مقدمه

افزایش سریع جمعیت انسانی کره زمین در ابتدای قرن بیستم موجب شد بسیاری از گرسنگی و سوء تغذیه رنج ببرند، به همین دلیل برای رسیدن به امنیت غذایی و تامین عذای همه مردم، افزایش تولید محصول اهمیت پیدا کرده است.

در این راستا برا افزایش تولید همواره سعی شده است تا قوی ترین حشره کش ها، قارچ کش ها و علف کش ها برای کنترل عوامل خسارت زا استفاده گردند.

این موضوع در برخی موارد مثل کشت های زیر پلاستیک و گلخانه ای که در آن ها شرایط دمایی و رطوبت برای استقرار و تکثیر آفات و بیماری ها مناسب است از اهمیت زیادی برخوردار می باشد و کشاورز ناچار است برای خفظ محصول خود چندین بار سم پاشی کند.

در برخی محصولات زراعی و باغی نیز اهمیت خسارت این عوامل به قدری زیاد است که کشاورز به عنوان پیشگیری و یا با دیدن اولین خسارت آفت اقدام به سم پاشی می کند.

باتداوم مصرف سموم، دشمنان طبیعی آفات و عوامل بیماری زا از بین می روند و به تدریج نیاز به مصرف سموم بیشتر می شود. و با تجمع مواد سمی در غذا، آب، زمین و هوا محیط زیست برای انسان و سایر موجودات آلوده می گردد.

پیامد های مصرف بی رویه سموم

1-آلودگی گسترده آب و محیط زیست به مواد شیمیایی پایدار

ردیابی سموم شیمیایی نشان می دهد که این سموم پس از مصرف، در طبیعت از بین نمی روند و با توجه به چرخه گردش آب، همراه با آب در طبیعت گردش کرده و زندگی همه موجودات را تحت تاثیر قرار می دهند. اثبات صحت این ادعا، رد یابی برخی سموم خطرناک(کلره) در حیوانات قطبی و دریایی حتی پس از سال ها منع استفاده از آن ها است.

با مشاهده پس از سم پاشی مزارع و باغات قسمتی از سم مورد استفاده بخار شده و به اتمسفر می رود که پس از مدتی همراه با بارندگی ها مجددا به زمین بر می گردد. قسمتی دیگر نیز وارد خاک شده و از طریق آب های سطحی به رود خانه ها و سپس دریاها می ریزند که در این مسیر باعث آلودگی موجودات آبزی و دریایی می شود.

بخش از سم نیز همراه با آب آبیاری به اعماق خاک فرو رفته و ضمن مسمومیت خاک، سبب آلودگی آب های زیرزمینی می شود.بنابراین تنها محصولات گیاهی نیستند که حاوی بقایای سموم می باشند و انسان را در معرض مسمومیت قرار می دهند، بلکه ورود سم از طریق گیاه به بدن حیوانات اهلی که گوشت یا شیر آن ها مورد استفاده قرار می گیرد یکی دیگر از راه های ورود سم به بدن انسان است.

سموم در بدن حیوانات

موضوع مهم در این خصوص جمع شدن تدریجی سموم در بدن موجودات بزرگ تر است. به طوری که اگر جانوری که این سموم در بدنش وجود دارد توسط جانور بزرگ تری خورده شود، مقدار سم در بدن این مو جودات زنده از مقدار آن در آب محل زندگی بیش تر می شود.

این حد برای ماهی ها حتی ممکن است صدها تا هزارها برابر بیش تر از مقدار موجود در آب همان سم باشد. به طور کلی انسان ها که در انتهای زنجیره غذایی در طبیعت هستند از انواع منابع گیاهی و حیوانی حاوی سموم مواد شیمیایی تغذیه می کنند لذا این مواد در بدن آن ها تجمع پیدا کرده و حاوی مقادیر بالای سم خواهد یود.

2-طغیان آفات از طریق نابود شدن دشمنان طبیعی

سم پاشی بی رویه، ابتدا موجب نابودی دشمنان طبیعی آفات می گردد ولی به تدریج به دلیل از بین رفتن موجودات مفید، جمعیت آفات زیاد می شود. در صورت مهیا بودن شرایط محیطی، آفات به حالت طغیانی درمی آیند و از طرفی مصرف مداوم سموم، آفات را مقاوم می کند و کشاورزان مجبور به سم پاشی بیش تر می گردند و این موضوع باعث افزایش مصرف سموم می شود.

3- تبدیل آفات درجه دو به آفات درجه یک

در اثر سم پاشی بی رویه، دشمنان طبیعی برخی از آفات از بین می روند و آفات درجه دو به آفات درجه یک تیدیل می شوند. زیرا اغلب سموم از جمله سموم کلره اختصاصی عمل نمی کنند و همه مو جودات زنده محل سم پاشی را می کشند. قابل توجه است موجودات مفیدی مانند انگل ها و شکارچی های آفات حدودا 10 برابر آفات، نسبت به سموم شیمایی حساس تر هستند و پس از سم پاشی از بین می روند.

4-مسمومیت حاد و یا مزمن انسان به سموم

سموم باعث ایجاد بیماری و مرگ در انسان ها می شوند. مستعدترین افراد، آن هایی می باشند که در تماس مستقیم با این مواد شیمیایی قرار دارند که همان کشاورزانی هستند که در مزارع و باغات، هنگام سم پاشی در معرض سموم آفت کش قرار می گیرند و نیز کارگرانی که در کارخانه تولید سم کار می کنند از این جمله افراد هستند.

افرادی که سموم آفت کش را مخلوط، حمل یا در مزرعه به کار می گیرند در معرض و تماس شدید آفت کش ها قرار دارند. اولین محل تماس در انسان پوست بدن می باشد.اگر کشاورزان به لباس محافظ سم در زمان استفاده از مواد شیمیایی مجهز نباشند جذب آفت کش ها از طریق مختلف می تواند قابل ملاحظه باشد.

علاوه بر این تماس سم با پوست، معمولا مشکلاتی از جمله حساسیت های پوستی نیز ایجاد می کند. جذب آفت کش از راه چشم می تواند باعث بروز مشکلات مانند سوزش چشم و در حالت  جذب بیشتر ممکن است مو جب کوری شخص گردد.

علائم مسمومیت سموم کشاورزی

جذب سموم از راه بینی مشکلات دستگاه تنفسی را به دنبال دارد که در شرایط حاد ممکن است باعث مرگ شود. از جمله علائم مسمومیت های شدید می توان به بروز تهوع تشنج سردرد، درد عضلات،استفراغ، کدر شدن دید چشم و ریزش آب دهان اشاره نمود که در صورت عدم مداوا یا شدت مسمومیت به مرگ منتهی خواهد گردید.

از جمله علائم مسمومیت های مزمن می توان به انواع سرطان، آسم، عوارض پوستی، عصبی و ناقص الخلقگی اشاره نمود.

آفت کش ها از راه های مختلفی باعث ایجاد اختلال در بدن انسان می شوند. ورود سموم حتی به مقدار کم و تجمع تدریجی آن در بدن باعث اختلالات کبدی و مشکلات و نارسایی های خونی شده و امکان بروز سرطان های شایع را بیشتر می کند.

همچنین سموم با اختلال در فعالیت بعضی از غده های بدنی و افزایش یا کاهش ترشحات آن ها موجب بروز سرطان می شوند. در این خصوص حتی تماس مقادیر بسیار جزئی سموم در بروز سرطان موثر است و سلامت انسان را با خطر مواجه می کند.

نتایج تحقیقات انجام شده در خصوص ارتباط سموم با بروز سرطان

1- نوعی سرطان که همه گیری خاموش نیز نام دارد در دهه گذشته سالانه 3 الی 4 درصد افزایش یافته است. تحقیقات نشان داده است که علف کش های گروه فنوکسی مانند تو-فور-دی در بروز آن موثر هستند. تحقیقات دیگری نیز ارتباط بین سموم لیندن،کارباریل،کلردان،دیازنون،دیکلروی،ملاتیون،نیکوتین و تاکسافون را با این سرطان نشان داده است.

2-نوع دیگری از سرطان در دهه های اخیر در کشور های صنعتی افزایش داشته است. محققین آمریکایی این افزایش را سالانه 4 درصد گزارش نموده اند. در اسپانیا از دهه 1960 تا 1980 این افزایش را سالانه 10 درصد گزارش شده است. تحقیقات نسان داده است که کاربرد علف کش ها احتمال بروز آن را تا 8 برابر افزایش می دهد.

3-ارتباط بین بروز سرطان گلبول های سفید خون و سموم ارگانو فسفره در تحقیقات اخیر محقیقن مورد تایید قرار گرفته است.

4-همچنین ارتباط بین سموم تو-فور-دی، آترازین و کاپتان با نوع دیگری از سرطان مشخص شده است، به طوری که باغدارانی که در معرض این سموم هستند سه برابر سایرین احتمال بروز این نوع سرطان را دارند.

5-تومورهای سیستم عصبی مرکزی از جمله سرطان هایی است که اخیرا شیوع آن 50 تا 100 افزایش داشته است که احتمال بروز این نوع سرطان در کشاورزان نسبت به سایر مشاغل زیاد است. همچنین احتمال بروز این سرطان در کار گرانی که معرض سموم هستند نسبت به سایر افراد دو برابر است.

سایرسموم

6-کشاورزانی که در محیط کارشان از سم آلاکلر استفاده می کنند 50 درصد بیش تر از سایر افراد احتمال بروز سرطان روده پنج برابر بیشتر از سایر افراد است. سموم حشره کش کلردان، هپتاکلر، ایندرین،آلدرین و دلدرین احتمال بروز این نوع سرطان را تا چهار برابر افزایش می دهد.

7-سرطان بیضه در اروپا به طور سالانه از سال 1940 از 2/3 درصد به 5/2 درصد افزایش داشته است. این آمار در ژاپن 6/6 درصد و در آمریکا نیز آمار مشابهی وجود دارد. تحقیقات، احتمال بروز این نوع سرطان را در بین کارگرانی که علف کش های گروه فنوکسی و کلروفنول در تماس هستند نشان داده است.

8-سرطان پستان در دنیا سالانه افزایشی به میزان 1 الی 2 درصد را نشان می دهد و آلوده کننده های محیطی از جمله آفت کش ها در افزایش بروز این نوع سرطان نقش عمده ای دارند. در تحقیقات انجام شده ارتباط بین بروز سرطان پستان و علف کش آترازین مشخص شده است.

بسیاری از تحقیقات انجام شده، ارتباط بین وقوع سرطان پروستات و مشاغلی که علف کش ها در ارتباط هستند را به اثبات رسانده است. با انجام تحقیق در خصوص قارچ کش ها تشخیص شده است 90 درصد کلیه قارچ کش های مورد مصرف در کشاورزی در مدل های حیوانی، سرطان زا می باشند.

سرطان تیروئید و سرطان خون

9-سرطان تیروئید نیز از جمله سرطان هایی است که احتمال بروز آن در افرادی که در معرض علف کش های فنوکسی قرار دارند بیش تر است. تحقیقات انجام شده نشان داده است مصرف سموم قارچ کش قرار دارند بیشتر است. تحقیقات انجام شده نشان داده است مصرف سموم قارچ کش زینب، مانب و مانکوزب، احتمال بروز این نوع سرطان را در افراد تا سه برابر بیش تر می کند.

10-عده ای از متخصصان عقیده دارند بروز انواع سرطان در کودکان به علت نامشخصی رو به افزایش است. در حال حاضر در دنیا سالانه 8000 کودک زیر 15 سال به تومور مغزی و سرطان خون مبتلا می شوند. تحقیقات نشان داده است، در کودکانی که والدین آن ها در محیط کار خود با سموم سر و کار دارند، احتمال بروز سرطان خون بیش تر است.

متخصصین همواره اعلام نموده اند کودکان، بدن هایشان از نظر سیستم ایمنی ضعیق تر است و قادر به سم زدایی ترکیبات سمی و زیان بار نمی باشند. به همین دلیل اثرات ناگوار سموم بر سلامتی کودکان بااهمیت تر از افراد بالغ بوده و لزوم کاهش مصرف سموم و رعایت اصول سم پاشی در جلوگیری از ابتلای کودکان به سرطان دو چندان است.

ارتباط سموم شیمیایی با بیماری های تنفسی

بر اساس تحقیقات انجام شده در آلمان، چهل درصد از کشاورزانی که از سموم آمیترول،بنومیل،کاپتان،پاراتیون،آزینفوس متیل، دی کلوات و سیمازین استفاده می کنند دچار آسم می باشند.

ارتباط سموم شیمیایی با بیماری های پوستی

بیماری های پوستی دومین رتبه بیماری های معمول مربوط به مشاغل را دارند پانزده الی بیست و پنج درصد بیماری های ناشی از آفت کش ها مربوط به پوست است.

از گروه ضدعفونی کننده ها متیل بروکاید و پروپارژیت و از گروه قارچ کش ها سولفور، کاپتان،بنومیل،مانب،مانکوزب،زینب و زیرام ازجمله قارچ کش های حساسیت زا به حساب می آیند.

ارتباط سموم شیمایی با بیماری های عصبی

تحقیقات نشان داده است که سموم کلره(مانند کپون) موجب اختلال در ضمیر آگاه و شخصبت فرد، سموم شیمایی فسفره(مانند مالاتیون،کلروپیریفوس و غیره) موجب اختلال در قوت درک، هوشیاری و عاطفی، سموم کاربامات(مانند کارباریل) موجب نقص حافظه-اختلال در سیستم بینایی و اعصاب حسی – حرکتی می شود.

سموم ضدعفونی کننده(مانند متیلبروماید) موجب اختلال در حافظه کوتاه مدت همراه با درد و سوزش،(سمومی مانند زینب، مانب و مانکوزب) موجب بی نظمی تنفس و کاهش هدایت عصبی و سموم پیرتروئیدها موجب کاهش فعالیت های حرکتی غیرارادی، بی حسی در اعصاب پوستی و کاهش عکس العمل های سریع بدن می شوند.

برخی سموم علف کش(پاراکوات)، سموم کلره(دیلیدرین) و فسفره و همچنین سموم قارچ کش مانب و مانکوزب در بروز بیماری پارکینسون تاثیر دارند در تحقیقات دیگری که روی کشاورزی که با قارچ کش های مانب و مانکوزب در تماس هستند نسبت به سایر افراد ضعیف تر است.

ارتباط سموم شیمایی با ناقص الخلقگی

سموم شیمایی باعث سقط جنین، عدم رشد فکری، نقص در ساختمان بدن و نقص هایی در اعمال و بافت های بدن نوزادان می شوند. تحقیقات انجام شده در آمریکا نشان داده است در خانواده هایی که والدینشان کار کشاورزی دارند میزان ناقص الخلقگی نوزادان بیش تر است.

ارتباط آفت کش ها با اختلالات تولید مثلی انسان

آفت کش ها اثرات مخرب و سمی روی اندام های تولید مثلی، تداخل در اعمال هرمونی و عقیمی مردان و زنان دارند.

باقی مانده سموم در محصولات کشاورزی

با انجام سم پاشی، مقداری از سم بر روی سطوح و حتی در داخل بافت میوه ها سبزی ها و حتی دانه غلات تجمع می کند که هر چند شستن میوه یا گرفتن پوست آن در هنگام مصرف موجب کاهش آلودگی می گردد.

اما این کاهش تنها شامل آلودگی های سطحی است چرا که زدودن آفت کش هایی که به درون بافت نفوذ کرده باشند (سموم سیستمیک) تقریبا غیر ممکن است و بدین ترتیب است که سلامت انسان دچار تهدید جدی می شود.

حداکثرمیزان مجاز باقی مانده سموم در محصولات کشاورزی

سازمان بهداشت جهانی برای تعیین مقدار باقی مانده سم در غذا یا میوه در مورد هر آفت کش معیاری را تعریف کرده است.

این معیار حد نهایی قابل تحمل از باقی مانده سموم در محصولات غذایی است که با واحد(یک قسمت در میلیون) در وزن میوه های تازه بیان می شود و در مورد هر محصول و یا سمی متفاوت است.

بدیهی است عرضه ی محصولاتی که بیش از آن میزان سم را دارا باشند، غیر مجاز اعلام شده.

دوره ی کارنس سموم کشاورزی

از آن جا که محصولات کشاورزی و به خصوص محصولات سبزی و صیفی( درگلخانه) برا جالیز یا صیفی جات گاهی بیش از 10 بار سم پاشی صورت می گیرد و نیز برخی برای حصول اطمینان از موثر بودن سم پاشی، مقدار مصرفی سم را گاه از حد مجاز مصرف بیشتر می کنند، باقی مانده سموم بر روی محصولات کشاورزی به خصوص در مورد محصولات تازه خوری از اهمیت زیادی برخوردار است.

به همین دلیل برا این که پس از انجام سم پاشی تا حدی از مقدار باقی مانده سم کاسته شود، تدبیری اندیشیده شده است و آن رعایت دوره کارنس است. دوره کارنس فاصله زمانی بین آخرین سم پاشی تا برداشت محصول است.

برای رعایت این دوره باید مدت زمانی قبل از برداشت محصول کلیه عملیات سم پاشی در مزرعه یا باغ متوقف شود. این فاصله زمانی بسته به نوع سم به کار رفته و نیز نوع محصول سم پاشی شده متفاوت است.

رعایت کارنس به خصوص برای میوه هایی که مصرف تازه خوری می رسند و همین طور سبزی ها و جالیز، اهمیت بیشتری دارد. چرا که این محصولات به دلیل داشتن مقادیر زیاد آب در بافت های خود، استعداد های نگهداری مقادیر بیشتری از سموم را دارند.

مدیریت کنترل تلفیقی آفات

چنانچه اشاره شد به علت آگاهی نداشتن از کار برد سموم شیمایی، این مواد خطرناک در حال حاظر به صورت بی رویه مصرف شده و سبب خطرات جدی زیست محیطی می شود.

بنابراین وظیفه مسئولان و محققیان ذیربط است که چاره ای برای این امر مهم بیندیشند. تعیین حداکثر میزان مجاز باقی مانده سموم به تنهایی و بدون انتخاب جایگزینی مناسب تر برای سموم شیمایی نمی تواند  مشکل را حل نماید.اجرای مدیریت کنترل تلفیقی آفات راه حل مناسبی برای این مشکل اشت.

تعریف مدیریت کنترل تلفیقی آفات

مدیریت کنترل تلفیقی آفات (آی-پی-ام) عبارت است از اتخاذ شیوه هایی در مدیریت کنترل آفات که طی آن محیط زیست و جمعیت آفات را مد نظر قرار داده و از تمامی فنون و الگوهای مناسب و سازگار برای کنترل جمعیت آفات در زیر سطح آستانه زیان اقتصادی استفاده می کند.

عملیات اجرایی مدیریت کنترل تلفیقی آفات(آی-پی-ام) قادر است جمعیت دشمنان طبیعی آفات را به سه برابر افزایش داده و در نتیجه تعداد دفعات سم پاشی، میزان مصرف سموم آفت کش و آلودگی محیط زیست را کاهش دهد.

مدیریت کنترل تلفیقی آفات ا (آی-پی-ام) ترکیب خردمندانه ای از روش ها و تکنیک های مختلف کنترل آفات به شرح زیر است:

1-روش های قانونی

کنترل قانونی عبارت است از اجرای قوانینی که توسط دولت بر اساس سیاست های اقتصادی- اجتماعی تدوین می شوند این قوانین عبارت است از:

1-قرنطینه خارجی و داخلی( این روش با ایجاد پست های قرنطینه و بازررسی بین مرز دو کشور یا بین مرز استان ها و حتی بین شهرها مطابق مقررات وضع می گردند و مانع از ورود آفات، عوامل بیماری زا و علف های هرز غیر بومی در منطقه می شوند.

2-وادار نمودن تمام کشاورزان در اجرای تکنیک ویژه در مورد کنترل یک آفت

3-تعیین بودجه برای تحقیقات در زمینه کنترل آفات.

4-قوانین مربوط به تولیدات حاصل از مهندسی ژنتیک و کنترل صحت آن ها در دراز مدت.

2-روش های زراعی

شامل آن دسته از عملیات کشاورزی است که  قبل از کشت تا پایان برداشت اجرا شده و اغلب با تغییر شرایط محیطی به نفع گیاه و به ضرر عوامل خسارت زا(آفات، عوامل بیماری زا و علف های هرز) موجب پیشگیری و کاهش خسارت به محصول می شوند.

انجام آیش،تناوب، شخم، تغییر زمان کاشت و برداشت کشت ارقام مقاوم یا متحمل، انجام تغییراتی در بین خطوط و ردیف کشت، انجام هرس و رعایت بهداشت زراعی، از بین بردن باقی مانده علف های هرز، سیستم های مناسب آبیاری و رعایت زمان دوره آبیاری، تنظیم برنامه غذایی و تغذیه گیاه از جمله روش های کنترل زراعی در این مورد هستند.

کاشت گیاهان شهدزا، گیاهان پوششی مانند یونجه و شبدر و کشت گیاهان بینابین، که محیط متنوعی را برای حشرات مفید فراهم می کنند از نظر مدیریتی بسیار حائز اهمیت هستند. گیاهان پوششی به عنوان کودسبز ضمن تامین ازت خاک، از فرسایش خاک جلوگیری کرده و در کاهش جمعیت نماتدهای مضر موثر هستند.

3-روش های مکانیکی

کنترل مکانیکی آفات یعنی کنترل جمعیت آفات و کاهش خسارت آن با هر وسیله مکانیکی که از نظر اقتصادی قابل توجیه باشد. این روش مبتنی بر آگاهی داشتن از نحوه زندگی و رفتار آفت است. این روش به صورت مختلف مورد استفاده قرار می گیرند مانند:

1-جمع آوری و معدوم نمودنم تخم، لارو، شفیره و حشرات کامل آفات.

2-نصب موانع در مسیر نفوذ آفات مانند نصب توری یا حصار.

3-حفرشیار و گودال برای جلوگیری از دسترسی آفات کم تحرک به محصول.

4-تکان دادن محصول و جمع آوری آفات بر روی ورقه های پلاستیکی.

5- استفاده از مالچ پلاستیکی یا کاه و کلش برای کنترل جمعیت آفات، عوامل بیماری زا و علف های هرز.

4-روش های فیزیکی

هدف اصلی این شیوه کنترل، تقلیل جمعیت آفات و عوامل بیماری زا با استفاده از عواملی است که مستقیما بر روی آن ها اثر کرده و یا شرایط محیط زیست آن ها را تغییر می دهد. اصول مهم این روش استفاده از حرارت های کم و زیاد، تغییر میزان رطوبت و استفاده از مواد جاذب حشرات و پرتوتابی محصولات است.

مبارزه فیزیکی بر علیه بیماری های گیاهی از طریق گرما دادن و ضدعفونی خاک، بذر یا اندام های تکثیری گیاهان( مانند پیاز یا غده یا نهال) انجام می شود. بهترین روش پیشگیری از بیماری های قارچی و باکتریایی پس از برداشت سبزیجات و میوه جات، خنک سازی آن ها به خصوص در سرد خانه ها است.

استفاده از نوارهای رنگی(رنگ زرد) چسب دار و نیز تله های نوری جلب کننده یکی از مناسبترین روش های جلب و کنترل حشرات در مزارع، باغات، انبارها و بخصوص در گلخانه ها می باشد. با تابش اشعه و پرتوهای یون ساز می توان حشرات را عقیم و در طبیعت رهاسازی کردف علاوه بر این از پرتوهای گرما برای کنترل مستقیم آفات پس از برداشت استفاده می شود.

5-روش های بیلوژیکی

کنترل بیولوژیکی عبارت است از حفاظت و به کارگیری دشمنان طبیعی شامل شکارگرها انگل های مفید و عوامل بیماری زا در محیط به منظور کاهش جمعیت آفات، عوامل بیماری زا و علف های هرز تا حد کاسته شدن خسارت آن ها.

دربرنامه های مدیریت کنترل تلفیقی آفات جمعیت دشمنان طبیعی در طبیعت محافظ می شوند و غیر بومی ها در نهایت دقت راهسازی می شوند. یکی از شناخته ترین مثال ها در مورد شکارگرها، کفشدوزک هفت نقطه ای، سن اوریوس و در خصوص قارچ ها و باکتری های مفید قارچ تریکودرما و باکتری با سیلوس می باشند که هم اکنون در کنترل عوامل خسارت زا بسیاری از محصولات در دنیا مورد استفاده قرار گرفته اند.

6- روش های رفتاری شامل استفاده از فرمون ها و آللوکمیکال ها

این روش کنترل، کاربرد برخی از خصوصیات زیستی آفات به عنوان عامل تضعیف کننده اعمال حیاتی و یا به دام انداختن حشرات است. در این خصوص هم اکنون بیشتر از مواد جلب کننده استفاده می شود.

مواد جلب کننده، مواد شیمیایی محرکی هستند که در رفتار حشره تاثیر می گذارند و موجب گرایش آن ها به منبع تولید مواد می گردند. این مواد به دو دسته فرمون ها و آلوکمیکال ها تقسیم می شوند. فرمون ها سال هاست که به عنوان یکی از مواد موثر در مدیریت کنترل حشرات مورد استفاده قرار گرفته اند.

این مواد به طور وسیع در سیستم های پیش آگاهی، برای برآورد تراکم جمعیت آفات و زمان سم پاشی مورد استفاده قرار گرفته اند. پیش آگاهی کنترل کرم سیب، کرم گیلاس، بید سیب زمینی، آفت کاردرینا از جمله موارد استفاده از فرمون ها است.

7-روش های ژنتیکی انتقال ژن عوامل مفید بیماری زای حشرات به گیاه

مهندسی ژنتیک، رشته جدید کاربردی در دفع آفات است به وسیله این تکنولوژی، صفات مفید یک موجود از طریق ماده وارثی به موجود دیگر انتقال می یابند. این روش از نظر اقتصادی نیز بسیار مقرون به صرفه می باشد.

اصلاح نژاد با هدف مقاومت در مقابل آفات یک فعالیت مستمر است یکی از مثال های بارز در این مورد، انتقال ژن یک نوع میکروب در پنپه، ذرت و سیب زمینی است که بافت گیاه را در مقابل حشرات آفت سمی می سازد.

8-روش شیمیایی

زمانی که سایر روش های کنترل موثر واقع نمی شوند برای نگهداری آفت در زیر سطوح زیان اقتصادی، از آفت کش استفاده می شود. آفت کش ها به دو بخش اساسی شامل، آفت کش های مصنوعی( اغلب سموم شیمیایی موجود در بازرار شامل سموم کلره، فسفره، کاربامات و پیرترویید) و آفت کش های با منشاء گیاهی(مانند پیرتروم،چریش) تقسیم می شوند. آفت کش های گیاهی برای محیط زیست  کم خطرتر هستند.

امروزه ثابت شده است گیاهان به واسطه داشتن ترکیبات فعال زیستی دارای سیستم دفاعی بسیار پیشرفته ای علیه آفات بوده و ترکیبات ثانویه ای دارند که بسیاری از آن ها در طول دروه تکامل گیاهان برای دفع آفات و عوامل بیماری زای گیاهان تکامل یافته اند. داشنمندان در میان این ترکیبات موجود در گیاهان در جستجوی ترکیبات جایگزن برای آفت کش های رایج شیمیایی هستند.

خوشبختانه کشور ما خاستگاه بسیاری از گیاهان آفت کش است و توجه به این موضوع می تواند نیاز به آفت کش های مصنوعی را تا حدودی مرتفع سازد. به همین دلیل امروزه گروه وسیعی از فرآورده های سمی زیستی حاصل از گیاهان باکتری ها، قارچ ها و آفات در کشور در دست تهیه است.

کشاورزی طبیعی(ارگانیک) کلید سلامتی

در راستای افزایش مصرف سموم شیمیایی و مخاطرات متعدد زیست محیطی و انسانی ناشی از آن ها، مصرف بی رویه کود های شیمیایی نیز سبب بالا رفتن غلظت نیترات در آب های زیرزمینی و آب های شرب شده و همانند سموم شیمیایی موجب بروز سرطان، اختلالات ناهنجار در سیستم عصبی، غدد درون ریز و سیستم ایمنی بدن و غیره می شوند.

استفاده از کود های شیمیایی به خصوص کود های ازت علاوه بر آلودگی خاک باعث آلودگی منابع آب زیر زمینی می گردند و به همین دلیل ارزش کشاورزی ارگانیک در دنیای  امروز بیش از مشخص شده است.

کشاورزی ارگانیک که در دو دهه اخیر با عناوینی چون کشاورزی بومی و سنتی، کشاورزی طبیعی و یا کشاورزی غیر شیمایی نیز نام برده می شود، قصد دارد تا ضمن حفاظت از حاصل خیزی خاک و افزایش تولید محصول کم ترین اتکا به استفاده از مواد شیمایی را داشته باشد.

هدف سیستم کشاورزی ارگانیک

در واقع هدف این سیستم کشت، حفظ و نگهداری منابع می باشد. به بیان دیگر، کشاورزی طبیعی(ارگانیک) توجه علمی و نوین به آن چیزی است که اجداد ما به آن عمل می کردند. این نوع کشاورزی بر اساس مدیریت صحیح خاک و محیط رشد استوار است.

درکشت طبیعی(ارگانیک) به گونه ای عمل می شود که در تغذیه گیاه و درخت تعادل بین عناصر مورد نیاز در خاک به هم نخورد و هنگام رشد نیز نیازی به استفاده از سموم و آفت کش ها نباشد.

در تغذیه خاک کشاورزی به جای استفاده از کودهای شیمایی از کودهای طبیعی نظیر کود آلی آب نگهدار، خاک برگ، جلبک، کود های حیوانی و بیولوژیک و کمپوست استفاده می شود ودر صورت نیاز به مبارزه با آفت ها نیز از زنبور و باکتری ها یاز از ارقام مقاوم به آفت در کشت و زرع استفاده می شود.

پیشنهاداتی که در کشور های مختلف برای مقابله با مصرف بی رویه سموم مطرح است

1-جلوگیری از توزیع بدون کنترل سموم و کود های شیمایی.

2-جلوگیری از ورود سموم تقلبی و غیر مجاز به کشور ها.

3-استاندارد نمودن تولید انواع سم پاش ها.

4-آموزش کالیبراسیون انواع سم پاش ها کشاورزان و باغداران و بیان اهمیت این موضوع.

5-آشنا ساختن کشاورزان به رعایت اصول بهداشت کشاورزی و پیامد های ناشی از آلودگی آب و مواد غذایی به سموم و کود های شیمایی.

6-تدوین مقررات و مجازات های کیفری قاطع برای برخورد با عوامل آلوده کننده آب و مواد غذایی.

7-نظارت و کنترل آلودگی های شیمایی آب شرب و مواد غذایی.

8-توسعه ی تحقیقات در خوصص وضعیت باقی مانده سموم در آب، خاک مواد غذایی.

چند توصیه برای کم کردن عواقب مصرف بی رویه سموم

1-برای انجام سم پاشی و انتخاب سموم مناسب با کارشناسان حفظ نباتات یا مروجین مشورت گردد.

2-در موقع خرید سموم اطلاعات لازم در مورد آن ها کسب شود.

3-زمان سم پاشی بر اساس حساس ترین مرحله زندگی آفات، عوامل بیماری زا و علف های هرز انتخاب گردد.

4-سموم دور از دسترس اطفال و افراد ناآگاه و حیوانات نگهداری شوند.

5-از ریختن سم و شستن سم پاش در آب های جاری و ساکن اکیدا خودداری گردد.

6-از تماس پوست بدن با سموم و همچنین بوییدن آن ها جدا خودداری شود.

7-ازخوردن و آشامیدن و سیگار کشیدن در موقع سم پاشی خوداری گردد.

8-از سم پاشی در مواقع وزش شدید باد، هوای ابری، مواقع بارندگی و گرمای شدید خود داری شود. همچنین در موقع سم پاشی نبایستی در مسیر جریان باد قرار گرفت.

9- درموقع سم پاشی از وسایل حفاظتی(کلاه،ماسک، عینک و لباس محافظ) استفاده شود.

منابع

-بامدادیان، علی،1376. قارچ کش ها و کاربرد آن ها در کشاورزی. چاپخانه مهین. 235 صفحه.

-بی ناک. عملیات کشاورزی(1381)GAP. مجموعه مقالات ارائه شده در سمینار آموزشی مرکز آموزش کشاورزی مشهد

 

مشاهده محتوا بیشتر
  • عوامل موثر بر رشد گیاهان

    رشد گیاه و عوامل موثر در آن منظور از رشد گیاه توسعه تدریجی اندام های گیاه بوده که آن را می…
  • کاشت، داشت و برداشت هلو و شلیل

    میوه هلو تاریخچه هلو، بومی نواحی گرم چین می باشد که حدود 2000 سال قبل از میلاد مسیح در آنج…
  • گلخانه در کشاورزی

    انواع گلخانه ها و محاسن و معایب آن ها هدف اصلی ساختن گلخانه به وجود آوردن یک محیط مناسب بر…
ادامه مطلب مهندس حسین محمدی نسب
بارگذاری بیشتر در باغبانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

عوامل موثر بر رشد گیاهان

رشد گیاه و عوامل موثر در آن منظور از رشد گیاه توسعه تدریجی اندام های گیاه بوده که آن را می…