شوری و پیامدهای حاصل از آن بر روی خاک، آب و گیاهان

شوری و پیامدهای حاصل از آن بر  روی خاک، آب و گیاه

 

وضعیت زمین های شور در ایران و جهان

وسعت اراضی شور در دنیا دقیقا معلوم نیست ولی بین ۳۴۰ تا ۱۶۰ میلیون هکتار تخمین زده می‌شود و این برآورد همچنان در حال ازدیاد است. توزیع اراضی شور در سطح جهان یکنواخت نیست. در برخی کشورها مانند ایران، پاکستان و هندوستان نسبت بیشتری از اراضی تحت تأثیر شوری قرار دارد.

تقریباً یک‌سوم اراضی استرالیا، از شوری متأثر است. بر اساس آماری که از طرف برنامه زیست‌محیطی سازمان ملل متحد منتشرشده است از ۵۱۶۹ میلیون هکتار اراضی قابل‌کشت جهان، ۱۰۳۵ میلیون هکتار تحت عنوان اراضی خشک و در حال فرسایش شیمیایی نام‌گذاری شده است.

بر اساس تخمین فائو و یونسکو حدود ۵۰ درصد اراضی فاریاب جهان، کم‌وبیش در معرض تهدید شوری و قلیائیت قرار دارند. کل اراضی تحت کشت آبی جهان حدود ۳۰۰ میلیون هکتار است.

باید به این مقدار اراضی تحت آبیاری را که در معرض خطر شوری قرار دارد و همه ساله آب بیشتری برای شستشوی نمک از این اراضی برداشت شده و خطر گسترش شوری را افزایش میدهد را نیز اضافه نمود (قره یاضی، ۱۳۸۰).

همچنین فقط حدود 2.53 درصد از کل آبهای سطح کره زمین را آبهای شیرین تشکیل میدهد (خورسندی، ۱۳۸۹).در ایران نیز وسعت اراضی شوری زیاد است. حدود ۱۶ درصد از وسعت کل ایران یا در حدود ۲۵ میلیون هکتار از اراضی کشور در نتیجه شوری و قلیائیت بایر و بلااستفاده مانده است.

بر این وسعت باید اراضی تحت آبیاری که با آب شور آبیاری میشوند را نیز اضافه نماییم که بخصوص در دو دهه گذشته شتاب بیشتری به خود گرفته است (قره یاضی، ۱۳۸۰).

میزان شوری و قلیایی قاره ها

 تعریفی از خاک های شور

در تعریف کلی، خاکهای شور به خاکهایی اطلاق می شود که مقدار نمکهای خنثی در آنها به حدی است که در رشد طبیعی گیاه، اختلال ایجاد می نماید. این میزان البته برای گیاهان مختلف و حتی برای ارقام داخل یک گونه گیاهی، کاملا متفاوت است.

در هر حال چنانچه هدایت الکتریکی( EC ) عصاره اشباع خاکی بیش از ۴ میلی موس در سانتی متر و میزان سدیم قابل تعویض آن کمتر از ۱۵ درصد ظرفیت تعویض کاتیونی باشد، به آن خاک، «خاک شور» اطلاق می شود. نمکهای موجود در این خاکها بیشتر از نوع خنثی است و به همین دلیل PH آنها کمتر از 8.5 است.

سطح این خاک ها معمولا دارای لکه های سفید رنگ است. نمک های این خاکها بیشتر از نوع کلرور و سولفاتهای کلسیم، منیزیم و سدیم است و به آسانی قابل شستشو بوده و شستشوی آنها موجب بالا رفتن PH خاک نمی شود (مظاهری، ۱۳۶۷).

خاک  قلیایی چیست؟

در این خاکها مقدار نمکهای محلول پایین بوده و هدایت الکتریکی (EC) عصاره اشباعی آنها کمتر از ۴ دسی زیمنس بر متر است؛

اما سدیم قابل تعویض بیش از ۱۵ درصد تعویض کاتیونی است. به علت هیدرولیز شدن سدیم، PH خاک بالا رفته و ممکن است حتی به ۱۰ هم برسد.

اثرات مضر این خاکها از سدیم و یون OH زیاد و از هم پاشیدگی ذرات خاک ناشی می شود.

محیط قلیایی زیاد این خاکها، سبب حل هوموس خاک و انتقال آنها به سطح خاک شده و در نتیجه سطح خاک تیره رنگ می شود (مظاهری، ۱۳۶۷)، مضرترین و خطرناک ترین خاکها، خاکهای قلیایی می باشند.

در این خاک ها معمولا فقط گیاهان مقاوم به PH بالا رشد کرده و هزینه اصلاح و نگهداری آنها زیاد است.

 

خاکهای شور – قلیایی چه نوع خاکیست؟

این خاک ها هر دو مشخصه خاکهای شور و قلیا را دارد.

به دلیل وجود نمک های خنثی (4<EC) دسی زیمنس بر متر، معمولا PH آن کمتر 8.5 است.

در اثر شستشوی این خاکها، بخش زیادی از نمک های خنثی، شسته شده و درنتیجه اثر سدیم موجود در خاک، تشدید می شود و PH خاک بسیار افزایش خواهد یافت.

چنانچه تصمیم به آبشویی خاکهای خاکهای قلیایی داریم، می بایست این کار با آب شور انجام شود.

خاک قلیایی

 شوری آب چیست؟

در کشاورزی، شوری آب عبارت است از وجود هر عنصر شیمیایی به غیر از آب خالص. بنابراین به جز آب مقطر که تنها از مولکول های آب تشکیل شده است، تمامی آبهای مورد استفاده برای شرب و کشاورزی در گروه آبهای شور (با درجات متفاوت قرار می گیرند.

عامل ایجاد کننده شوری می تواند از نوع کاتیونها نظیر Ca* *2 ، +k و +Na و یا از نوع آنیونها نظیر -Cl و – So4**2 باشد. از لحاظ طعم، آبهای کلره بسیار شور و آبهای سولفاته شوری کمتری دارند.

همچنین آبهای کربناته (-CO3) بسیار قلیایی و آبهای بی کربناته (HCO3-)، قلیائیت کمتری دارند.

با توجه به میزان املاح موجود در آب، درجه شوری آب متفاوت خواهد بود.

واحد اندازه گیری شوری، هدایت الکتریکی (EC) است که با واحد دسی زیمنس بر متر (ds / m ) در ۲۵ درجه سانتی گراد بیان می شود.

اگر هدایت الکتریکی (EC) بر حسب میلی موس بر سانتیمتر در عدد ۱۰ ضرب شود، تقریبا برابر غلظت کل کاتیونها و آنیونهای آب (بر حسب میلی اکی والانت/ لیتر) خواهد بود (علیزاده،1378).

نمک های مهم  موجود در خاک های کشاورزی 

نمک ها مهم خاک در مناطق خشک به چهار دسته کربناتها، سولفاتها، کلریدها و نیترات ها تقسیم میشوند

کربناتها

کربنات کلسیم (CaCO3)

کربنات کلسیم، یا آهک از حلالیت بسیار اندکی برخوردار است (0.0131گرم در لیتر).

مقدار کربنات کلسیم در مناطق خشک ممکن است به بیش از ۲۰ درصد برسد که با توجه به انحلال پذیری اندک آن، برای اکثر گیاهان زراعی به طور مستقیم مضر نخواهد بود.

کربنات کلسیم

خاکهای دارای کربنات کلسیم اندکی روشن به نظر می رسند. هر چه میزان این نوع نمک افزایش یابد، خاک سخت شده و برای نفوذ ریشه گیاهان نامناسب خواهد شد.

این نمک در حضور اسید کربنیک به بی کربنات کلسیم تبدیل شده و انحلال پذیری آن افزایش می یابد (افیونی و همکاران، ۱۳۷۶).

براساس نمونه های خاک آنالیز شده از باغ های پسته خراسان رضوی، درصد آهک بین ۱۲ تا ۲۰ درصد متغیر بوده است.

کربنات منیزیم (MgCO3)

کربنات منیزیم، در مقایسه با کربنات کلسیم از حلالیت بیشتری برخوردار است و در حضوراسید کربنیک، تشکیل بی کربنات منیزیم میدهد که به شدت قلیایی بوده و منشأ تنش برای گیاهان شده و موجب کاهش شدید عملکرد خواهدشد.

کربنات منیزیم

کربنات سدیم (Na2CO3)

کربنات سدیم، بسیار محلول بوده (۱۷۸ گرم در لیتر) و به شدت قلیایی می باشد و ممکن است PH خاک را تا ۱۲ افزایش دهد و از طرفی اگر مقدار آن حدودأ به یک درصد برسد، موجب از هم پاشیدگی ذرات خاک شده و نفوذ پذیری آب و ریشه گیاهان را به شدت کاهش می دهد.

حضور گچ مانع از تشکیل کربنات سدیم در خاک می شود. برای آبشویی و خروج این نمک از خاک باید در فصل تابستان که هوا گرم است اقدام نمود؛ زیرا در هوای سرد درجه انحلال پذیری این نمک به مقدار بسیار زیادی کاهش می یابد.

کربنات سدیم

 

 

کربنات پتاسیم

کربنات پتاسیم، از انحلال پذیری زیادی برخوردار است و محلول محتوی آن بسیار قلیایی بوده اما به دلیل وجود پتاسیم اثر مخرب آن بر خاک و گیاه کمتر از کربنات سدیم است.

کربنات پتاسیم

سولفاتها

سولفات کلسیم (CaSO4)

سولفات کلسیم یا گچ، انحلال پذیری کمی داشته و از نظر فیزیولوژی خطر زیادی برای گیاهان ندارد.

از این نمک عمدتا برای اصلاح خاکهای سدیمی استفاده میشود و نقش مهمی در کاهش PH خاک دارد.

سولفات کلسیم (CaSO4)

سولفات منیزیم (MgSO4)

سولفات منیزیم، حلالیت زیادی داشته (۲۶۲ گرم در لیتر) و یکی از مضرترین و سمی ترین نمکها برای گیاهان است.

سولفات منیزیم

سولفات سدیم (Na2SO4)

سولفات سدیم، یکی از رایج ترین نمکهای مناطق خشک و نیمه خشک است.

میزان سمیت آن نصف سولفات منیزیم است.

مانند کربنات سدیم از حلالیت بالایی در هوای سرد برخوردار است و آبشویی آن باید در ماه های گرم سال انجام شود.

سولفات سدیم

 

سولفات پتاسیم

سولفات پتاسیم، این نمک به مقدار زیاد در خاک تجمع پیدا نمی کند ولی درجه سمیت آن به مراتب کمتر از سولفات سدیم است.

از این نمک در سطح زیاد به عنوان کود استفاده می شود.

اما استفاده بی رویه، تجمع آن را در خاک افزایش میدهد.

میزان انحلال پذیری این نمک بسیار پایین است.

سولفات پتاسیم

کلریدها

کلرید کلسیم (CaCl2)

کلرید کلسیم، به دلیل اینکه بسیار ناپایدار است، به ندرت در خاک یافت میشود و بیشتر به شکل نمک طعام (Nacl) می باشد؛

مگر اینکه شوری بسیار بالایی وجود داشته باشد.

کلرید کلسیم (CaCl2)

کلرید منیزیم (MgCl2)

کلرید منیزیم، این نمک انحلال پذیری بالایی دارد (۳۵۳ گرم در لیتر).

این نمک و کلرید کلسیم بسیار سمی بوده و قادرند بخار آب را از خاک جذب نمایند و به همین دلیل خاکهای محتوی این نمکها، پس از بارندگی تا مدت ها مرطوب باقی می مانند. اصلاح این خاکها بسیار مشکل است.

کلرید سدیم (NaCl)

کلرید سدیم (NaCl)

کلرید سدیم، یکی از نمک طعام (Nacl) است. در بین سایر نمکها، از حلالیت پذیری بالایی (۲۶۴ گرم در لیتر) برخوردار است.

وجود یک دهم درصد از این نمک در خاک می تواند به مقدار زیادی از رشد گیاه کم نماید.

وجود ۲ تا ۵ درصد از این نمک، زمین را به شوره زار تبدیل می کند.

کلرید سدیم

کلرید پتاسیم (KCI)

ویژگیهای این نمک بسیار مشابه کلرید سدیم است با این تفاوت که تجمع این نمک در خاکها بندرت اتفاق می افتد.

از آنجایی که پتاسیم در تغذیه گیاهان نقش مهمی دارد، رسوبات حاوی این نمک با ارزش است.

استفاده از این نمک به عنوان کود در خاک های شور توصیه نمی شود.

کلرید پتاسیم (KCI)

نیتراتها

به دلیل انحلال پذیری زیاد نمکهای نیتراتی مانند نیترات سدیم (NaNO3) و نیترات پتاسیم (KNo3)، این املاح به سادگی از طریق آبشویی از خاک خارج میشوند (افیونی و همکاران، ۱۳۷۶).

میزان انحلال پذیری برخی املاح خاک به طور خلاصه عبارتند از:

K2Co3>NaNo; >KNO3>Na2Co;3>Na2Co3>Na2SO4>Kcl>Mgcl2>Nacl>K2SO4

نقش بی کربنات در خاک و گیاه

بی کربنات (HCO3) یکی از اجزای اصلی آبها و خاکهای شور است و رابطه مستقیمی بین مقدار بی کربنات و PH محیط (خاک، آب و گیاه) وجود دارد.

بسیاری از محققین بر این باورند که یکی از دلایل اصلی مشکلات تغذیه ای، مقدار بالای بی کربنات می باشد و دلیل اصلی آن وجود آهک فراوان در خاک است.

البته بخشی از بی کربنات از طریق آب آبیاری وارد خاک میشود.

در اثر تنفس گیاهان و برخی شرایط نامطلوب خاک نظیر بافت سنگین و فشردگی خاک، غلظت گاز دی اکسید کربن در محیط خاک افزایش می یابد و در شرایط رطوبت مناسب، زمینه تولید اسید کربنیک ضعیف فراهم می شود.

از تأثیر این اسید ضعیف بر آهک موجود در خاک، طبق رابطه تعادلی زیر، بی کربنات تولید می شود شهابی، ۱۳۸۱:

Caco3+H2o+co2-ca2+2HC03

یکی از معیارهای اصلی تعیین کننده کیفیت آب آبیاری، مقدار بی کربنات موجود در آب است که کمتر از ۱۲۲ میلی گرم در لیتر بدون محدودیت و بیشتر از ۳۶۶ میلی گرم در لیتر، دارای محدودیت شدید برای کشاورزی می باشا (شهابی، ۱۳۸۱ و علیزاده، ۱۳۷۸).

تأثیر بی کربنات بر رشد گیاه

تقریبا در تمامی مطالعات انجام شده، نقش بی کربنات در ایجاد گلروز آهن و کاهش رشد گیاه تأکید شده است. از مهمترین اثرات منفی بی کربنات بر رشد گیاه می توان به کاهش تنفس ریشه، کاهش هورمون سیتوکنین، رسوب بیشتر کربنات کلسیم در ریشه و افزایش نسبت فسفر به آهن در برگ اشاره کرد.

باید اضافه کرد که کمبود روی هم یکی دیگر از عوارض فیزیولوژیکی غلظت بالای بی کربنات در محیط ریشه است (شهابی، ۱۳۸۱).

تأثیر بی کربنات بر خواص فیزیکی خاک

یون بی کربنات میل ترکیبی زیادی با یون کلسیم دارد و نتیجه آن رسوب کربنات کلسیم در خاک است. در اثر کاهش یون کلسیم در خاک، میزان سدیم تبادلی خاک افزایش می یابد.

افزایش مقدار سدیم تبادلی خاک، موجب تخریب ساختمان خاک شده و از این طریق نفوذپذیری و تهویه خاک کاهش یافته و در نتیجه زمینه رشد ریشه محدود می شود (شهابی، ۱۳۸۱).

آهک و اثرات آن بر روی خاک

همانطور که اشاره شد، اگر مقدار آهک در خاک بیشتر از حد مجاز نباشد، می تواند در برنامه های اصلاحی خاک مورد استفاده قرار بگیرد. اثرات سوء آهک در خاک به دو شکل موجب اختلال در رشد گیاه می شود:

  1.  با ایجاد لایه سخت (افق کلسیک) و تقریبا غیر قابل نفوذ نسبت به آب و ریشه گیاه. در برخی از باغ های پسته که در زمین احداث، عملیات اصلاح خاک و حذف لایه سخت (Hard pane) به خوبی انجام نشده باشد، پس از مدتی که از کاشت نهال در چند سال اول کاشت می گذرد، رشد درخت کاهش می یابد. این باغها، عمدتا با مشکلات تغذیه ای مواجه شده و احتمال خشک شدن آنها وجود دارد.
  2.  بروز مشکلات و ناهنجاری های تغذیه ای. در خاکها آهکی، قابلیت جذب فسفر، آهن و روی کاهش می یابد (ملکوتی، ۱۳۸۱).

تنش (تاثیر) شوری و  چگونگی تأثیر آن بر روی  گیاهان

تنش شوری در تمامی مراحل رشد، بر گیاه تأثیر گذار خواهد بود. ولی ممکن است حساسیت گیاه در یک مرحله از رشد بیشتر از مراحل دیگر باشد.

در خاک های با شوری زیاد، گیاهان به دو صورت تحت تنش قرار می گیرند:

  1. 1- از طریق بالا بودن غلظت نمک در محیط اطراف ریشه، که نتیجه آن کاهش قدرت جذب آب توسط گیاه است. برخی از علائم ناشی از تنش نمک، مشابه علائمی است که در گیاهان متأثر از خشکی به چشم می خورد. معهذا، گیاهانی که دچار استرس نمک می شوند، رنجور، ولی پژمرده نیستند.
  2. 2-بالا بودن غلظت عناصر غیر ضروری (نظیر سدیم) که منجر به کاهش غلظت عناصر ضروری و در نتیجه کاهش جذب خواهد شد. در خاکهای شور یک فزونی از یونهای غیرضروری در رابطه با یونهای ضروری وجود دارد و گیاه ناگزیراست عناصر ضروری را در حضور عناصر غیر ضروری و با تراکم بالا جذب نماید که معمولا این کار با مصرف انرژی زیاد همراه است.گیاهانی که دچار تنش نمک می شوند دارای برگهای کوچک و سبز تیره می باشند و نسبت ساقه به ریشه در آنها کوچک است و همچنین شوری موجب طولانی شدن خواب جوانه های جانبی، کاهش و تأخیر در گلدهی و تولید میوه های کوچک و کم می گردد و غالبا به نظر می رسد که گیاه دچار کمبود فسفر است (حکمت شعار، ۱۳۷۲).

تحمل گیاهان به شوری

تحمل گیاهان به شوری نه تنها در بین گونه های مختلف متفاوت است، بلکه در بین ارقام یک گونه نیز تغییر می کند.

عوامل متعددی مربوط به گیاه، خاک، آب و اثر متقابل آنها با اتمسفر تلفیق شده و بر تحمل گیاه به شوری اثر می گذارد.

تعریف تحمل گیاه به شوری از نظر متخصصین گیاه شناسی و فیزیولوژی با تعریف باغداران و زارعین کاملا متفاوت است. ممکن است گیاهی از نظر یک فیزیولوژیست، متحمل به شوری باشد، اما اگر قادر به تولید محصول نباشد، از نظر زارعین و باغداران اهمیتی ندارد

محدوده مقاومت گیاهان به شوری خاک

محدوده مقاومت گیاهان به شوری خاک

مهمترین عناصر شوری بر روی آب آبیاری گیاهان 

تأثیر سمیت عناصر شوری عمدتا به سدیم، کلر و بر و در سطح کمتر، به نیتروژن، منیزیم و فلوئور محدود می شود.

    سدیم (Na+)

تأثیر یون سدیم از دو جنبه قابل بررسی است:

  1. سدیم نفوذپذیری خاک را از طریق از هم گسیختن رس های خاک و انسداد فضاهای خاک کاهش می دهد و
  2.  سدیم به رغم اینکه عنصر غذایی گیاه محسوب نمی شود، آزادانه و مانند عناصر غذایی جذب گیاه می شود و جذب زیاد سدیم موجب کاهش جذب پتاسیم می شود.

بیشتر گیاهان درختی و چوبی چند ساله به غلظتهای پایین سدیم نیز حساس هستند. تجمع سدیم در بافت های گیاهان حساس موجب ایجاد سمیت بوسیله این عنصر می شود.

مهمترین علائم مشخصه این مسمومیت شامل سوختگی برگ و تشکیل بافت مرده در حاشیه برگهاست. جدا کردن مسمومیت ناشی از افزایش سدیم و کلر بسیار مشکل است. علائم افزایش میزان سدیم خاک، بیشتر مشابه علائم کمبود پتاسیم است (افیونی و همکاران، ۱۳۷۶ و صداقتی و همکاران، ۱۳۸۸).

سوختگی برگ

   کلر (CI)

یون کلر نه بر شرایط فیزیکی خاک تأثیر دارد و نه توسط قسمت جامد خاک جذب می شود. اغلب گیاهان چوبی، حساسیت زیادی نسبت به سمیت کلر دارند (افیونی و همکاران، ۱۳۷۶).

علائم مسمومیت کلر بیشتر شبیه علائم سمیت بر در برگ است. به این شکل که بافت های مرده نوک برگ در طول تابستان افزایش یافته و ممکن است تا نیمی از بافت برگ را فراگیرد (صداقتی و همکاران، ۱۳۸۸).

بافت های مرده نوک برگ

غلظت زیاد کلر در محلول خاک و جذب آن توسط گیاه، جذب نیترات و سولفات توسط گیاه را محدود می کند (مظلوم، ۱۳۹۰). با افزایش شوری (کلرید سدیم)، غلظت کار در اندام هوایی و ریشه افزایش می یابد و غلظت عناصر آهن، روی و مس کاهش می یابد.

همچنین شوری سبب افزایش قطر آوند چوب و کاهش ضخامت لایه های پارانشیم پوست گردید و تعداد کانال های رزینی را کاهش داد (مظفری، ۱۳۹۰).

کلر به علت داشتن بار منفی معمولا جذب سطحی کلوئیدهای خاک نمی شود و یکی از پر تحرک ترین یونهاست که به سهولت با آبیاری در خاک حرکت می کند و با تبخیر آب از سطح خاک به لایه های بالای خاک منتقل می شود.

اگر چه این عنصر در غلظت های بالا، موجب مسمومیت گیاه می شود، اما جزء عناصر ضروری و کم مصرف برای گیاهان محسوب شده و در غلظتهای خیلی کم در متابولیسم گیاهی دخالت دارد (ملکوتی و همکاران، ۱۳۸۱).

در هر حال نظر به اینکه اغلب باغ های پسته در اراضی شور قرار دارند، اغلب نشانه های مسمومیت ناشی از کلر را از خود بروز می دهند.

بر (B)

در مناطق خشک بیشتر مسئله سمیت بر مطرح است. فقدان زهکشی مناسب در خاکهای شور، می تواند موجب غلظت بالای بر شود. آبشویی بر خاک به مراتب از آبشویی سدیم و کلراید مشکل تر است.

بر در محلول خاک به کندی حرکت می کند. PH یکی از فاکتورهای مؤثر بر قابلیت دسترسی بر در خاک است. با افزایش PH محلول خاک، قابلیت دسترسی بر برای گیاهان کم می شود.

خاکهای درشت بافت، بر در دسترس کمتری نسبت به خاک های ریز بافت دارند. در بسیاری از گیاهان حساس موقعی که غلظت بر در پهنک برگ از ۲۵۰ تا ۳۰۰PPMبیشتر شود، مسمومیت مشاهده می شود.

آب آبیاری همه مناطق پسته کاری کشور از نظر میانگین غلظت بر، برای این گیاه مطلوب است. در خاکهای مناطق استان های یزد، خراسان، سمنان و کرمان، وضعیت بر مطلوب بود؛ اما غلظت تر در برگ مناطق پسته کاری، بالاتر از حد بحرانی است (حسینی فرد و همکاران، ۱۳۸۷).

بر یکی از عناصر کم نیاز و ضروری گیاه است و تقریبا همه گیاهان به میزان اندک به آن نیاز دارند. سطح مطلوب و مسمومیت زای این عنصر بسیار به هم نزدیک می باشد.

علائم مسمومیت ابتدا در برگهای مسن تر و با زرد شدن نوک و حاشیه برگ شروع میشود. در حالت مسمومیت شدید، قسمتهای میانی برگها نکروزه شده و برگها به طرف بالا پیچ میخورند.

کمبود بور در درختان

در برخی درختان میوه در سطح تنه صمغ ترشح می شود. چنانچه مقدار بر در آب آبیاری به بالاتر از PPm   4برسد، تقریبا برای همه گیاهان کشاورزی خطرناک است (افیونی و همکاران، ۱۳۷۶ و صداقتی و همکاران، ۱۳۸۸).

سوختگی حاشیه برگها نیز میتواند از علائم زیاد بود و مسمومیت گیاه توسط بر (B) باشد (پناهی و همکاران،1381).

علائم شوری بر روی  درخت پسته چگونه است

درخت پسته به عنوان گیاهی مقاوم به شوری و خشکی شناخته شده است؛ اما این تصور که برای رشد مناسب و دستیابی به عملکرد مطلوب، لزوما باید درخت پسته با آب شور آبیاری شود، برداشت نادرستی بوده است که از گذشته دور، ذهن برخی از باغداران را به خود معطوف کرده است.

تاکنون مواردی دیده شده است که با ریختن سنگ نمک در اطراف درختان پسته منجر به خشک شدن آنها شده اند. بدون شک هر چه میزان شوری آب و خاک کمتر باشد، هزینه تولید کاهش و عملکرد به طور معنی داری افزایش خواهد یافت.

اگر چه درخت پسته قادر نیست عناصر سمی تجمع یافته در برگ را به سرعت خارج نماید؛ اما ریشه درختان پسته از نظر فیزیولوژیکی به گونه ای است که می تواند مانع جذب بیش از حد کلر و سدیم گردد (صداقتی و همکاران، ۱۳۸۸).

این پرسش که شوری تا چه مقدار بر عملکرد درخت پسته تأثیر منفی و قابل توجهی ندارد، به عوامل متعددی بستگی دارد که از آن جمله می توان به بافت خاک، نوع عناصر تشکیل دهنده شوری، رقم، پایه، روش آبیاری و… اشاره نمود.

در عین حال مطالعات انجام شده در ایران و آمریکا نشان داد که پسته بدون اینکه کاهش محصول قابل توجهی داشته باشد، می تواند با آب با شوری ds/m 8آبیاری شود (حکم آبادی و همکاران، ۱۳۹۰).

به هر حال در شوری ds/m 12 پسته کاری قابل توجیه می باشد و در شوریds/m 18، محصول به صفر رسیده اما درخت زنده می ماند.

واقعیت این است که در برخی موارد آبیاری با شوریهای کمتر از ds/m 8 نیز موجب بروز علائم شوری روی درختان پسته شده است که حتی منجر به خسارت های سنگین به درخت میشود و این از مدیریت نادرست آبیاری و تغذیه ناشی می شود.

شوری آب  به اشکال مختلف بر درخت پسته تأثیر می گذارد که می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. شوریهای کم تا متوسط، موجب ریز برگی و رشد محدود شاخه سال جاری می شود.
  2.  چنانچه سایر شرایط از جمله قلیایی بودن خاک، ارقام حساس به شوری و… فراهم باشد، در شورهای بالا، برگها از حاشیه شروع به خشک شدن نموده و در نهایت منتهی به خشک شدن کامل برگ و ریزش آن می شود.
  3.  خروج شیره از انتهای میوه. این عارضه پس از مدتی موجب سیاه شدن و خشک شدن میوه میشود. دلیل اصلی آن، سمیت عنصر بر یکی از اجزای اصلی شوری) می باشد (پناهی و همکاران، ۱۳۸۱).
  4. تراوش شیره از تنه درختان نیز می تواند یکی از علائم مسمومیت بور باشد.
  5.  تجمع یون های سدیم، کلر و بر موجب کاهش تولید هورمونهای ضروری گیاه و اختلالات تغذیه ای می گردد (صداقتی و همکاران، ۱۳۸۸).
  6.  تاخیر در گلدهی و میوه دهی، چنانچه درجه شوری در انتهای فصل زمستان و اوایل فصل بهار در ناحیه ریشه زیاد باشد، جوانه زنی با کندی انجام | می شود و در شرایط حاد ممکن است درخت خشک شود.
  7.  افزایش درصد پوکی. عناصر روی و بر نقش مهمی در گرده افشانی و تشکیل میوه دارند و در شوری وPHبالا، جذب این عناصر با مشکل مواجه می شود و در نتیجه پوکی به طور معنی داری افزایش می یابد.
  8.  طولانی شدن دوره خواب و رکود زمستان. این مسئله می تواند موجب بروز مشکلاتی در گرده افشانی درختان پسته شود؛ زیرا فعالیت دیر هنگام درخت، مصادف با افزایش درجه حرارت محیط شده و عمر دانه گرده و گرده افشانی مؤثر را کاهش میدهد.
  9. با افزایش شوری، میزان سدیم و کلر در برگ به تدریج افزایش یافت. اما چنانچه شوری باز هم افزایش یابد، میزان سدیم و کلر ریشه به سرعت افزایش می یابد.

منبع:کاشت پسته در اراضی شور 

مولف:مهندس عبدالحمید شرافتی



برچسب‌ها:, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
برگشت به بالا