مقدمه

مطالب این مجموعه در پنج فصل شامل تعاریف و اصطلاحات، عوامل ایجاد لکه و آسیب به پوست روئی میوه پسته، عوامل ایجاد لکه و آسیب به پوست استخوانی میوه پسته، عوامل ایجاد لکه و آسیب به مغز پسته تنظیم گردیده است.

امید است که این مجموعه بتواند در رفع نیاز دانشجویان، کارشناسان، باغدارن، ترمینال داران و علاقه مندان کمک نماید و آن ها را درجهت کسب اطلاعات بیشتر یاری نماید.

تعاریف و اصطلاحات

برون بر (اپی کارپ):

لایه رویی میوه پسته که به آن اگزو کارپ نیز می گویند.

میان بر (مزوکارپ)

لایه گوشتی میوه پسته را می گویند.

درون بر(اندوکارپ)

پوست استخوانی میوه پسته را می گویند

پوست سبز

به مجموعه لایه رویی میوه پسته (اپی کارپ) و لایه میوه پسته (مزوکارپ) پوست سبز می گویند

فرابر(پری کارپ)

به مجموعه لایه های برون بر، میان بر و درون بر گفته می شود.

پوسته مغز

لایه نازک اطراف مغزه پسته را در بر می گیرد.

مغز میوه

مغز پسته از دولپه تشکیل شده که پوشش نازک سفید رنگی آن ها را در بر می گیرد.

پسته خام

به پسته ای گفته می شود که پس از برداشت، جدا کردن پوست نرم و خشک کردن، هیچ گونه فرآیندی روی آن انجام نشده باشد. در ایران بیش از 60 رقم مختلف پسته وجود دارد که از نظر شکل ظاهری به دو گروه کشیده (بادامی شکل) و کروی (فندقی شکل) تقسیم می گردند:

1- پسته کشیده(بادامی شکل): در این گروه معمولا نسبت طول به عرض بیش از 1.5 برابر است.

2-پسته کروی(فندقی شکل) در این گروه معمولا نسبت طول به عرض کمتر از 1.5 برابر است.

اندازه

به تعداد پسته درصد گرم یا در 28/3 گرم ( یک اونس) اندازه پسته گفته می شود.

یکنواختی

به یکنواخت بودن پسته از لحاظ رقم و اندازه گفته می شود.

مواد خارجی

به موادی غیر از پسته خوراکی مثل پوست سبز و یا پوست سخت بدون مغز، سنگریزه و غیره که با چشم غیر مسلح قابل مشاهده بوده و به روش های مختلف قابل جداسازی باشد، گفته می شود.

مغز پسته آزاد

به مغز پسته ای گفته می شود که از داخل پوست استخوانی خارج شده باشد.

ناخندان

به پسته ای گفته می شود که پوست سخت آن در جهت درز و برجستگی طولی به طور طبیعی و مکانیکی شکاف بر نداشته باشد.

کم خندان

به پسته ای گفته می شود که فاصله دو لبه پوست سخت آن کمتر از 2 میلیمتر باشد

خندان

به پسته ای گفته می شود که در جهت محور طولی پسته شکاف برداشته باشد.

پوکی

به حالتی گفته می شود که مغز پسته کمتر از 25 درصد وزن را شامل گردد.

فارسی

به حالتی گفته می شود که رشد طبیعی مغز پسته در اثر عوامل مختلف کامل نشده و یا کوچک باقی مانده باشد، در این حالت مغز پسته کمتر از 47 درصد و بیشتر از 25 درصد وزن پسته را شامل می گردد.

آفات پسته

آفت زنده

عبارت است از هرگونه موجود زنده در هر یک از مراحل رشد نظیر حشرات، کنه ها، قارچ ها و باکتری ها و غیره که از مغز پسته تغذیه کرده و یا بر روی آن رشد و نمو نموده و باعث آلودگی و کاهش کمی و کیفی آن شود.

آفت زدگی

به علائم ایجاد شده در اثر خسارت آفات گفته می شود. این علائم معمولا به صورت حفره های محل تغذیه حشرات، کنه ها، وجود تنیده ها و فضولات لاروی، پوسته های تخم، لارو، شفیره، کپک زدگی، قارچ زدگی و مانند آن در مغز میوه پسته قابل دیدن است.

شپشک واوی پسته

از حشرات آفت پسته که از شیره گیاهی برگ ها، شاخه های جوان و میوه های پسته تغذیه نموده و موجب وارد آمدن آسیب به درخت و محصول می گردد.

پسیل معمولی پسته

از حشرات آفت پسته که به آن شیره خشک نیز می گویند. این حشره از شیره نباتی تغذیه کرده و فعالیت آن موجب ریزش برگ و میوه درختان مورد حمله می شود و میوه های باقی مانده بر روی درخت پوک می گردند. همچنین حمله آفت باعث ریزش جوانه های برگ و میوه سال بعد خواهد گردید.

شب پره هندی

یکی از آفات انباری پسته است که از مغز پسته خشک تغذیه نموده و به محصول پسته آسیب وارد می کند.

شب پره خرنوب

یکی از آفات باغی- انباری پسته است که با تغذیه پسته به محصول آسیب وارد می سازد.

سن های زیان آور پسته

سن های زیان پسته در مناطق پسته کاری ایران عمدتا متعلق به خانواده های سن های بد بو و سن های بذر خوار بوده و این حشرات با تغذیه از میوه پسته از مرحله تشکیل میوه ها تا مرحله مغز بندی پسته و رسیدن محصول باعث ایجاد خسارت بر روی میوه می گردند. همچنین نقش این حشرات در انتقال قارچ عامل بیماری ماسوی پسته اثبات شده است

ماسوی پسته

اصطلاحی محلی است که در لهجه محلی استان کرمان از کلمه ماسیدن به معنای ماده چرب، لزج و سفید رنگ نظیر اشک شمع منعقد شده و یا چربی ناشی از ذوب پیه گوسفند پس از سرد شدن و حالت ماسیدن آن گرفته شده است.

باغداران پسته استان کرمان و به ویژه رفسنجان این اصطلاح را برای میوه پسته خسارت دیده توسط سن های پسته(ناقلین قارچ نماتد سپورا) استفاده می کنند.

در این بیماری مغز پسته های آلوده تغییر شکل می دهد و ماده سفید و لزجی بر روی لپه ها تشکیل می گردد.

تندی

به طعم و مزه نا خوشایند ناشی از اکسیداسیون چربی ها در مغز پسته گفته می شود.

طعم غیر طبیعی

به بو و مزه غیر طبیعی ناشی از نفوذ آلودگی های محیطی و شیمیایی ( نظیر نفت، نفتالین، سموم و غیره) در مغز پسته گفته می شود.

طعم سوختگی

به طعم غیر طبیعی که ممکن است در اثر شرایط نا مطلوب فرآوری (درجه حرارت بالا و زمان طولانی) ایجاد گردد، گفته می شود.

رنگ پوسته پسته

رنگ پوست پسته خام عبارت است از رنگ طبیعی پوست سخت که بر حسب رقم و نوع عملیات بعد از برداشت معمولا از شیری تا کرم تیره متغیر است. در بعضی از ارقام خطوط دودی رنگی در انتهای پوست استخوانی پسته مشاهده می گردد که طبیعی می باشد.

بد رنگی

به حالتی گفته می شود که پوست سخت در 25 درصد سطح کل و یا 50 درصد سطح یک لپه رنگ طبیعی خود را نداشته باشد.(تغیر رنگ به زرد خاکستری تا سیاه رنگ صورت گرفته باشد)

بد شکلی

به حالتی گفته می شود که پسته شکل عادی خود را نداشته باش .یا در ناحیه غیر شکاف طولی شکستگی پیدا کرده باشد.

گو

دراصطلاح به پسته ای گفته می شود که پوست نرم رویی آن جدا نگردیده و یا بیش از 25 درصد سطح کل پوست سخت را در بر گرفته باشد.

آفلا توکسین

زهرابه ای (سمی) است که به وسیله تعدادی از گونه های قارچ آسپرژیلوس (مانند فلاووس و پارازیتیکوس) به وجود می آید.

باقیمانده سموم

عبارت است از باقی مانده سمومی که پس از عملیات مبارزه شیمیایی با آفات باغی و انباری در محصول پسته مانده باشد.

نیاز سرمایی پسته

همانند سایر درختان خزان کننده،پسته نیز جهت رشد مطلوب در بهار نیاز به یک دوره سرما در فصل رکود دارد. با توجه به نوع رقم نیاز سر مایی پسته از 400 تا 1400 ساعت ذکر شده است.

عوامل ایجاد لکه و آسیب به پوست رویی میوه پسته در طول فصل رشد

عوامل محیطی، ژنتیکی و مدیریتی قادر به ایجاد خسارت بر روی پوست میوه پسته می باشد.

الف- آفتاب سوختگی

شدت تابش نور خورشید و افزایش دما به میزان بیشتر از حد تحمل گیاه(35-38درجه سانتی گراد بسته به نوع رقم) سبب ایجاد عارضه آفتاب سوختگی روی میوه پسته می گردد. در قسمتی از میوه که در معرض تابش شدید نور خورشید قرار گرفته است، سلول های بافت پوست سبز گیاهی پوست استخوانی میوه از بین رفته و حالت نکروزه و سیاه رنگ دیده می شود.

جنین اکثر میوه هایی که دچار آفتاب سوختگی می شوند، سقط شده و این میوه ها به صورت پوک و نیمه مغز در زمان برداشت مشاهده می گردند.

ارقام مختلف پسته حساسیت های متفاوتی به عارضه یاد شده دارند. در بین ارقام مهم تجاری پسته، رقم ممتاز حساس ترین و رقم اکبری مقاوم ترین رقم به این عارضه می باشند.

عوامل موثر بر شدت آفتاب سوختگی در میوه پسته

1-شدت و طول مدت تابش نور خورشید و افزایش دمای محیط

2-تمام عواملی که بازتاب تشعشعات خورشیدی را بیشتر نمایند، باعث افزایش شدت آفتاب سوختگی می شوند، به عنوان مثال در مواردی که سطح خاک به علت شوری، براق و سفید رنگ باشد، به علت بازتاب تقریبا کامل انرژی تابشی خورشید، آفتاب سوختگی روی میوه های شاخ های بالینی پسته ایجاد می شود.

3-بافت خاک هر قدر سبک تر (شنی) باشد، ذخیره رطوبتی آن پایین تر است. از طرفی انعکاس نور خورشید در بافت های شنی بیشتر است. بنابراین در بافت های شنی عارضه آفتاب سوختگی بیشتر اتفاق می افتد.

4-رطوبت نسبی پایین کم بودن پوشش گیاهی در سطح باغ.

5-ضخامت کم پوست سبز و پوست استخوانی در اثر عوامل ژنتیکی و تغذیه ای.

6-هرس شدید قسمتی از دوخت که باعث شود قسمتی از میوه هایی که قبلا در سایه قرار داشتند در معرض نور خورشید قرار گیرند.

7-عدم رعایت جهت مناسب ردیف های کاشت با توجه به وضعیت اقلیمی و عرض جغرافیایی.

خسارات آفات و بیماری ها

8-خسارت آفاتی نظیر سن ها، پروانه پوست پوست خوار و پروانه میوه خوار پسته باعث صدمه دیدن پوست سبز و پوست استخوانی شده و حساسیت میوه به آفتاب سوختگی را افزایش می دهد.

9-بیماری های گمز و نماتد مولد غده ریشه پسته به علت کاهش پوشش برگی و اختلال در جذب و حرکت مواد غذایی، باعث افزایش حساسیت به آفتاب سوختگی می گردند.

10-افزایش طول دروه آبیاری بخصوص در ماه های گرم سال سبب تشدید آفتاب سوختگی می گردد.

11-آبیاری نامنظم و تنش آبی باعث کاهش رطوبت پوست سبز شده و آفتاب سوختگی را تشدید می نماید.

12-بارش باران و سم پاشی و محلول پاشی نابهنگام بر روی میوه ها در زمان تابش آفتاب شدید در ماه های تیر و مرداد باعث ایجاد قطرات آب بر روی پوست سبز می شود. این قطرات آب مانند ذربین عمل کرده و باعث تشدید آفتاب سوختگی می شوند.

13-صدمات وارده به پوست سبز میوه پسته در اثر عواملی نظیر محلولپاشی، سمپاشی نادرست و تگرگ باعث ایجاد لکه روی پوست سبز شده و آفتاب سوختگی تشدید می گردد. در باغ هایی که میزان سدیم و یا قلیاتیت خاک بالا است، عارضه آفتاب سوختگی بیشتر مشاهده می شود،چون حالت قلیاتیت نیز به شکل لکه ای دیده می شود، آفتاب سوختگی نیز به صورت لکه ای در باغ مشاهده می شود.

14-کمبود کلسیم ناشی از یادی منیزیم در محلول خاک، حساسیت میوه به آفتاب سوختگی را افزایش می دهد. میوه پسته به علت دارا بودن بافت استخوانی نیاز زیادی به کلسیم دارد، ممکن است کمبود کلسیم در برگ مشاهده نگردد ولی مقدار کلسیم برای رشد مناسب میوه کافی نباشد.

15- مسمومیت ازت در میوه پسه حالتی شبیه به آفتاب سوختگی دارد، با این تفاوت که نوک بعضی از دانه ها صمغ خراج می شود.

ب-سوختگی ناشی از مصرف مقادیر بالای روغن معدنی و مواد شمیایی

مصرف بیش از حد مجاز روغن های معدنی نظیر روغن ولک و سیتوویت و مواد شیمیایی نظیر انواع آفت کش ها و محلولپاشی های عناصر تغذیه ای نیز می تواند سبب ایجاد لکه سوختگی بر روی برگ و میوه پسته گردد.

این نوع سوختگی در محلولپاشی های مواد شیمیایی بویژه در ناحیه زیر میوه مشاهده می شود.

عوامل ایجاد ناخندانی،لکه و آسیب به پوست استخوانی میوه پسته

عواملی محیطی،ژنتیکی و مدیریتی قادر به ایجاد خسارت بر روی پوست استخوانی میوه پسته می باشند. در زیر تعدادی از عوامل یاد شده شرح داده شده است:

الف _ناخندانی پسته

ناخندانی یکی از صفات ناخواسته در میوه پسته است که باعث کاهش ارزش اقتصادی آن شده و خندان کردن علاوه بر افزایش هزینه تولید باعث کاهش کیفیت نیز می شود.

از جمله عواملی مهمی که در ناخندانی پسته نقش موثری را ایفا می نمایند، می توان به رقم، سن، سال آوری، زمان برداشت و شرایط اقلیمی در زمان تلقیح و مدیریت صحیح تغذیه در طول دوره رشد و نمو میوه اشاره نمود.

ناخندانی پسته به عوامل زیر بستگی دارد:

1- رقم پسته

درصد ناخندانی و شکل خندانی در ارقام مختلف متفاوت است. در بعضی از ارقام درصد ناخندانی بالا و در بعضی پایین می باشد. همچنین شکل خندانی پسته در بعضی ارقام یک طرفه و در بعضی دیگر دو طرفه می باشد.

2-سال آور و سال ناآور

معمولا در سال آور (پرمحصول) که درخت مقدار زیادی میوه دارد به دلایل احتمالی تغذیه و آبیاری درصد بیشتری از دانه ها ناخندان می شوند.

3-تغذیه

عاملی است که بیشترین نقش را در خندانی پسته دارد و کمبود عناصر غذایی بویژه پتاسیم می تواند موجب بالا رفتن درصد دهن بست گردد. نقش سایر عناصر غذایی در خندان شدن محصول، کاملا شناخته شده نیست.

4-آب

کمبود آب در تابستان و همچنین شوری آب آبیاری می تواند موجب بالا رفتن درصد دهن بست گردد. لازم به ذکر است آخرین دوره آبیاری قبل از برداشت محصول در تابستان نقش زیادی در درصد خندانی محصول دارد.

5-آفات

حمله آفاتی نظیر پروانه چوبخوار،سوسک سر شاخه خوار،پسیل و شپشک های پسته به درختان پسته بویژه در تابستان می تواند موجب ضعف درخت و به دنبال آن بالا رفتن میزان دهن بست گردد.

6-سن درخت

میزان دهن بست در میوه درختان جوانی که تازه به سن باروری رسیده اند بیشتر است.

7-گرده افشانی

مشخص  شده است که چنانچه پسته اهلی با گرده پسته وحشی(بنه)، آتلانتیکا وخنجک تلقیح شود درصد بالایی از پسته ها ناخندان می شوند. با توجه به این که پدیده ناخندانی در میوه به پسته دهن بست( به صورت پوک بودن کامل و دهان دارای مغز نیمه کامل) اطلاق می شود.

8-عدم بر طرف شدن نیاز سرمایی

زمستان های غیر معمول و گرم باعث رشد ضعیف جوانه ها و گل ها در بهار می شود. این موضوع علاوه بر کاهش اندازه میوه ها موجب افزایش درصد ناخندانی می شود.

9-برداشت زود هنگام

برداشت میوه ها قبل از رسیدن کامل می تواند مو جب افزایش میوه های ناخندانی شود

ب_نیمه خندانی میوه پسته

پسته های نیمه خندان پسته هایی هستند که فقط قسمت کمی از دهان آن ها باز شده است و در اصل ممکن است همان پسته های ناخندان باشند، که در طی فرآیند فرآوری قسمتی از دهان آن ها باز شده است.

هرچه تغییرات دمایی در زمان خشک کردن پسته شدید تر باشد درصد بیشتری از پسته ها خندان شده و شکاف خندانی آن ها بزرگتر می شود. عوامل ایجاد کننده پسته های نیمه خندان می تواند مشابه پسته های ناخندان باشد.

ج_پسته های صدمه دیده در اثر عوامل مکانیکی

عوامل موثر در ایجاد پسته های صدمه دیده در مراحل برداشت، انتقال، پوست گیری و فرآوری عبارتند از:

1-مرحله برداشت

پسته هایی که در موقع برداشت روی چادر شب یا حتی بیرون از آن ریخته می شوند و کارگران روی آن ها پای می گذارند، دچار صدمه مکانیکی می شوند. این پسته ها ممکن است. بعدا با پسته های سالم مخلوط شوند. در این مرحله پرندگان نیز می توانند باعث آسیب رسانی شوند.

2-مرحله انتقال

در مرحله انتقال از باغ به پایانه پسته های برداشت شده توسط بیل داخل کامیون، وانت و یا تریلر های متصل به تراکتور ریخته می شوند. همچنین بعضی از باغداران برای صرفه جویی در هزینه حمل، پسته ها را روی هم تراکم می کنند تا جای کمتری را اشغال کند که احتمال صدمه دیدن و شکستگی پسته ها بیشتر می شود.

3-مرحله پوست گیری

در برخی از انواع پوست گیرها مثل پوست گیر سنتی، احتمال صدمه دیدن پوست استخوانی و خرد شدن آن بیشتر است. همچنین در اثر عارضه پوست استخوانی، قسمت نرم و قابل انعطاف ممکن است در دستگاه های پوست گیری شکسته شود.

4-مرحله فرآوری

در برخی پسته ها در طی مرحله خشک شدن، آسیب دیدگی و جدا شدن مغز از پوست استخوانی مشاهده می شود.

تحقیقات نشان می دهد که در بین چهار نوع خشک کن(واگنی متناوب، عمودی دوجداره متداوم، عمودی استوانه ای متناوب و عمودی استوانه ای متداوم) خشک کن واگنی در رطوبت 4 تا 6 درصد بیشترین آسیب رسانی به دانه های پسته را داشته است.

همچنین بر اساس این نتایج کمترین آسیب رسانی مربوط به خشک کن های عمودی استوانه ای متناوب در رطوبت 10 تا 12 درصد بوده است. همچنین پسته هایی که در میدان آفتابی پهن شده است ممکن است توسط کارگان لگد شده و صدمه ببینند.

د_میوه های ناقص و بد شکل

علت این عارضه تا کنون ناشناخته باقی مانده است. تحقیقات انجام شده تا کنون دلیلی برای بد شکلی و بد فرمی میوه های پسته ارائه نکرده است.

به همین جهت این عارضه در ایالت کالیفرنیا به نام خسارت توسط عوامل دیگر نامیده شده است.

اما آنچه مشخص شده، این است که هر گونه صدمه مکانیکی به میوه ای که در حال رشد و نمو در زمان 2 هفته بعد از اتمام دوره گل باشد، باعث نکروزه شدن و نمو در زمان 2 هفته بعد از اتمام دوره گل باشد، باعث نکروزه شدن لایه سلولی پارانشیم در آندوکارپ در حال نمو و در نتیجه مرگ برخی از سلول ها خواهد شد و در نتیجه باعث بد شکلی میوه ها خواهد گردید.

پسته های بد شکل و ریز

برخی از این نوع پسته ها که علاوه بر بد شکلی ریز هم می باشند دو اصطلاح عامیانه به پسته نخودو (نخودشکل) معروف هستند.چنانچه شپشک سرشاخه و میوه پسته با جمعیت زیاد برروی دانه های پسته تجمع یابد، امکان تغییر شکل و بد شکل شدن دانه ها نیز وجود دارد.

دانه های یاد شده اغلب ناخندان ( دهان بسته) و با مغز کوچک می باشد. تحقیقات انجام گرفته در کالیفرنیا نشان داده که شدت این عارضه با میزان محصول مرتبط است.

به طوری که در سال های آور و یا در شاخه های پر محصول بخصوص در باغ هایی که بین هفته دوم و چهارم بعد از اتمام گل تحت تنش آب، تغذیه و تنش های محیطی باشند این عارضه شدیدتر می باشد.

مطالعات انجام یافته در ایران نشان داده است که این عارضه در بین ارقام فندقی شکل بیشتر از ارقام بادامی شکل است. بررسی ها همچنین نشان داده است که در بین ارقام تجاری رقم کله قوچی نسبت به ارقام تجاری دیگر درصد بالاتری از پسته های بد شکل را داراست.

عارضه اضمحلال پوست استخوانی

عارضه اضمحلال پوست استخوانی در اثر برهم خوردن نسبت بین عناصر کلسیم و منیزیم که سبب عدم جذب کلسیم توسط گیاه می گردد در میوه پسته رخ می دهد.

این عارضه تا کنون در مناطق پسته کاری استان کرمان و سایر پسته خیز بر روی ارقام کله قوچی، اوحدی(فندقی)، اکبری پوست خرمایی و پوست پیازی(بیاضی) دراستان کرمان و رقم آق پسته در استان قزوین( منطقه بویین زهرا) و رقم عباسعلی در استان سمنان (شهرستان دامغان) مشاهده گردیده است.

حساس ترین ارقام به عارضه یاد شده در استان کرمان رقم کله قوچی و پوست پیازی بوده و بیشترین خسارت عارضه پر روی رقم کله قوچی که از ارقام مهم تجاری محسوب می گردد مشاهده شده است.

علائم عارضه اضمحلال پوست استخوانی از مرحله سخت شدن کامل پوست استخوانی تا مغزبندی و رسیدن محصول

در این مرحله پوست استخوانی به علت عدم جذب کلسیم کافی جهت تشکیل پوست استخوانی در قسمت آلوده، نرم و قابل انعطاف می گردد و در مرحله فرآوری و پوست گیری میوه این قسمت نرم ممکن است در دستگاه های پوست گیری شکسته شود.

مغز میوه های آلوده از نظر طعم و مزه تغییری نمی کند علت تعدادی از شکستگی های میوه در ناحیه راس پوست استخوانی(بویژه در رقم کله قوچی) مربوط به خسارت این عارضه می باشد.

ه_پسته های لکه دار

پسته هایی هستند که قسمتی از سطح پوست استخوانی آن ها دارای لکه هایی به رنگ های قهوه ای تیره، قهوه ای، قهوه ای کم رنگ، زرد و غیره باشد.

1-پسته های دارای لکه های قهوه ای

لکه های کوچک یا بزرگی هستند که به رنگ قهوه ای تا سیاه بر روی پوست استخوانی پسته دیده می شوند. این لکه ها ممکن است در محل خندانی میوه یا سایر قسمت های پوست استخوانی به صورت لکه یا نقطه دیده شوند.

عوامل موثر بر وسعت و میزان لکه بر روی پوست استخوانی

1-ترک خوردگی پوست سبز میوه قبل از رسیدگی میوه(زودخندانی).

2-ترک خوردگی پوست سبز میوه پس از رسیدن(ترک نامنظم).

3-صدمات مکانیکی به پوست سبز:در اثر صدمات مکانیکی وارده به پوست سبز، شرایط ورود اسپور قارچ فراهم شده و قارچ وارد شده در شرایط محیطی مساعد رشد و توسعه می یابد.

4-تاخیر در برداشت.

5-نگهداری طولانی مدت محصول برداشت شده قبل از فرآوری.

6-سن درخت: در سنین پایین وضعیت ظاهری پوست استخوانی بهتر است.

7-ضخامت پوست رویی: هرچه پوست رویی نازک تر باشد، ایجاد لکه ها بیشتر است.

8-شوری بالا: احتمال دارد در شرایط استرس شوری میزان تولید فنل افزایش یابد.

9-عوامل تغذیه ای: کمبود یا بیش بود برخی از عناصر غذایی باعث تغییراتی در رنگ پوست استخوانی می گردد که جهت اطمینان بررسی اثرات نوع این عناصر الزامی است.

10-تغذیه پروانه میوه خوار پسته:

لارو های نسل دوم این آفت به زیر پوست سبز پسته نفوذ کرده و از بافت های آن که مجاور پوست استخوانی هستند تغذیه می کنند.

لارو ها از بافت های مجاور پوست استخوانی، یا تخریب بافت های یاد شده و به جای گذارندن فضولات در محل تغذیه باعث رشد قارچ های ساپروفیت بخصوص قارچ های گروه آسپرژیلوس گردیده و باعث ایجاد لکه های قهوه ای تا سیاه زنگ روی پوست استخوانی می گردد.

11-تغذیه پروانه پوست خوار میوه پسته (کراش): نسل دوم آفت از پوست نرم رویی پسته تغذیه می کند. دانه های آفت زده همراه سایر دانه ها پس از فرآوری در بعضی نقاط تغییر رنگ داده و لکه های زرد تا قهوه ای روی پوست استخوانی مشاهده می گردد.

در همه این شرایط اسپور قارچ وارد فضای بین پوست سبز و پوست استخوانی شده و در شرایط محیطی مساعد رشد و توسعه می یابد که منجر به تولید لکه نیز می گردد.

قارچ های گروه آسپرژیلوس و آلترناریا از جمله قارچ هایی هستند که باعث این مساله می گردند.

عوامل ایجاد کننده ترک خوردگی پوست سبز میوه پس از رسیدن( ترک خوردگی نامنظم):

1-دیر برداشت کردن محصول یا به عبارتی زیاد رسی محصول که به صورت تک دانه یا انبوه دیده می شود.

2-ترک خوردگی ناشی از اختلافات زیاد دمایی شب و روز در زمان رسیدگی محصول و برداشت.

3-ترک خوردگی ناشی از سبک بودن بافت خاک.

2-پسته های دارای لکه زرد

پسته های دارای لکه زرد، پسته هایی هستند که دارای لکه های زرد کم رنگ تا پررنگ به صورت نقاط پراکنده، متراکم یا لکه های پیوسته پوست استخوانی می باشند.

عوامل ایجاد کننده لکه های زرد بر روی پوست استخوانی میوه پسته

نفوذ آب از محل شکاف خوردگی پوست سبز به داخل میوه:شکاف خوردگی پوست رویی پسته در باغ باعث نفوذ آب به فضای حد فاصله پوست سبز و پوست استخوانی می شود، برخی از رنگیزه ها به صورت لکه های زرد بر روی استخوانی باقی می مانند.

الف_ آب در اثر عوامل زیر به داخل میوه پسته نفوذ می کند:

1-بارندگی در زمان برداشت.

2-سمپاشی و محلول پاشی در زمان برداشت.

3-پسته های شکاف خورده ای که در مرحله اول پوست گیری، پوست آن ها جدا نمی شود(اکثر پسته های با پوست چروکیده و خشک)، هنگامی که در حوض آب ریخته می شوند، آب به فضای بین پوست سبز و پوست استخوانی نفوذ می کند.

4-سوراخ ها و منافذ ایجاد شده توسط بعضی آفات که به میوه پسته خسارت می زنند(نظیرلارو های پروانه پوست خوار، میوه خوار و شب پره خرنوب).

ب_ عوامل زیر در وسعت و شدت رنگ گیری و ایجاد لکه های زرد بر روی پوست استخوانی موثر می باشند:

1-میزان شکاف خوردگی پوست سبز: هرچه میزان شکاف خوردگی پوست سبز بیشتر باشد، احتمال نفوذ آب به داخل میوه بیشتر خواهد بود.

2-میزان نفوذ آب: هرچه میزان نفوذ آب به داخل میوه بیشتر باشد، میزان و وسعت رنگ گیری نیز بیشتر خواهد بود.

3-مدت زمان حضور آب: هرچه مدت زمان حضور آب در داخل میوه بیشتر باشد، میزان رنگ گیری بیشتر خواهد شد.

4-ظاهر پوست سبز: میزان و شدت رنگ گیری پوست استخوانی در میوه های با پوست سبز چروکیده و خشک بیشتر از میوه های با پوست نرم و صاف است.

5-تاخیر بیش از حد در پوست گیری: طولانی شدن فاصله زمانی از برداشت تا پوست گیری.

6-لهیدگی پوست سبز در مراحل برداشت بارگیری و حمل و نقل: در اثر این صدمات رنگدانه های موجود در پوست سبز پخش شده و باعث ایجاد فرآیندی می گردد که زردی میوه را به دنبال دارد. در صورتی که میزان نفوذ آب و مدت زمان حضور آب و لهیدگی به طور همزمان اتفاق افتد، میزان و شدت رنگ گیری پوست استخوانی به شدت افزایش خواهد یافت.

7-فرآوری نامناسب پوست گیری محصول و شستشوی آن و عدم ایجاد شرایط مناسب جهت خشک شدن آن نیز باعث زردی میوه پسته می گردد.

8-خسارت آفت: شدت خسارت و تغذیه آفاتی که پوست رویی میوه پسته تغذیه می کنند.

3-پسته های لکه روغنی

خسارت بعضی از آفات پروانه میوه خوار و شب پره خر نوب و شب پره هندی که در باغ یا انبار از مغز پسته تغذیه می کنند می تواند در نهایت در مراحل انبار داری، باعث ایجاد لکه های روغنی در روی سطح پوست استخوانی گردد.

این عارضه زمانی اتفاق می افتد که مغز آسیب دیده با پوست استخوانی تماس یابد و روغن مغز به پوست استخوانی نفوذ نماید. لکه های روغنی در اثر صدمات مکانیکی و فشار زیاد بر روی دانه های پسته به نحوی که مغز های پسته آسیب ببیند، هم ایجاد می شوند.

4-سوختگی های نوک و یا کناره های نزدیک نوک

سوختگی های نوک و حاشیه نزدیک نوک پوست سبز پسته اغلب به علت مسمومیت گیاه توسط نمک یا نمک هایی می باشد که پسته به آن ها حساسیت نشان می دهد.

درحالت کلی این امر می تواند بر اثر تجمع املاح و زیاد شدن میزان نسبی آن ها در منطقه ریشه های فعال باشد. این حساسیت به علت به وجود آمدن خشکی فیزیولوژیکی در گیاه بوده و اثرات آن بر روی برگ ها نیز به صورت سوختگی های نوک و حاشیه برگ ها مشاهده می شود.

مسمومیت گیاه

اغلب سوختگی های نوک دانه های پسته در حالت های خاص مربوط به مسمومیت گیاه به عناصری همچون بر، سدیم، و یا کلرید می باشد. در مواردی که میزان آبیاری کم و فواصل آبیاری نیز بیش از 60 روز باشد، دادن مقادیر زیاد کودهای ازته نیز می تواند این سوختگی ها را بر روی میوه ها ایجاد نماید.

تفاوت این علائم از بیرون با عارضه اضمحلال پوست استخوانی تنها زمان وقوع آن است که در تیر و مرداد و بعد از سخت شدن پوست استخوانی به وجود می آید و از داخل نیز حالت سفید رنگ عارضه اضمحلال پوست استخوانی را ندارد.

خشکیدگی پوست بر روی میوه و سیاه شدن ناحیه پوست دار به علت های دیگر از جمله عدم تغییر رنگ پوست سبز پسته(نارس ماندن میوه) و یا قسمت هایی از آن بوده که در نهایت پس از فرآوری، علائم آن روی میوه باقی می ماند.

عوامل ایجاد لکه و آسیب به مغز میوه پسته

الف_پوکی در میوه پسته

پوکی می تواند در اثر فاکتورهایی نظیر گرما،لقاح ناقص(سقط جنین) به وجود آید. در این صورت جنین از رشد افتاده می رود و فقط پوسته نرم و سخت به رشد خود ادامه می دهد، که این عارضه به دهان بست پوک معروف می باشد.

از دلایل دیگر به وجود آمدن عارضه ناخندان شدن(دهان بست دارای مغز نیمه کامل) در میوه پسته، می توان به عدم تعادل عناصر غذایی در خاک و به دنبال آن در درختان پسته است، بخصوص کمبود شدید عناصری روی و بر در زمان رشد و نمو جوانه گل اشاره کرد.

این کمبود باعث کاهش قوه نامیه در دانه گرده و همچنین کاهش رشد لوله گرده در کلاله گل ماده می شود. در نتیجه مغز پسته از رشد کامل خود برخوردار نمی شود بنابراین میوه پسته به صورت دهان بست که در اصطلاح به آن نیمه مغز گفته می شود، به وجود خواهد آمد.

ب- خسارت آفات پسته

گروهی از آفات پسته با تغذیه از مغز میوه پسته از مرحله شروع تشکیل مغز تا کامل شدن و رسیدن محصول ایجاد خسارت می نمایند.

1)دفرمه شدن جنین در حال رشد میوه پسته

درصورتی که حمله سن ها بویژه سن های سبز پسته مصادف با مرحله شروع رشد جنینی باشد، تغذیه این حشرات از جنین در حال رشد سبب بدفرمی و اسفنجی شدن جنین پسته می شود.

2) لکه ها و نقاط نکروزه و قهوه ای روی مغز

تغذیه سن های زیان آور پسته در مرحله جنینی سبب دفرمه شدن جنین و در مرحله مغز بندی سبب ایجاد لکه های نکروزه قهوه ای بر روی مغز می گردد.

مغز میوه های مورد تغذیه تلخ و بد مزه می شوند در این مرحله در سطح داخلی لایه اندوکارپ محل فرو رفتن خرطوم سن ها به صورت نقاط کوچک تیره رنگ مشخص می باشد.

همچنین سن های بالا در این مرحله قادر به انتقال قارچ و ایجاد بیماری استیگماتو میکوزبس نیز می باشند. این بیماری در ایران به نام ماسوی پسته شناخته شده است.

3)خورده شدن قسمتی از مغز و وجود فضولات و تارهای ابریشمی

1-خسارت آفات انباری

لاروهای آفات انباری نظیر شب پره خرنوب که آفتی پلی فاژ،چندمیزبانه و باغی- انباری است، با ایجاد کانالی از مغز پسته تغذیه می کند و فضولات خود را با تار های ابریشمی به هم چسبیده اند در خارج از دانه می ریزند.

لارو های آفت پس از برداشت محصول همراه دانه های پسته آلوده وارد انبار می شوند و دوره زندگی خود را تکمیل می کنند. آفت در صورت مناسب بودن شرایط دما و رطوبت در انبار هم به تغذیه و تولید مثل ادامه می دهد و از دانه های خشک در انبار تغذیه می کند و دانه ها را با تار به همدیگر می چسباند.

همچنین لارو های شب پره هندی که یک آفت انباری بوده و فقط در انبار از مغز پسته تغذیه می کند حین تغذیه، فضولات خود را در لابلای تارهای ابریشمی نازک در داخل و خارج دانه های پسته  رها می کنند، که باعث چسبیدن دانه های پسته به یکدیگر می شوند.

این میوه ها ظاهری ناخوشایند برای مصرف کننده دارند. تغذیه آفت ممکن است باعث ایجاد لکه های روغنی در روی پوست استخوانی گردد. در صورت وجود شرایط مناسب رطوبت و دما امکان آلودگی مغز به قارچ های ساپروفیت افزایش می یابد.

2- خسارت سایر آفات پسته

تغذیه لارو های نسل دوم پروانه میوه خوار پسته از میوه پسته، در اواخر تیر و اوایل مرداد می باشد. لارو های این نسل به زیر پوست سبز پسته نفوذ کرده و از بافت های آن که مجاور پوست استخوانی هستند تغذیه می کنند و در صورت خندان بودن میوه از مغز نیز تغذیه می نمایند.

تغذیه این آفت شرایط مساعدی برای رشد قارچ های ساپروفیت بخصوص، از گروه آسپروژیلوس فراهم می آورد و باعث ایجاد لکه و کاهش بازار پسندی محصول می شود.

درصورتی که لاروها از مغز تغذیه کنند، فضولات لاروی در داخل دانه و محل تغذیه مشاهده می شود. در شرایط نامناسب انبارداری لکه های روغنی نیز در روی پوست استخوانی مشاهده می شود.

تغذیه لاروهای نسل دوم پروانه پوست خوار میوه پسته (کراش) از پوست نرم رویی میوه پسته،سبب خشک شدن و چسبیدن قسمتی از پوست نرم پسته که مورد حمله قرار نگرفته است به پوست استخوانی می شود.

خسارت آفت همراه با تنیدن تار های نازک می باشد. دانه های آفت زده همراه سایر دانه ها پس از فرآوری در بعضی نقاط تغییر رنگ داده و لکه های زرد تا قهوه ای روی پوست استخوانی مشاهده می گردد.

 

منبع: شورای انتشارات موسسه تحقیقات پسته کشور.

 

 

 

 

مشاهده محتوا بیشتر
  • عواقب مصرف بی رویه سموم کشاورزی

    مقدمه افزایش سریع جمعیت انسانی کره زمین در ابتدای قرن بیستم موجب شد بسیاری از گرسنگی و سوء…
  • عوامل موثر بر رشد گیاهان

    رشد گیاه و عوامل موثر در آن منظور از رشد گیاه توسعه تدریجی اندام های گیاه بوده که آن را می…
  • کاشت، داشت و برداشت هلو و شلیل

    میوه هلو تاریخچه هلو، بومی نواحی گرم چین می باشد که حدود 2000 سال قبل از میلاد مسیح در آنج…
ادامه مطلب مهندس حسین محمدی نسب
بارگذاری بیشتر در آفات و بیماری های پسته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

عواقب مصرف بی رویه سموم کشاورزی

مقدمه افزایش سریع جمعیت انسانی کره زمین در ابتدای قرن بیستم موجب شد بسیاری از گرسنگی و سوء…