اهمیت هرس در تربیت درختان و نگهداری باغ انار

هرس در تربیت درختان و نگهداری باغ انار اهمیت زیادی دارد، زیرا پاجوش های فراوان تولید می۔ کند که اگر هرس نشود، درخت ها و بوته های پرپشت انبوهی باغ را فرا می گیرد، بدون اینکه بهره ای عاید باغدار گردد.در هرس درختان انار رعایت موارد زیر ضروری است:

در هنگام هرس درختان انار باید دقت نمود تا شاخه های بارده به طور نرمال در سطح جانبی درخت توزیع شود، این کار باعث می شود تا میوه ها ضمن استفاده از نور و هوای مناسب و کافی، از مواد غذایی یکنواخت در اطراف تاج نیز استفاده کنند. مسئله مهم دیگر در هرس درختان انار ، شناخت شاخه های بارده و محل ظهور جوانه ی گل می باشد.

گل ها روی شاخه های یک ساله و شاخه های چند ساله موسوم به اسپور که سه چهار سال متوالی گل تولید می کنند تشکیل می شوند. پس حفظ اسپورها و شاخه های سال جاری به منظور باروری درخت در سال آینده بسیار مهم است. هرس مناسب در کیفیت و کمیت محصول و همچنین باردهی زودتر درختان موثر است .

عملکرد باغات انار از 70-7 در هکتار متفاوت است . یکی از عوامل اساسی و موثر در عملکرد (تولید) هرس می باشد. هرس یا تربیت درخت انار به کلیه عملیات حذف سر شاخه ها، پا جوش ها، نرک ها و شاخه های خشک و اضافی به منظور شکل دادن ، افزایش کمیت و کیفیت تولید و ایجاد تعادل بین تست های هوایی درخت و ریشه ها اطلاق می گردد.

از آنجا که انار پاجوش زیادی تولید می کند و از طرفی پاجوش ها و ریشه ها و تن جوش ها در جذب مواد غذایی با میوه رقابت می نماید در صورت عدم حذف آن ها از کمیت و کیفیت محصول به شدت کاسته می شود. هرس هر یک از مهمترین عملیات داشت در انار است ، ولی تولید کنندگان شناسایی چندانی با انار نداشته و درخت را بی نیاز از آن می دانند.

دو گونه هرس در انار صورت می گیرد:

  •  هرس فرم
  •  هرس باروری با سالیانه

هرس فرم یا نونهالی با توجه به این باردهی انار تقریبا از 5 سالگی شروع می شود، لذا باید در ۵ سال اول اقدام به هرس فرم آن نمود، که مراحل آن به ترتیب زیر است:

سال اول: پس از کاشت نهال ، در فروردین ماه و پس از جوانه زدن باید اقدام به سربرداری انار نمود.

سپس باید نوع هرس انتخاب گردد، نوع هرس با فاصله کشت نهال ها در باغ ارتباط مستقیم دارد و هر چه تعداد درخت در هکتار کمتر شود(تراکم کاشت) تعداد تنه ها از دو به سه افزایش می یابد و با افزایش درخت ها در هکتار تعداد تنه ها کاهش خواهد یافت.

نوع هرس فرم عبارت است از :

  • تک درخت
  • دو تنه
  • سه تنه
  • ته جامی
  • بادبزنی

هدف در هرس فرم درخت انار عبارتند از: کاستن از هزینه تولید و کوتاه نگه داشتن درخت انار، مکانیزسیون در باغ (استفاده از ماشین آلات) و استقامت و پایایی درخت ، افزایش کمیت و کیفیت محصول ، افزایش راندمان. چون در سال اول بنای اصلی درخت تعیین می گردد لذا انتخاب نوع هرس باید از همین سال شروع شود. در فرم تک تنه نهال ها از ارتفاع نیم متری سر بر داری می گردد.

در فرم های چهار تنه و جامی درخت از ارتفاع 30 سانتی متری سر برداری می شود. فرم باد بزنی بین باغداران انار معمول نبوده و در شرایط آب و هوایی ایران به دلیل عارضه آفتاب سوختگی توصیه نمی گردد.

سال دوم : در کلیه فرم های هرس فقط به شاخه های انتخابی سال قبل اجازه رشد داده می شود و در اوایل فصل شاخه های اضافی، هرس می گردد.

باید توجه داشت که در ماه های خرداد، تیر و مرداد به دلیل تابش آفتاب شدید هرس انجام نمی شود، زیرا نهال ها جوان بوده و تابش آفتاب تنه های جوان و شاخه ها را می سوزاند. دستک ها و جلوگیری از رشد اضافی به منظور تقویت شاخه ها و دستک های انتخاب شده به تمیز بودن درخت کمک کرده و امکان کار در آینده را به باغبان می دهد و این تیغ ها همیشه مزاحم بوده و فقط کافی است برای یک بار تا پایان هرس فرم حذف آن ها توصیه می گردد.

سال چهارم و پنجم : مراقبت از شاخه ها و دستک های بارده و حذف شاخه ها، پاجوش ها، تنها جوش ها و ترک ها ضروری است . با توجه با این که از سال چهارم و پنجم باید ارتفاع درخت نیز کنترل شود لذا شاخه های انسانی و دارای رشد عمودی حذف می گردند ، ولی باید توجه داشت که فرم های مذکور از خالی کردن تاج درخت اجتناب گردد، زیرا این عمل باعث افزایش خسارت آفتاب می شود.

موضوع مهم دیگر در هر سال های چهارم و پنجم انتخاب دستک های بارده بر روی تنه ها در جهات مختلف است به نحوی که هیچ یک از دستک های مزاحم دیگری نباشد. در هرس باید اجازه داد میوه ها در قسمت سایه تارج درخت رشد کنند.

با توجه با این که تنه درخت انار تیغ دار بوده و با رشد میوه و سنگین شدن آن ها ممکن است هنگام ورزش باید تیغ ها با صدمه مکانیکی از کیفیت انار بکاهند، لذا باید فاصله دستک ها مناسب در نظر گرفته شود. تا پایان سال پنجم درخت فرم اصلی خود را پیدا نموده و هرس به اتمام می رسد. هرس باروری یا هرس سالیانه هرس باروری خود به دو بخش تقسیم می گردد

الف) هرس خشک

ب) هرس سبز

هرس درخت انار

الف) هرس خشک درختان انار

هرس خشک در اواخر زمان خواب درختان انار یعنی ماه های بهمن و اسفند و قبل از بیدار شدن درختان انجام می گیرد که شامل حذف شاخه های اضافی، خشک و سرمازده احتمالی می باشد. حذف شاخه های اضافی: دستک ها و شاخه های بارده باید از فضا و مکان برای رشد برخوردار باشند، و در این زمان چون درخت دارای شاخ و برگ نیست، لذا تشخیص و حذف شاخه های اضافی آسان تر و جهت دستک ها نیز بهتر نمایان می شود.

استفاده از چسب پیوند بعد از انجام هرس به خصوص در شاخه های قطور مانع ورود قارچ و باکتری ها به درون گیاه و درخت می شود.

حذف شاخه ها و تنه های خشک انار

هنگامی که پوست درختان خسارت ببیند مثلا در اثر حمله حشرات ، سوسکها و آفات دیگر شاخه خشک شده و انتقال شیره پرورده از شاخه ها و برگ ها به سمت قطع می گردد که باعث ضعیف شدن درخت شده و باید نسبت به قطع آن ها اقدام نمود . علی رغم این که تولید پاجوش زیاد یکی از صفات درخت انار می باشد در این مورد خاص بلافاصله پس از شروع رشد می توان یک یا چند پاپوش را جایگزین شاخه و با تنه بریده شده نمود.

حذف شاخه های سرمازده درختان انار

در ماه های بهمن و اسفند و تا فروردین ، پس از خواب درختان ، همراه با هرس خشک شاخه های سرما زده نیز حذف می گردند. شناسایی و تشخیص شاخه های سرما زده بسته به شدت سرما نیاز به تجربه کافی دارد. باغداران با تجربه این مورد را به راحتی تشخیص می دهند. نوک سر شاخه های سرمازده حتی زمان خواب نیز در صورتی که خشک شده باشند، انعطاف ناپذیرند و می شکنند.

ب) هرس سبز درخت انار

هرس سبز تقریبا در تمامی ماه های رشد درخت ، جز زمانی که شدت تابش آفتاب شدید است ( ماه های تیر و مرداد) انجام می گیرد و شامل حذف شاخه های مزاحم و نرک ها و پاجوش ها می باشد.

اکثرا این مورد در ماه های اردیبهشت و خردادبه راحتی بدون اره و قیچی قابل حذف می باشند ولی باید دقت نمود تا کندن آن ها باعث صدمه به پوست درخت نشود و در این ماه ها رشد سرشاخه ها صورت می گیرد، که جایگاه تولید محصول در سال بعد است و به دلیل از اهمیت خاصی برخوردار است.

حذف پاجوش ها و نوک در ماه های شهریور و اوایل مهر به دلیل رقابت با میوه در جذب مواد غذایی ، جهت افزایش تولید در سال جاری بسیار مهم است.

در صورتی که هرس به درستی و با دقت انجام گیرد و حتی در درختان جوان نیز می توان میوه های با کیفیت بالا تولید نمود. برای جوان کردن درختان انار می توان طی یک دوره سه ساله یا چهار ساله اقدام نمود. بدین ترتیب که یک یا چند پاجوش را حفظ نموده و به تدریج آن ها را جایگزین تنه های پیرتر و مریض نمود.

بررسی گرده افشانی در انار

برای تولید میوه انجام عملیات گرده افشانی که توسط باد و حشرات صورت می گیرد ، ضروری است. ولی از یک رقم انار بی هسته نام برده شده است، که در آن با وجود دانه های گرده عقیم، میوه تشکیل می شود .

دکتر زمانی از جهاد دانشگاهی دانشکده کشاورزی کرج زنبور عسل و زنبور را در حال فعالیت و به تبع آن گرده افشانی روش گل های انار را مشاهده کرده است. همچنین سوسک های متعلق به جنس هم سبب دگرگشنی و هم باعث خودگشنی در انار می شوند.

آفتاب سوختگی میوه های انار

پوست میوه انار در برابر تابش شدید وو مداوم نور آفتاب سوخته و حالت شادابی خود را از دست می دهد، در نتیجه دانه های انار در آن قسمت رشد طبیعی نکرده و کوچک ، کم آب و تا حدودی بی رنگ باقی می مانند. این عارضه از مرغوبیت و بازار پسندی انار به نحو چشم گیری کاسته و موجب خسارت سنگینی به باغداران می گردد.

یکی از عوامل آفتاب سوختگی ، طولانی بودن دور آبیاری است که به علت نرسیدن آب به پوست میوه ، قسمتی که در معرض نور شدید آفتاب ( به خصوص در تابستان ) قرار دارد ، آب را از دست داده و قهوه ای یا سیاه می شود و اکثرا به علت کم آبی در همان ناحیه نیز می ترکد. به همین جهت تنظیم فواصل آبیاری نسبت به احتیاجات آبی درختان آمار و جلوگیری از تابش مستقیم آفتاب به میوه ، بخصوص در واریته های حساس ، موثر است .

انتخاب ردیف های کاشت در جهت مناسب و انجام هرس می توانند در جلوگیری از آفتاب سوختگی موثرباشد (کاشت شرقی- غربی آفتاب سوختگی بیشتری دارد) خنک تر می شود انجام داد.

باید دقت نمود که در ختان شدید هرس نشوند و یا به اصطلاح زیاد لخت نشوند. همچنین بایددر موقع احداث باغ فاصله درختان طوری در نظر گرفت که با شرایط اقلیمی منطقه تطابق داشته باشه.

افتاب سوختگی انار

بررسی ترکیدگی میوه انار

نامنظم بودن دور آبیاری ، بارندگی بی موقع ، واریته ، بادهای شدید سوزان ، هرس نامناسب، کمبود برخی از عناصر بافت و جنس خاک را از عوامل موثر در ترکیدگی انار داشته اند ، که مورد فوق تقریبا در تمام مناطق انار کاری کشور وجود داشته و میزان خسارت آن بیش از 20% گزارش شده است.

الف) نامنظم بودن دور آبیاری با فواصل آبیاری و همچنین عدم یکنواختی میزان رطوبت نسبی هوا : زمانی که در باغی آبیاری دیر انجام می گیرد، میوه از رشد طبیعی خود باز می ماند، بخصوص پوست میوه که مقداری از رطوبت خود را در اثر خشکی هوا و نرسیدن آب از دست می دهد.

در چنین وضعیتی هر گاه درخت آبیاری شود، در اثر جذب آب دانه ها متورم شده و در اثر نمو بعدی بر حجم دانه ها افزوده می شود، در حالی که پوست میوه در اثر خشکی و باز ماندن از رشد طبیعی قادر نیست به موازات قسمت داخلی به رشد و نمو خود ادامه دهد، در نتیجه فشار داخلی باعث شکاف خوردن پوست می گردد.

ب) بارندگی بی موقع و یا سرد شدن ناگهانی هوا تعادل رطوبت موجود بین میوه و شاخه و برگ را به هم زده و باعث ترکیدگی میوه می شود.

ج) واریته: واریته های مختلف نسبت به ترکیدن حساسیت های متفاوتی دارند: مثلا انارهای پوست نازک در اثر کوچک ترین تغییر در تعادل حرارت و رطوبت محیط به سرعت شکاف بر می دارند، در حالی که انارهای پوست ضخیم نسبت به تغییرات این عوامل حساسیت کمتری دارند. همچنین ارقام دیررسی مانند، انار ملس ترش ساوه مقاومتر از ارقام زودرس می باشند.

چ) بادهای شدید ، گرم و سوزان : یکی دیگر از عوامل ترکیدگی انار است، زیرا در اثر وزش باد آب بیشتری از درخت تبخیر شده، در نتیجه آب کافی به میوه نمی رسد، و به همان دلیل که در مورد نامرتب بودن دفعات آبیاری شد، این مسأله نیز سبب ترکیدن انار می گردد.

ح) تغییر ناگهانی دجه حرارت : در اواخر تابستان دمایی محل به حدود 40-35 درجه سانتی گراد می رسد، که البته میوه انار به این درجه حرارت عادت کرده است، لذا وقتی در پائیز درجه حرارت را از 20 درجه بالای صفر پایین تر می آید، سبب ترکیدن پوست انار می شود.

خ) کمبود بعضی بخصوص عنصر روی و بر، هرس نامناسب ، خسارت برخی از آفات به ویژه کنه ها نیز سبب ترکیدن میوه انار می شود. برداشت میوه انار در اوایل پاییز، استفاده از واریته های مقاوم، استفاده از اسید جیبرلیک با غلظت 250 پی پی ام، پس از تشکیل میوه از موثرترین راه های پیشگیری از ترکیدن است.

ترکید

بررسی آفات مهم انار

شته سبز انار

Aphis punicae Pass (Hom.,Aphididae)

این حشره اصولا در روی درختان انار به سر برده ولی روی گیاهان متعلق به جنس های Bignonia buranata و Lawsonia یافت می شود. بدن در ماده های بکرزای بی بال به رنگ سبز و یا سبز مایل به زرد بوده و کورنیکول ها نیز به رنگ روشن می باشند.

خسارت

در صورت وجود جمعیت انبوه آن به توقف رشد در درختان انار سبب می شود. به علاوه عسلک ترشحی آن به فوماژین سبب می گردد و در نتیجه گیاه از انجام وظایف عادی خود باز می ماند و بدین ترتیب میزان محصول کاهش پیدا کرده و کیفیت آن نیز نقصان می یابد.

در ایران شته انار با تغذیه از سرشاخه ها، سطح زیری برگ ها، جوانه ها و گلهای درختان انار به عدم رشد سرشاخه ها و ریزش اکثر گلها و میوه های جوان سبب شده و خسارت بسیار شدیدی را به بار می آورد .

زیست شناسی

شته انار زمستان را به صورت تخم در روی سرشاخه های انار و پاجوش ها به طور منفرد یا مجتمع به سر می برد. در روی درختان انار در ماههای بهار بالاترین جمعیت را دارد و گاهی تمامی سرشاخه های جوان گل و میوه های تازه تشکیل شده را می پوشاند.

در طول فصل گرم سال شته انار به فرم های بالدار و بی بال در پناهگاههای مختلفی به سر می برد. همچنین در این زمان مهاجرت به روی گیاه بامیه و انواع نسترن ها صورت می گیرد.

شته سبز انار

مگس سفید انار

Siphoninus phillyreae Haliday. (Hom, Aleyrodidae)

این حشره بیشتر در مواقع مرطوب و خنک سال به خصوص در ماه های پاییز روی درختان انار، زبان

گنجشک، اقاقیا و نظایر آنها مشاهده می شود. میزبان های اصلی آن را درختان انار، زیتون، گلابی، سیب و زبان گنجشک تشکیل می دهد. پوره های آن به ترشح مواد چسبناکی سطح گیاه را پوشانیده و در روی مواد مزبور قارچهای ساپروفیت تکثیر پیدا می کننددر ایران خسارات قابل توجه این حشره در درختان زبان گنجشک گزارش شده است.

مگس سفید انار

شپشک روسی

Ceroplastes rusic L. (Hom., Lecaniidae)

این آفت علاوه بر انار روی انجیر و درختان میوه سردسیری از اطراف قزوین و زنجان جمع آوری شده است. حشره کامل مدور و نیم کروی است که اطراف بدن آن از 8 صفحه احاطه شده است که در وسط هر صفحه یک پولک سفیدرنگ از ترشحات مومی قرار گرفته است و به خوبی از سایر گونه ها متمایز می باشد.

زیست شناسی

این حشره زمستان را به صورت پوره های سن 2 در روی سر شاخه های جوان در ختان میزبان از جمله انار به سر می برد. در بهار به محض گرم شدن هوا شروع به رشد می کند و حدود اواسط خرداد به حشره کامل تبدیل می شود.

حشرات ماده پس از بلوغ در زیر جلد شاخی بدن خود شروع به تخم ریزی می کنند و به تدریج که تعداد تخم ها زیاد می شود محتویات داخلی بدن حشره به صورت قشر نازک و خشکیده قهوه ای رنگی به سطح داخلی جلد بدن می چسبد، هر حشره ماده تا حدودی 150 تخم می گذارد.

پوره های سن اول سبز متمایل به زرد و خیلی فعال می باشند و بیشتر بر روی شاخه های جوان و برگ ها فعالیت می کنند. در روی برگ ها بیشتر مجاورت رگبرگها را ترجیح می دهند. این آفت در نواحی جنوبی ایران برای این آفت 2 نسل در سال دارد.

شپشک روسی انار

شپشک چینی

شپشک چینی با نام علمی Ceroplastes sinensis G بیشتر در نواحی شمال ایران دیده شده و از اهمیت اقتصادی چندانی برخوردار نمیباشد.

شپشک چینی

شپشک واوی انار

یک نوع سپردار با نام علمی Lepidosaphes conchiformis Germ میباشد. که از شپشک واوی سیب کوچکتر و کشیده تر بوده و به رنگ قهوه ای متمایل به خاکستری مشاهده شده است. راجع به خصوصیات بیولوژیک این آفت اطلاعات دقیق در دسترس نیست.

شپشک واوی انار

شپشک آرد آلود انار

Pseudococcus citri Ri. (Hom., Pseuducoccidea)

این آفت گاهی روی سرشاخه ها و تنه درختان انار دیده می شود. به خصوص در نواحی شمالی ایران که وجود آن روی درختان انار با ترشح عسلک و دوده همراه است.

شپشک آردآلود

موریانه (Termit)

حشره ای است از راسته آر کیپترها( (Archipteres) که نزدیک به راسته رگی بالان است. موریانه ها حشراتی هستند اجتماعی که دو نوع از آنها دیده می شود: یک نوع در داخل چوبهای منازل زندگی می کنند و نوع دیگر مخصوص نواحی استوایی بوده و در بیابانها برای خود مسکن می سازند و طول خانه هایشان گاهی به ۵ متر و قطرش به ۸ متر می رسد و بسیار هم سخت است، بطوری که با کلنگ هم شکسته نمی شود.

موریانه

سوسک چوبخوار انار

Chysobothis paripunctata Obenb (Col., Buprestidae)

سوسک چوبخوار از آفات مهم انار بوده و همه ساله خسارت زیادی را از طریق خشکی تنه و شاخه به درختان خصوصا در باغات ضعیف وارد می سازد. خسارت عمده آفت توسط لاروها و با تغذیه از ناحیه کامبیوم صورت می گیرد .

خسارت

نامناسب بودن عوامل محیطی مورد نیاز گیاه، آفتاب سوختگی، کم آبی بیش از حد باغات و بی نظمی در دوره آبیاری، فقدان مواد غذایی مورد نیاز گیاه، عدم رعایت اصول صحیح باغداری مانند هرس اصولی و حذف شاخه های آلوده و مراقبت های بهداشتی باغ، ضعف درختان را موجب شده و شرایط مساعدی را برای حمل آفت فراهم می آورند.

این آفت با حمله به ناحیه کامبیوم درخت باعث قطع آوندها و اختلال در جریان شیره گیاهی شده و در نهایت خشکیدگی تنه و شاخه درختان را باعث می شود. خسارت نه تنها توسط لاروها با تغذیه از چوب باعث خشکیدگی تنه و شاخه ها می شود بلکه تغذیه حشرات کامل از پوست سرشاخه ها و به خصوص دم میوه در اوایل فصل و طولانی شدن مدت تغذیه، باعث ریزش شدید میوه و کندی و توقف رشد و نهایتا خشکیدگی میوه های کوچک روی درخت می گردند.

زیست شناسی

سوسک های ماده پس از جفت گیری، تخم های خود را به صورت مجتمع یا منفرد در زیر پوستک های خشکیده و یا روی پوست تنه قرار می دهند. تخم ها پس از طی دوره جنینی حدود یک هفته بعد تفریخ شده و لارو سن یک که حدود 1.5-1 میلیمتر طول دارد از محل اتصال تخم به زیر پوست نفوذ می کند.

لاروها پس از سپری شدن دوره تغذیه که حدود 2-3 ماه به طول می انجامد کامل می شوند. آنگاه سوراخی با مقطع بیضی شکل حفره کرده و وارد چوب می شوند و در انتهای دالان ایجاد شده در پناهگاه شفیرگی زمستان را طی می کنند. دوره تغذیه لاروها حدود 2-3 ماه به طول می انجامد. این آفت در شرایط آب و هوایی استان یزد یک نسل در سال دارد و زمستان را به صورت پیش شفیره در داخل چوب می گذراند. روش های کنترل:

  1.  جلو گیری از سرمازدگی باغات
  2.  تنظیم برنامه آبیاری مناسب با وضعیت باغات و جلوگیری از تنشهای آبی در باغات
  3.  کوددهی و تقویت درختان بر اساس نیاز.
  4.  رعایت اصول باغبانی و انجام هرس های اصولی و جلوگیری از آفتاب سوختگی.
  5.  اقدامات بهداشتی و حذف شاخه های آلوده و سوزاندن آن ها.

سوسک چوبخوار انار

کرم انار

Euzophera puniciella Zell (Lep., Pyralidae)

از نظر شکل و اندازه همانند کرم به می باشد. این حشره زمستان را به صورت لارو کامل زیر پوستک ها و حتی داخل خاک به سر می برد و در بهار مصادف با باز شدن گلهای انار حشرات کامل فعالیت خود را شروع می کنند. حشرات ماده پس از جفت گیری تخمهای خود را روی میوه تازه تشکیل شده و سرشاخه ها قرار می دهند.

لاروها پس از خروج اکثرا داخل میوه می شوند ولی به نظر می رسد که بتوانند از سرشاخه های چوبی نشده نیز تغذیه کنند. حشره ای است چند نسلی که عمده خسارت آن در نسل های آخر است که داخل میوه های رشد کرده انار می شوند و این میوه ها اگر چه نمی ریزند ولی به شدت از ارزش بازاری آنها کاسته می شود و با انتقال میوه های کرم زده در انبار باعث آلودگی میوه های سالم نیز می گردند.

میوه های آلوده به علت سوراخها و زخم هایی که در پوست آنها ایجاد می شود در معرض عوامل پوسیدگی به خصوص کپک سیاه و کپک آبی قرار می گیرند و به همین لحاظ از آفات عمده انار محسوب می شوند. .

کرم سفید ریشه انار

کرم سفید ریشه انار با نام علمی Polyphylla ollivieri از آفات مهم ریشه درختان میوه از جمله انار است. این آفت علاوه بر انار ریشه درختان سیب، گلابی، گوجه، گیلاس، پسته و درختان غیر مثمری نظیر نارون، تبریزی و گیاهان زراعی مثل سیب زمینی، خیار، بادمجان و … را مورد حمله قرار میدهد.

لاروهای کرم سفید ریشه با تغذیه از ریشه درختان انار موجب خشک شدن درختان جوان و ضعف درختان مسن میشوند. حشره کامل این لارو سوسکی است نسبتا بزرگ به طول 40-25میلیمتر به رنگ قهوای که با توده ای از پولکهای سفید صدفی رنگ روی آنرا پوشانده است. این حشره طول یک نسل را در 3 سال طی می کند. در شریط مساعد تغذیه ای و خاک می تواند یک نسل را در طی دو سال بگذراند.

زمستان را به صورت لارو به سر می برد و در بهار سال سوم قبل از آنکه وارد مرحله شفیرگی شود یک محفظه گلی برای خود درست می کند و در آنجا تبدیل به شفیره می شود (در برخی موارد خانه شفیرگی ساخته نمی شود). دوره شفیرگی 17 تا 24 روز می باشد. حشرات کامل از دهه سوم خردادماه تا دهه سوم مردادماه بسته به شرایط محیطی منطقه ظاهر می گردند.

اوج خروج معمولا در تیرماه است. حشرات کامل برای خروج در خاک سوراخهایی ایجاد و خارج می شوند. سپس از برگ درختان مثمر و غیر مثمر تغذیه می نمایند. تمام فعالیت های حیاتی، تغذیه، جفت گیری و تخم ریزی در غروب و اوایل شب انجام می گیرد. در روز حشرات کامل بدون هیچ فعالیتی در لابه لای شاخ و برگ درختان و جاهای امن به سر می برند.

جفت گیری در اوایل شب و اغلب در روی شاخه ها انجام می شود. تخم ریزی معمولا چند روز (معمولا 4 روز) بعد از جفت گیری انجام می شود. حشره کامل ماده با پاهای جلویی خود زیر خاک رفته و در منطقه ای مناسب که غذای کافی برای لارو سن اول وجود دارد تخم ریزی می کند. تخمها به صورت انفرادی یا دسته های تا شش عددی در عمق صفر تا 12 سانتیمتری خاک گذاشته می شود.

دوره جنینی یا Incobation period در منطقه کرج و شهریار 30 تا 35 روز است. حشره دارای 3 سن لاروی است. لارو سن اول از مواد هوموسی با ریشه علفهای هرز و سنین دو و سه لاروی از ریشه درختان تغذیه می کنند. لارو در خاکهای مرطوب فعالیت بیشتری دارد. فعالیت این حشره در سطح باغ لکه ای است.

بدلیل قدرت زیاد ریشه زنی درختان انار، خشکیدگی مستقیم ناشی از کرم سفید ریشه تنها در مورد نهالهای جوان دیده شده است. اما خسارات غیر مستقیم آفت در اثر ضعیف نمودن درخت و عارضه های ثانویه، از جمله سرمازدگی فراوان است. روشهای کنترل کرم سفید ریشه نیز مانند بسیاری از آفات دارای دشمنان طبیعی فراوانی است که آنها را در مراحل مختلف زندگی مورد حمله قرار میدهند.

پرندگان، مورچه گان، تعدادی از میکرواورگانیسمهای خاک، زنبورها و بعضی از کنه ها از جمله دشمنان طبیعی این آفت محسوب میشوند.جمع آوری حشرات کامل در صبح زود با تکان دادن درختان و درختچه های محل استقرار و استراحت شبانه حشرات کامل، جمع آوری حشرات کامل با کمک نور چراغ، جمع آوری لاروهای آفت در هنگام شخم، بویژه در فصل تابستان و پاییز از جمله روشهای موثر در کاهش جمعیت این آفت میباشد.

کرم سفید ریشه انار

پروانه دانه خوار انار یا پروانه گلوگاه انار

Spectrobates ceratonia Zell. (Lep., Pyralidae)

درخت انار دارای تعداد معدودی آفت می باشد که مهمترین آن کرم گلوگاه انار است که همه ساله خسارت زیادی را به محصول انار و باغداران وارد می آورد و خسارت آن در بعضی سالها به بیش از 50% محصول نیز می رسد. این حشره از جمله آفاتی است که از سال های 1350 تا 1351 به بعد به اهمیت اقتصادی آن پی برده شده است.

شکل شناسی

پروانه ای است با بالهای باز به عرض 22 تا 24 میلیمتر، بالهای جلویی به رنگ خاکستری تیره و در یک سوم قاعده آنها نوار موج دار خاکستری رنگی دیده می شود. در نزدیکی لبه خارجی بالهای جلویی نواری به رنگ خاکستری غیر مشخص و در انتهای آن ریشکهای نسبتا کوتاهی به همان رنگ وجود دارد.

بالهای عقبی سفید رنگ، متمایل به تیره با رگهای تیره و در انتها دارای حاشیه ای از ریشک هایی بلند می باشد شاخک ها بلند و نخوش و تا مفصل سوم شکم می رسند. طول تخمها 0.7 میلیمتر و عرض آن 0.48 میلیمتر است. روی پوسته خارجی تخمها برجستگی مثلثی شکلی وجود دارد که هر چه به زمان تفریح نزدیکتر گردد در اثر بزرگ شدن جنین آن برجستگی از بین رفته و پوسته صاف می شود.

لارو آن بر اساس اینکه از انار دانه قرمز یا دانه سفید تغذیه کند به رنگ قرمز و سفید در سنین اولیه لاروی بوده است. در انتهای دوره لاروی به رنگ قهوه ای در آمده و در کنار هر کدام از نیم حلقه های بالایی شکم موهای عمودی به طول دو میلیمتر وجود دارد و در حداکثر رشد 18 میلیمتر طول پیدا می کند. شفیره آن به رنگ قهوه ای روشن و معمولا پوسته آن محوطه گلوگاه انار دیده می شود. طول شفیره 9.2 میلیمتر و عرض آن 3.2 میلیمتر است.

خسارت

لارو آفت در اثر تغذیه از قسمت درون انار و نیز تغذیه از دانه ها و سطح درونی پوست میوه تولید کانال لاروی کرده و همین موضوع سبب می شود که بر روی پوست انار لکه های قهوه ای رنگی در اطراف گلوگاه انار ایجاد شود و ایجاد لهیدگی و گندیدگی بعدی نموده که همین موضوع باعث ریزش تعداد زیادی از میوه های انار گردد.

وقتی میوه های آلوده با آفت باز می شوند قارچ فومازین از این قسمت زیاد می شود و در بین واریته های مختلف انار واریته بریت که دارای پوست نازکتر و با مزه ترش و شیرین می باشد.

طبق گزارش اقتدار این انار از شیراز در دو مرتبه گل می دهد: یکی در اوایل فروردین و دیگری در اواخر خرداد و به عبارت دیگر اول و آخر بهار میوه هایی که از گل اول به وجود می آید محل خوبی برای تخمگذاری پروانه های نسل زمستانه بوده و از این رو در سالهای طغیانی تعداد بسیار زیادی از آنها آلوده شده و از بین خواهند رفت .

زیست شناسی

این آفت زمستان را به صورت لارو در انارهای آلوده که در زیر درختان ریخته اند و یا بر روی درختان مانده اند و یا در انبارها ذخیره شده اند می گذرانند. بسته به درجه حرارت بهار معمولا در خرداد ماه یعنی زمانی که میوه درختان انار به بزرگی یک لیمو ترش می رسد پروانه از پوسته انار آلوده خارج و بعد از 2 تا 4 روز درون تاج انار بین برچه ها تخمریزی می کند و تخمگذاری در دستجات 4 تا 8 عددی و همچنین انفرادی صورت می گیرد. هر حشره ماده 20 تا 25 تخم می گذارد.

روش های کنترل

الف – مکانیکی:

  1.  جمع آوری انارهای پوسیده محتوی لارو باقیمانده بر روی درختان و با ریخته شده در زیر درختان و سوزاندن، چال کردن و خاک دادن روی آنها.
  2.  اجرای عملیاتی زراعی از قبیل شخم بین درختان و از بین بردن علفهای هرز و یخ آب زمستانی.
  3.  با توجه به اینکه این آفت چند نسلی است کاهش ذخیره زمستان گذران آفت بر روی نسل اول تأثیر خوبی دارد ولی در نسلهای بعدی جمعیت آن بالا می رود. بنابراین چنانچه جمع آوری انارهای آلوده حتی الامکان در نسل اول نیز ادامه یابد نتیجه بهتری حاصل می شود.
  4.  تنظیم میزان آبیاری: زیرا آلودگی میوه با افزایش دور آبیاری که منجر به ترکیدگی میوه های می شود ارتباط مستقیم دارد.

 

پروانه گلوگاه انار

کرم گلوگاه انار ( کرم طوقه)

براساس نتایج مجموعه کارهای تحقیقاتی و تجربیات مفید موجود، اجرای نکات زیر میتواند کرم گلوگاه انار را در زیر سطح زیان اقتصادی نگه داشته و کنترل قابل قبولی روی حشره آفت در پی داشته باشد.

  1.  اولین گام برای بهبود کمی و کیفی تولید و کنترل منطقی آفات و بیماریهای انار ، داشتن باغهایی است که از شرایط مطلوب زراعی و باغی برخوردار باشند. در این رابطه توصیه می شود باغهای انار طی یک برنامه ۵ ساله اصلاح و باغ های رها شده و با آنهایی که تأمین حداقل نیازهای زراعی و باغی، بویژه آب مناسب و مورد نیاز، برای آنها میسر نیست، حذف و باغهای جدید با رعایت اصول فنی احداث گردد.
  2.  در احداث باغهای جدید و جایگزین ، از ارقام مقاوم به کرم گلوگاه و یا ارقامی با حساسیت کمتر استفاده شود. مانند رقم ملس دانه سیاه یزدی که برای شرایط استان یزد توصیه میگردد.
  3.  از کشت مخلوط در ختان انار با سایر درختان میوه و همچنین احداث باغ انار در مجاورت درختانی مثل انجیر و پسته که میزبان کرم گلوگاه انار هستند، خودداری شود.
  4.  به منظور حمایت از دشمنان طبیعی آفات و بیماریها، جلوگیری از طغیان کنه پاکوتاه انار و سایر آفات بالقوه و حفظ بهداشت و محیط زیست، از هر گونه سمپاشی درختان انار اجتناب گردد.
  5.  داخل تاج انارهای مرغوب گل اول، پس از خشک شدن پرچم (حدودا در اواخر خرداد) بوسیله دستگاههای ساده موجود تمیز گردد.
  6.  انارهای پوسیده و یا باقیمانده بر روی درخت یا ریخته شده در کف باغ بصورت همگانی و در فصل زمستان (دی و بهمن ) جمع آوری و منهدم گردد.
  7.  انارهای آلوده شده در طول فصل داشت، بویژه در نسل اول آفت، نیز جمع آوری و معدوم گردد.
  8. به منظور تقویت پارازیتیسم طبیعی آفت ، مبارزه بیولوژیک از طریق تولید و رهاسازی زنبور پارازیتوئید تریکوگراما با استفاده از سوشهای بومی و با رعایت نکات فنی صورت گیرد. باید این واقعیت را پذیرفت که کرم گلوگاه قسمتی از باغداری انار است. حذف کامل این آفت ناممکن است و تنها با اعتنا به توصیه های پیش گفته میتوان کمیت خسارات ناشی از این آفت را کنترل کرد.

کرم گلوگاه انار

انتخاب گونه (واریته ) های برتر انار

انتخاب واریته های برتر معرفی شده در همین سایت برای احداث و اصلاح باغات اولین اقدام موثر در راستای کنترل این آفت میباشد. نسبت به سایر واریته ها از این ارقام درصد خسارت کمتری گزارش شده است، مثلا آلک شیرین ساوه علی رغم بازار پسندی رقمی حساس به این آفت در مقایسه با رقم ملس ساوه میباشد. پس در همان بدو امر واریته مناسبی را برای احداث باغ انار انتخاب کنید.

موضوع مبارزه با آفات را از همان بدو احداث باغ انار بعنوان یکی از مسائل جاری در باغداری انار تلقی کرده و برنامه ریزی روشن و زمانبندی شده ای را برای آن تعریف نمائید. اگر بدنبال تولید محصول صادراتی هستید، بدانید حد مقبول آلودگی در تجارت انار زیر 3% میباشد، از اینرو تمیز کردن تاج انار و حدف پرچمهای آلوده از تخم شپره و شفیره های کامل نشده کرم گلوگاه از ضرور یات محصول صادراتی میباشد.

توجه داشته باشید حذف پرچمها و پاک بودن تاج انار از مقررات صادرات انار میباشد. پس بهتر است این هزینه را در جای خود و در زمان خشک شدن پر چمها در اواخر بهار به انجام رسانید.

اخیرا دستگاه مخصوصی برای این کار ساخته شده که با نیروی فشار دست کار میکند و نیروی عمودی را به حرکت چرخشی تبدیل و با فرچه مخصوص گردننده پرچمها را به طور کامل حذف میکند، باغداران بطور سنتی از نیروی کار کارگری برای پر کردن تاج با علفهای کف باغ استفاده میکنند که هزینه زیادی را در بر دارد، این دستگاه در اقتصادی کردن این فرآیند موثر خواهد بود.

شکل مقابل دستگاه جدید پرچم زدای انار ساخته شده به همت آقایان دکتر حسین فرازمند و مرحوم کیومرث توفا، از متخصصین ارشد گیاه پزشکی کشور را نشان میدهد. پس از جمع آوری و معدوم کردن انارهای باقیمانده در زمستان، حذف پرچمهای انار در اواخر خرداد موثرترین راه در مبارزه با این آفت محسوب میشود.

توجه داشته باشید پاک بودن تاج انار از نشانه های یک محصول مرغوب میباشد. در بحث صادرات انجام این کار جزئی از مقررات محسوب میشود از اینرو پاک کردن پرچمهای انار را بعنوان یکی از الزامات باغداری انار بپذیرید و برای انجام آن برنامه روشنی داشته باشید آثار آن بصورت ارتقاء کیفی محصول و کنترل آفت در نهایت شما را منتفع خواهد نمود.

اسفند ماه و پس از کاهش سرما بهترین زمان برای جمع آوری انارهای فاسد و آلوده به تخم و لاروها و شفیره های کرم گلوگاه میباشد. کارشناسان در مورد اینکه بقایای میوه های آلوده و بجا مانده بر روی درخت و کف باغ از عمده ترین میزبانها و محلهای تجمع این آفت و تولد نسل جدید این آفت میباشند اطمینان کامل دارند.

پس در این مورد مسامحه نکنید آستینها را بالا زده و کلیه انارهای آلوده را از روی درختان، کف باغ و انبارها جمع آوری و با دقت بسوزانید و از سایر باغداران نیز بخواهید به شما بپیوندند که تنها اقدام گروهی و همگیر در این خصوص موثر خواهدبود.

کنه قرمز پا کوتاه انار

Tenuipalpus punicae P. & B. (Acari: Tenuipalpidae)

در بین کنه های انار، کنه قرمز پا کوتاه انار حائز اهمیت اقتصادی است که در اثر تغذیه از شیره برگ های درخت انار باعث تغییر رنگ و خشک شدن برگها و در نهایت ضعف درخت و خشکیدگی سرشاخه های انار می گردد و در صورت تغذیه از میوه باعث کوچک ماندن میوه، بدشکل شدن و در نهایت ترکیدگی انار می گردد. کنه قرمز پا کوتاه انار یکی از آفات مهم انار، انجیر و پسته بوده و در تمام کشور انتشار دارد.

خسارت

علائم خسارت این که در اوایل فصل چندان محسوس نیست. زمانی که هوا رو به گرمی می گذارد، علائم ابتدایی به صورت نقاط رنگ پریده در روی برگ درختان انار ظاهر می گردند و به تدریج با افزایش تراکم جمعیت کنه ها، حالت خشکیدگی بروز نموده و به تدریج برگها شروع به ریزش می نمایند.

در بعضی از مواقع شدت خسارت آنقدر زیاد می باشد که برگ ها حتی قبل از شهریور ماه ریزش نموده و درختان بدون برگ می شوند و میوه ها به صورت خشکیده و نارس در روی سرشاخه های بدون برگ مشاهده می شود. در اواسط تابستان که جمعیت که در سرشاخه های درخت و روی برگ ها زیاد می گردد، از فاصله نزدیک هاله قرمز رنگی در محل تجمع کنه ها دیده می شود.

پوست میوه ها در اثر تغذیه، در ابتدا حالت رنگ پریدگی پیدا کرده و در نهایت به رنگ قهوه ای و خشکیده در می آید و پس از مدتی به طور کلی آب میوه خشک شده و میوه ها کاملا هسته ای و غیر قابل استفاده می شوند. خسارت این کنه گاهی مواقع نیز باعث ترک خوردگی میوه می گردد.

از نظر حساسیت ارقام نیز هر چه دارای پوست ناز کتری باشد بیشتر مورد حمله این آفت قرار می گیرد. این کنه روی سطح زیرین برگ های گیاهان میزبان فعالیت داشته و آنها را به رنگ نقره ای و سپس زنگ زده در می آورد.

کنه قرمز پا کوتاه انار

بررسی بیمارهای مهم انار

غده ای شدن ریشه درختان انار

عامل بیماری نماتدهای مولد غده ریشه می باشند. خسارت این نماتدها در روی درختان انار به صورت توقف، ضعف عمومی زردی برگ ها، ریزش برگ های فوقانی ، سخت شدن سر شاخه ها و خشک شدن تریجی آن ها مشاهده می شود.

غده ای شدن توام با پوسیدگی عمومی ریشه، ظاهر شده و موجبات زوال و یا مرگ تدریجی درختان را فراهم می آورد از طرف دیگر انار یکی ازگیاهان بسیار حساس نسبت به انگل بوده و بافت سبک تا نیمه سبک خاک دیگر انار یکی از گیاهان بسیار حساس نسبت به انگل بوده و بافت سبک تا نیمه سبک خاک های بعضی از باغات انار نیز از عوامل تشدید کننده خسارت این نماتدها می باشد.

وجود پاتوژن قوی، گیاه میزبان حساس، وضعیت کولوژیکی مناسب، شرایط ایجاد خسارت قابل توجه را در باغات فراهم می کند.

وضعیت فعلی خسارت

با این که دامنه انتشار عوامل بیماری زا در باغات یزد، مخصوصا در شهرستان یزد، اردکان ، میبد ، مهریز و تفت نسبتا وسیع است. خسارت اقتصادی بیشتر متوجه باغات جوان و با باغاتی است که در اراضی ماسه ای و بسیار سبک احداث شده اند. به دلیل عدم یکنواختی ارقام در باغات میزان خسارت نماتدهای مولد ریشه در باغات انار یزد و سایر استان های آلوده، خطری جدی است، که روند آن رو به افزایش است.

امکانات پیش گیری مبارزه

برای مبارزه با این نماتدها در روی درختان انار هیچ گونه تجربه علمی و عملی در سطح بین المللی وجود ندارد (انار در کشورهای پیشرفته محصول اقتصادی قابل توجهی نیست ) ولی بر اساس مطالعات انجام شده در کشور می توان موارد زیر را در کنترل عامل خسارت موثر داشت.

الف) اسفاده از ارقام مقاوم با محتمل:

بر اساس مطالعات انجام گرفته، 7 رقم اهلی و 6 رقم وحشی به عنوان ارقام متحمل انار نسبت به این گونه شناخته شده اند.

استقرار درخت در اراضی آلوده :

آلودگی درخت انار در سال های اولیه مانع از توسعه و نفوذ ریشه گیاه به عمق مناسب زمین شده و با افرایش تدریجی جمعیت انگل موجب زوال و مرگ گیاه می شود . اگر در سال های اولیه شرایطی فراهم باشد، که در خت بتواند به قدر کافی ریشه های خود را در خاک گسترش دهد.

وضعیت نگهداری از باغ می تواند فشار آورده شده از طرف انگل را تحمل نموده و به باردهی اقتصادی معقول نیز برسد. زمان مناسب برای این کار حدود 7-5 سال می باشد. درختان پس از آن قادر خواهند بود خسارت نماتد نموده و در زیر آستانه اقتصادی قرار دهند. در آن صورت جمعیت نماتد در خاک اطراف ریشه همراه پایین و طی سالیان بعد به طور متعادل باقی خواهد ماند. شرایط لازم برای استقرار درخت در اراضی آلوده به قرار زیر است:

  1. خاک محل کشت درختان در موقع غرس نهال یا قلمه آلوده نباشد.
  2. ضد عفونی خاک بر علیه نماتدهای مولد غده ریشه قبل از کاشت به وسیله شخم تحت رژیم خاص در منطقه یزد و اصفهان قابل اجرا است
  3. در صورت استفاده از نهال با قلمه ریشه دار، نهال سالم و عاری از نماتد باشد.
  4.  در صورت تهیه نهال از باغات جدید، نهال ها عاری از لارو سن دوم و تخم نماتدهای مولد غده باشد.
  5. در دوره استقرار درختان از کشت گیاهان میزبان نماتد ( مخصوصا میزبان های حساس ) در اطراف درختان اجتناب شود.
  6. با علفهای هزره باغات در دوره استقرار که بسیاری از آنها نیزبان نماتدها مولد غده ریشه هستند شدیدأ مبارزه شود.
  7. جمعیت نماتد های مواد غده ریشه حداقل سالی یک بار در پاییز و در طی دوره ی استقرار کنترل شود تا در صورت آلودگی های قابل توجه قبل از ایجاد صدمات کلی با آن ها مبارزه شود.
  8.  با شخم زدن سالانه باغات ریشه های سطحی درختان هر س شده و توسعه ریشه های عمیق تر تسهیل می گردد.
  9. از کشت درختان انار در خاک های خیلی سبک و ماسه ای که در صورت آلودگی امکان استقرار درخت در آن ها وجود ندارد، باید اجتناب شود.

غده ریشه

بیماری پوسیدگی طوقه انار

عامل بیماری گونه ای از قارچ می باشد. روی درختان انار آلوده در شهرستان کاشان عامل بیماری معرفی شده است.

علائم عبارتند از : پوسیدگی، شکاف خوردگی و سرانجام ریزش پوست در قسمت های اطرف طوقه وقتی پوسیدگی در بخشی از پوست ( یا حدود 50 درصد محیط طوقه ) ایجاد شود ، رشد شاخه مربوط به این قسمت و یا تمام درخت متوقف شده ولی خشک نمی  شود، در این وضعیت گاهی درخت در طول سال مقاومت کرده و با ایجاد پوست جدید که معمولا بر آمده و متورم تر از پوست قدیمی (در حاشیه پوسیدگی) است.

اطراف محل پوسیده را مهار کرده و درخت به زندگی خود ادامه می دهد. ولی در شرایط دیگر پوسیدگی به سرعت ظرف چند روز به طور عرضی دور تنه را گرفته و درخت یا شاخه مربوط به این قسمت سریعا خشک می شود (وقتی پوسیدگی حدود 80 درصد طوقه را فرا گرفت متوقف شود، درخت با علائم توقف رشد و زردی برگ ها خشک می شود) در این حالت پوست محل ضایعه دیده شده پس از چندی خشک شده و می ریزد.

ممکن است در این محل بر اثر قارچ های غیر بیماری زا و یا ثانوی سطح چوب سیاه شود ، در حالی که پوست قسمت های بالاتر و پایین تر کاملا سالم و رنگ عادی دارند.

در باغات آلوده انار نیز علائم بیماری روی ریشه ها مشاهده نشده است ( آلودگی ریشه موجب خشک شدن و از بین رفتن یکباره درخت می گردد) به هیمن دلیل درختان بیمار پس از چندی تولید پاجوش و ریشه های متعدد می کنند و به نظر می رسد که بیماری برطرف گردیده اما در همان سال های بعد شاخه های جوان نیز به سرنوشت درخت اصلی دچار می شوند و حتی سریعتر از بین می روند.

پس از تکرار این سیکل برای یکی دو بار سرانجام ریشه ها نیز دچار پوسیدگی گردیده و درخت به طور کامل از بین می رود ( در مرحله آخر مرگ ریشه ها بر اثر عوامل متعدد ایجاد می شود) مناطق انتشار این بیماری فعلا در استان یزد محدود بوده و در تعدادی از باغات در شهر یزد دیده می شود.

امکانات پیشگیری و مبارزه

الف)استفاده از ارقام متفاوت انار: عکس العمل ارقام در برابر این بیماری بسیار متفاوت است و در حالی که بعضی از راقام در اثر این بیماری به سرعت از بین می روند، ارقام دیگری محل ضایعه راترمیم می کنند. در بعضی ارقام شرایط خاصی بیماری به ریشه ها هم سرایت می کند در صورتی که در بیشتر واریته ها بیماری فقط در محل طوقه باقی می ماند.

ب) مبارزه با شرایط ایجاد بیماری: بیماری در باغاتی که( به لحاظ استفاده بیشتر از آب در زمین) در پای درختان کشت هایی مانند سبزی ، صیفی و یا علوفه انجام می گیرد و دور و میزان آبیاری بر اساس زراعت دوم تنظیم می شود، شایعتر بوده و در شرایط آلودگی خاک به قارچ عامل بیماری ، آبیاری کرتی نیز مضر و باعث افزایش خسارت می گردد .

بنابراین استفاده از هر روش آبیاری و یا کاشت که مانع از رسیدن آب به طوقه درخت می شود، در کاهش بیماری بسیار موثر خواهد بود.

پوسیدگی طوقه انار

بیماری پوسیدگی میوه انار

عامل بیماری قارچ می باشد، که توسط سن های آلوده فعال در باغات انار از جمله به میوه ها منتقل می شود. در زمان گلدهی درخت نیش حشره باعث ریزش گل ها می شود و پس از تشکیل میوه در محل نیش حشرات به تدریج لکه های تغییر یافته ای تشکیل می گردد، که در حالت های اولیه رنگ بوده ولی به تدریج بزرگتر و تیره تر می شوند.

در زیر این لکه ها پوست دانه های انار تغییر رنگ داده و به تدریج شروع به له شدن و ترشیدگی می نمایند . سرانجام تمام میوه از بین می رود و این روند همچنان تا انبار ادامه می یابد.

وضعیت فعلی خسارت: در استان یزد دامنه انتشار به علت جمعیت زیاد عوامل انتقال دهنده بسیار بالاست ، در حالی که در استان اصفهان (به خاطر وضعیت بهتر اراضی غیر زراعی اطراف از نظر سرسبزی و وجود مراتع در اطراف باغات انار انتقال دهنده با انارستان ها ) هجوم نیاورده اند به جز در شرایط استثنایی ارقام خسارت زیاد چشمگیر نمی باشد. میزان خسارت را در باغات شدیدا آلوده اردکان تا 80 درصد میوه ها ذکر کرده اند.

امکانات مبارزه و پیشگیری:

توجه به تمایل عامل انتقال بیماری به زندگی در محیط خارج از باغات و در روی گیاهان مرتعی احتمالا یکی از علل طغیان حشرات انتقال دهنده و هجوم آن ها به باغات انار از بین رفتن این گونه ها در اثر خشکسالی های چند سال اخیر و با تخریب مراتع می باشداین مکان را به وجود می آورد که با بهبود وضعیت پوشش گیاهی اطراف باغات انار از هجوم و خسارت این عوامل به باغات جلوگیری نمائیم.

پوسیدگی میوه انار

گیاه انگلی سس

گیاه سس یکی از گیاهان انگلی گل دار می باشد ، که فاقد برگ ، کلروفیل و ریشه بوده و فقط دارای ساقه باریک، پیچیده و بند بند می باشد که در محل هر بند یک فلس وجود دارد. به علت فقدان ریشه، برگ و کلروفیل، گیاه مذکور به صورت انگل روی گیاهان عالی زندگی می کند. بذر این انگل در خاک پس از جوانه زدن رشته های نازکی به رنگ زرد متمایل به لیمویی، نارنجی و ارغوانی تولید می کند.

این رشته ها دور ساقه و برگ گیاه میزبان پیچیده و با ایجاد زائده های مکنده و فروبردن این مکنده ها در بافت آوندی میزبان شیره پروردهی آن را می مکد و به مصرف خود می رساند سپس منشعب به صورت کلاف نخ نموده و تمام شاخ و برگ میزبان را در می بر گیرد. با جذب مداوم شیره گیاهی مانع رشد و نمو میزبان شده و در نهایت باعث خشکیدن و از بین رفتن آن می گردد.

گیاه انگلی سس

مبارزه

  1.  برنامه تنظیم شده ی مناسب برای مبارزه با علفهای هرز.
  2.  کندن علف هرز با دست و با بیل.
  3.  سوزاندن قطعات جدا شده سس
  4.  چرانیدن گوسفندان در باغات 2 تا 3 بار در طول فصل رشد.
  5.  به هیچ وجه نباید به سس اجازه به بذر رفتن را داد و باید قبل از به بذر نشستن باغ از وجود آن پاکسازی گردد.
  6.  قطع پاجوش ها و هرس شاخه های نزدیک به سطح زمین نیز امکان اتصال انگل را محدود می کنند.
  7.  پس از استقرار سس روی درخت فقط امکان مبارزه مکانیکی وجود دارد و از پاشیدن هر گونه علف کش روی درخت باید جدا خودداری شود.

 

منبع: راهنمای جامع و مصور کشت و پرورش انار، مهندس فاطمه خدابنده لو

مشاهده محتوا بیشتر
ادامه مطلب مهندس مسلم غلامی
بارگذاری بیشتر در باغبانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

مبارزه با آفت زنبور مغزخوار طلایی پسته

علائم و نشانه های آفت زنبور مغزخوار طلایی پسته (Pistachio seed Chalcid) علائم و نشانه های …