مقدمه

پسته یکی از مهمترین محصولات باغی کشور می باشد که اهمیت زیادی در صادرات و اقتصاد کشور دارد. در حال حاضر بیش از 300 هزار هکتار باع پسته با تولید سالیانه حدود 240 هزار تن پسته خشک در ایران وجود دارد.

سالیانه بیش از 100 هزار تن پسته به خارج از کشور صادر شده و درآمدی حدود چهارصد میلیون دلار برای کشور به ارمغان می آورد.

به دلیل شرایط مناسب اقلیمی، پسته ایران دارای مرغوبیت بالایی بوده و از نظر کیفیت نیز در بین رقبای خود کم نظیر می باشد. تولید میوه های پوک یکی از مشکلات مهم درختان پسته است که هر ساله سبب کاهش قابل توجهی از عملکرد درختان می گردد.

زمان وقوع پوکی

پدیده پوکی در زمان تشکیل میوه تخمدان رشد می کند رشد جنین با اختلال روبرو می گردد و در زمان پر شدن میوه می دهد.

پوکی در زمان تشکیل میوه هنگامی است که گرده افشانی انجام می گیرد اما تلقیح به دلایلی چون عدم رشد لوله گرده تا رسیدن به تخمک و همچنین از بین رفتن تخمک در زمان نزدیک شدن لوله گرده، با مشکل روبرو می گردد.

تحریک فرآیند گرده افشانی و یا حتی لوله گرده در خامه برای تشکیل میوه کافی است اما عدم انجام لقاح مانع از تشکیل جنین و عدم پر شدن میوه و تولید میوه پوک می گردد.

پارتنوکارپی

این پدیده تشکیل میوه بدون انجام لقاح، پارتنوکارپی نامیده می شود. پارتنوکارپی می تواند به عنوان یک فاکتور موثر در پوکی پسته مطرح باشد.

پارتنوکارپی تحریک شده توسط گرده افشانی مکانیزمی قوی برا تولید میوه های پوک در پسته به شمار می آید و به نظر می رسد که تحریک گرده برای فعال شدن سیگنال های هورمونی جهت تشکیل میوه لازم باشد.

پدیده پاتنوکارپی اگرچه در گونه هایی از درختان میوه که تولید میو های پر بذر می نمایند غیر معمول نیست اما در میوه های تک بذر نسبتا نادر است.

پسته رقم کرمان

پسته رقم کرمان تولید میوه پارتنوکارپ می نماید که پدیده پارتنوکارپی ممکن است که در ایجاد برخی از میوه های پسته نقش داشته باشد که دلیل اولیه پوکی میوه های پسته این پدیده نیست بلکه احتمالا دلیل آن سقط جنین پس از تلقیح می باشد، پدیده ای که به نام استنوسپرموکاربی مشهور است که بیشتر درمورد میوه انگور گزارش شده است.

تولید میوه های پارتنوکارپ در پسته از گرده هایی که تیمار اشعه گاما دیده بودند قادر به جوانه زنی و تحریک کیسه جنینی هستند اما قادر به لقاح نمی باشند.

افزایش پوکی میوه تا 3 برابر نشان داد که پدیده پارتنوکارپی در تشکیل میوه های پوک نقش مهمی ایفا می نمایند. کاربرد محلول دی سدیم فلورسین ودر واقع انتقال ماده فلورسین به عنوان یک تکنیک موثر در پیش بینی سرنوشت تخمک مطرح می باشد.

تشکیل میوه های پوک

تشکیل میوه های پوک در زمان پر شدن میوه در ماه های خرداد و تیر یعنی در زمان نمو مغز نیز به وقوع می پیوندد که در این حالت جنین های تلفیق شده قادر به رشد و نمو و پر کردن میوه نبوده و سبب تولید میوه های پوک می گردد.

تشخیص این که یک میوه پسته در کدام یک از زمان ها ( زمان تشکیل یا پر شدن میوه ) اتفاق افتاده است بسیار مشکل می باشد. مشخص گردید که الگوی رشد و نمو میوه های سالم به صورت سیگموئید مضاعف بوده در حالی که رشد و نمو میوه های پوک از الگوی سیگموئید ساده پیروی کرده و مرحله سوم رشدی را نشان نمی دهند.

عوامل موثر در پوکی پسته

1- عوامل ژنتیکی

پژوهش های مختلف نشان داده است که درصد پوکی در ارقام مختلف و در پایه های مختلف پسته متفاوت است که این مساله نشان دهنده نقش پتانسیل ژنتیکی پایه و پیوندک در بروز این پدیده است.

مشخص گردید که بین ارقام کله قوچی و اوحدی به طور معنی داری بالاتر از ارقام اکبری و احمد آقایی است. ژنوتیپ درخت گرده زا و نوع دانه گرده نیز احتمالا می تواند در کاهش  و یا افزایش پوکی پسته موثر باشد اما پژوهش های بیشتری در این زمینه نیاز است.

2- عوامل تغذیه ای

مدیریت کوددهی مناسب باغات نقش بسیار مهمی در کاهش درصد پوکی محصول دارد به نظر می رسد که عناصر نیتروژن، بور و روی در جوانه زنی دانه گرده، رشد لوله گرده در خامه، بقای کیسه جنینی و جلوگیری از سقط تخمک نقش ویژه ای ایفا می کنند.

لازم به ذکر است کع عدم تعادل عناصر پر مصرف و کم مصرف و محدودیت های تغذیه ای نقش مهمی در افزایش این پدیده دارد.

برخی پژوهش ها در کالیفرنیا نشان داده است که ثابت نگه داشتن میزان بور برگ ها بالاتر از 120 پی پی ام از افزایش تولید میوه های پوک می کاهد.

3- عوامل هرمونی

هرمون هایی مانند اکسین ها، جیبرلین ها سایتوکینین ها در رشد میوه و جنین نقش کلیدی ایفا می کنند و در واقع عدم تعادل بین تنظیم کننده های رشد ( محرک ها و بازدارنده ها ) در میوه و جنین احتمالا سبب عدم رشد مناسب جنین و بروز پوکی می گردد.

رشد لوله گرده در خامه بدون انجام لقاح نیز خود عاملی جهت تحریک کیسه جنینی برای سنتز هرمون های محرک رشد و تشکیل میوه اولیه می باشد، با این که غلظت های مناسب هرمون اکسین در بسیاری از درختان میوه سبب تسریع رشد میوه می گردد.

کاربرد بنزیل آدین ( BA ) به همراه اوره در خرداد ماه اگر چه در کاهش ریزش جوانه های کل پسته موثر بوده اما در برخی پژوهش ها سبب افزایش پوکی میوه ها گردیده است.

کاربرد بنزیل آدنین

همچنین کاربرد بنزیل آدنین به تنهایی نیز سبب افزایش پوکی می گردد.غلظت های بالای اسید جیبرلیک نیز در زمستان اگر چه باز شدن گل های ماده را تسریع می نماید اما به دلیل  مشکلات گرده افشانی این گل ها سبب افزایش پوکی میوه ها می گردد.

کاربرد اتفن اگر چه احتمالا ریزش میوه های پوک و جوانه های گل را تشدید می نماید اما در کل سبب کاهش پوکی میوه ها می گردد.

اگر چه هرومون های محرک رشد به صورت درون زا نقش مهمی در نمو میوه و جنین پسته دارند اما هنوز کاربرد خارجی این هرمون ها در کاهش پدیده پوکی موفقیت آمیز نبوده است.

4– گرده افشانی

در برخی از مناطق پسته کاری که به دلیل تعداد درختان نر، گرده زیاد وجود دارد و کمبود گرده مطلوب مطرح نیست به نظر می رسد که در اینجا مشکل مربوط به گل های ماده می باشد.

دریک خوشه گل پسته تعداد زیادی گلچه شامل گلچه های طبیعی با قابلیت باروری وگلچه های کوچک نابارور وجود دارند.

تعداد و توزیع گلچه های نابارور از یک طرف و پتانسیل ژنتیکی رقم مربوط است واز طرف دیگر به محدودیت های تغذیه ای، هرمونی و کربوهیدرات ارتباط دارد. گلچه های نابارور معمولا در 4 هفته اول پس از باز شدن ریزش می کنند.

سقط تخمک و عدم تمایز کامل تخمدان در زمان گلدهی منجر به ریزش گل و یا ریزش میوه اولیه می شود و در برخی حالات میوه اولیه رشد می نماید اما در نهایت پوک خواهد ماند.

مهمترین دلایل عدم انجام لقاح و تولید میوه پوک عبارتند از:

-عدم توانایی نفوذ لوله دانه گرده به داخل کیسه جنینی، تخریب فونیکول، عدم وجود کیسه جنینی، تخریب کیسه جنینی، از بین رفتن زودهنگام بافت خورش، عدم وجود سلول مادر مگاسپور تخریب زود هنگام تخمک، از بین رفتن آندوسپرم در مراحل اولیه نمو،

-عدم سلولی شدن آندوسپرم تخریب جنین در مرحله کروی شکل، کیسه جنینی بدون بافت آندوسپرم و تداخل رشد آندوسپرم و جنین و یا تاخیر در رشد جنین از مهمترین علائم محسوب می گردند.

اما به نظر می رسد که تخریب فونیکول هم در ناحیه نفوذ لوله گرده و هم در ناحیه شالاز مهمترین عامل در تولید میوه های پوک می باشد.

علائم غیر طبیعی بودن رشد لوله گرده

علائم غیر طبیعی بودن رشد لوله گرده حدود یک هفته پس از باز شدن گل ها قابل مشاهده بوده و مشکلاتی در ناحیه فونیکول و در ناحیه ورود لوله گرده به بافت شالاز به خوبی مشخص می گردد.

لوله گرده غیر طبیعی، تجمع قند کالوز و عدم توانایی نفوذ لوله گرده در بافت خامه و از هم پاشیدن بافت سیتوپلاسمی لوله گرده همگی مانع عمل لقاح می شوند. برخی از لوله های دانه های گرده در بافت خورش متوقف می شوند که در این حالت دانه های نشاسته در لوله گرده و تخمک تجمع می یابند.

عدم همزمانی گلدهی بین درختان نر و ماده عدم رعایت تناسب مناسب درختان نر به ماده و کمبود درختان نر درباغات و عدم تولید گرده کافی باقوه نامیه مناسب نیز مطرح می باشد که عدم توجه به این مواد نیز می تواند درصد پوکی را با افزایش در صد میوه های پار تنوکارپ بالا ببرد.

تنش های مختلف محیطی

دمای بالا و گرمازدگی در زمان های باز شدن گل ها، گرده افشانی، رشد اولیه میوه و همچنین در زمان رشد و نمو جنین سبب افزایش پوکی میوه ها می گردد عارضه آفتاب سوختگی در پسته که به دلایل مختلف از جمله تابش شدید نور خورشید و افزایش دما ایجاد می گردد نیز می تواند سبب ایجاد میوه های پوک گردد.

مشخص شده است که جنین اکثر میوه هایی که دچار آفتاب سوختگی می شوند سقط شده و این میوه ها به صورت پوک و نیمه مغز در زمان برداشت مشاهده  می گردند.

تنش خشکی، شوری، دوره های آبیاری طولانی مدت سبب افزایش درصد پوکی محصول می گردند. جلوگیری از تنش های آبی در زمان رشد و نمو میوه و جنین از افزایش تولید میوه های پوک می کاهد.

تنش آفات و بیماری های مختلف

تنش آفات و بیماری های مختلف نیز در این پدیده موثر می باشند به طوری که پژوهش ها نشان داده است که نسل های آخری پسیل و شپشک ها به گونه ای قادرن به جنین آسیب برسانند که سبب پوکی میوه شده و امکان تمایز این نوع پوکی با پوکی فیزیولوژیکی پسته در برخی موارد سخت و غیرممکن می گردد.

زنبورهای مغز خوار، سن ها و حتی پروانه کراش نیز می توانند سبب جلوگیری از رشد جنین و تشکیل میوه های پوک و نیم مغز گردند.

اگر چه در ارتباط با تاثیر بیماری های مختلف پسته بر پدیده پوکی پژوهش های کمی انجام گردیده است اما آنچه مشخص است این که از درختان آلوده نمی توان محصول با کمیت و کیفیت مناسب انتظار داشت.

عملیات باغی مناسب برای کاهش پوکی

مدیریت مناسب آبیاری، کود دهی مناسب و کنترل آفات و بیماری ها سبب جلوگیری از ضعف عمومی درختان گردیده و به طور قابل توجهی باعث کاهش در صد پوکی محصول می شود.

روش های سربرداری و تنک شاخه می تواند سبب کاهش پوکی میوه های پسته گردد. محلول پاشی برخی از قند ها نیز می تواند در کاهش پوکی میوه های پسته موثر باشد.

پدیده سال آوری نیز با پدیده پوکی ارتباط نزدیکی دارد به طوری که در سال کم بار یا درختان کم بار میزان پوکی به طور معنی داری بیشتر از سال های پر بار یا در درختان پر بار است.

بنابراین کنترل سال آوری پسته و تنظیثم باردهی درختان می تواند در کاهش پوکی محصول نقش مهمی ایفا نماید.

کود آلی آب نگهدار

کود آلی آب نگهدار دارای مواد آلی ( کود گاوی ، کود مرغی و کمپوست کود مرغ) و مواد معدنی ( مس ، آهن، روی، منگنز، فسفر و همه ریز مغذی ها) و 9 مواد نگهدارنده آب است که بسیار تا بسیار از پوکی دانه، سرمازدگی، شوری، جلو گیری می کند و کاهش دهنده عوارض کم آبی، و اصلاح  کننده خاک است.

کود آلی آب نگهدار امروزه برای همه نوع گیاه و گیاهان و درختان استفاده می شود بخصوص برای باغات پسته که از پوکی پسته و ریزش دانه های سال آینده جلو گیری می کند.

منبع: فریبرز حبیبی

برای مشاهده اخبار روز صنعت پسته و مطالب مفید کشاورزی و پسته به کانال پسته رفسنجان بپیوندید 

برای عضویت در کانال بر روی تصویر زیر کلیک کنید:

 

  • اصول-تربیت-درختان-جوان-پسته.jpg

    اصول تربیت درختان جوان پسته

    اصول تربیت درختان جوان پسته تربیت درختان جوان پسته جهت استقرار شکل دلخواه درخت برای تسهیل …
  • عواقب مصرف بی رویه سموم کشاورزی

    مقدمه افزایش سریع جمعیت انسانی کره زمین در ابتدای قرن بیستم موجب شد بسیاری از گرسنگی و سوء…
  • شناخت پسته

    مقدمه مطالب این مجموعه در پنج فصل شامل تعاریف و اصطلاحات، عوامل ایجاد لکه و آسیب به پوست ر…
مشاهده محتوا بیشتر
  • عواقب مصرف بی رویه سموم کشاورزی

    مقدمه افزایش سریع جمعیت انسانی کره زمین در ابتدای قرن بیستم موجب شد بسیاری از گرسنگی و سوء…
  • عوامل موثر بر رشد گیاهان

    رشد گیاه و عوامل موثر در آن منظور از رشد گیاه توسعه تدریجی اندام های گیاه بوده که آن را می…
  • کاشت، داشت و برداشت هلو و شلیل

    میوه هلو تاریخچه هلو، بومی نواحی گرم چین می باشد که حدود 2000 سال قبل از میلاد مسیح در آنج…
ادامه مطلب مهندس حسین محمدی نسب
بارگذاری بیشتر در باغبانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

عواقب مصرف بی رویه سموم کشاورزی

مقدمه افزایش سریع جمعیت انسانی کره زمین در ابتدای قرن بیستم موجب شد بسیاری از گرسنگی و سوء…