روش های به زراعی و کاهش تنش شوری

بهترین روش های زراعی و کاهش تنش شوری

تصور عموم بر این بوده که به همان اندازه که پسته به کم آبی و شوری مقاوم است، قادر است ضمن تحمل انواع خاک های محصول اقتصادی نیز تولید نماید، براساس مطالعات انجام شده اگر چه ممکن است درخت پسته در چند سال اول قبل از تولید اقتصادی، در خاک های سبک با بافت شنی و با بافت های سنگین و رسی همراه با PH بالا رشد نسبتا مطلوبی داشته باشد،

اما پس از وارد شدن به مرحله باردهی، به تدریج از رشد درخت کاسته شده تا جائیکه ممکن است درخت خشک شود، قبل از اعمال برنامه تفذه به درخت پسته، باید بافت خاک اصلاح شود که می توان با اعمال برنامه زیر در یک دوره کوتاه مدت، تا حدود زیادی به این نتیجه مهم دست یافت.

اصلاح ساختار خاک در اراضی شور چگونه صورت می گیرد 

1- افزایش تدریجی مواد آلی در زمین کشاورزی 

استفاده از  کود سبز

پس از برداشت پسته در شهریور تا مهر ماه لازم است یک نوبت آبیاری انجام شود، قبل از آبیاری و در مسیرهای آبیاری برای هر هکتار حدود 50 کیلوگرم جو و یا مخلوطی از جوو منداب کشت می شود.

با استفاده از نزولات آسمانی و یک تا دو نوبت آبیاری سنگین زمستان، حتی در آب های با شوری بالا، تراکم مطلوبی سبز می شود که بعد از رسیدن به مرحله ساقه رفتن در اواخر فروردین ماه با شخم نیم عمیق به خاک برگردانده می شوند.کود سبز

استفاده از  علف های هرز

تقریبا بسیاری از علف های هرز داخل باغ را می توان به گونه ای مدیریت نمود که ضمن کنترل آنها، با ایجاد پوشش مناسبی در سطح باغ، از تبخیر آب از سطح خاک به مقدار زیادی جلوگیری نموده و با برگرداندن آنها داخل خاک، درصد مواد آلی خاک افزایش یابد

علف های هرز

استفاده از کودهای حیوانی

توصیه می شود برای اصلاح خاک به ترتیب از کودهای گاوی و گوسفندی استفاده شود و کودهای مرغی نقشی در اصلاح ساختمان خاک ندارند.

کودهای حیوانی قبل از استفاده باید به طور کامل فرآوری شوند و باید از مصرف کودهای حیوانی خام، در باغ خودداری شود؛ زیرا برای تجزیه، بخش زیادی از ازت خاک را مصرف می کنند و این می تواند به گیاه آسیب برساند.

کود حیوانی

2-استفاده از گچ در زمین کشاورزی 

پسته یک گیاه گچ دوست است و در خاکهایی که درصد گچ آنها بالا باشد، از رشد مطلوبی برخوردار خواهد بود.

یکی از کاربردهای مؤثر گچ (CaSO4 ,2H2O )، در اصلاح خاک های قلیایی است. هر دو جزء آن یعنی کلسیم و گوگرد برای بهبود خواص فیزیکی و شیمیایی خاک مناسب می باشند.

در خاک های با PH بالا، به تدریج ساختمان خاک تخریب شده و نفوذپذیری آب و ریشه در سطح زیادی محدود می شود. برای بهبود ساختمان خاک، لازم است در فصل خواب درخت، گچ به میزان لازم در سطح خاک پخش شده و آبیاری سنگین انجام شود.

عنصر کلسیم به تدریج جایگزین عنصر سدیم شده و به میزان زیادی بر نفوذپذیری خاک افزوده خوهد شد. ضمن اینکه گوگرد موجود در گچ (So4) موجب کاهش قلیائیت خاک خواهد شد.

مقدار استفاده از گچ باید بر اساس نتایج آزمایش خاک و مقدار سدیم آن تعیین خواهد شد. در استفاده از گچ (که به صورت ناخالص است) باید دقت نمود که درصد گچ آن بالا بوده و شوری آن نزدیک به صفر باشد.

بر طبق نتایج بدست آمده، استفاده از گچ به مقدار لازم و با روش صحیح و همراه با آبیاری سنگین، پس از یک سال توانست درجه قلیائیت خاک را به میزان یک واحد کاهش دهد.

استفاده از گچ

3-جمع آوری املاح از سطح خاک

آبیاری باغ پسته با هر روشی که انجام شود، مقدار املاح مضری که وارد خاک می شود، تفاوتی نخواهد کرد.

اما می توان غلظت و موقعیت آن را جابجا نمود. در هر حال همیشه املاحی نظیر سدیم (مضرترین عنصر خاک) در روی پشته و یا محل داغ آب بیشتر تجمع می یابند.

سطح خاکهای محتوی سدیم بسیار نرم بوده و به راحتی قابل جمع آوری و انتقال به بیرون از باغ می باشند.

این کار با صرف هزینه اندک انجام می شود و بهتر است در هر سال حداقل دو نوبت انجام شود. معمولا پس از یک دوره خشکی و در اواخر دوره آبیاری، در اثر تبخیر آب از سطح خاک، انبوهی از املاح مضر در روی پشته ها مشهود است که با صرف هزینه اندک، به خارج باغ منتقل خواهند شد.

اینکار مقرون به صرفه تر از بسیاری از روشهای دیگر (که عمدتا پر هزینه می باشند) است.

4-استفاده از ماسه بادی در زمین

ماسه بادی در خاک های رسی و سنگین موجب بهبود وضعیت بافت خاک شده و زمینه نفوذ بیشتر آب، هوا و ریشه را فراهم می آورد.

در خاکهای با PH بالا، پس از هر آبیاری، سطح خاک سله بسته و ترک  بر می دارد و زمینه تبخیر زیاد آب از سطح خاک را فراهم می نماید و حتی ممکن است به ریشه های سطحی نیز آسیب وارد نماید.

علاوه بر اینها در اثر حرکت آب به لایه های سطحی خاک، شوری و به خصوص عنصر سدیم بیشتر به طبقات بالایی منتقل می شود.

استفاده از ماسه بادی قادر است ترکیب بافت خاک را به میزان زیادی سبک نموده و با کاهش سله سطح خاک، از تلفات آب جلوگیری کند.

این تصور که ماسه بادی دارای عناصر غذایی و بخصوص آهن است، محتوی علمی ندارد و تاکنون تأیید نشده است.

استفاده از ماسه بادی

باید توجه داشت که از کاربرد مقدار زیاد ماسه بادی در یک نوبت و بخصوص در خاک های خیلی شور خودداری شود.

زیرا عمدتا موجب سخت شدن سطح خاک می شود و مشاهده شده است که افزودن ماسه بادی زیاد در یک نوبت، برای نهال های پسته مضر بوده و ممکن است در اثر مدیریت نادرست، منجرب به خشک شدن آنها شود.

بنابراین توصیه می شود که ماسه بادی به تدریج به سطح خاک اضافه شده و پس از شخم سطحی، با خاک مخلوط شود.

5-شخم سطحی زمین 

یکی از روش های موثر و در عین حال بسیار کم هزینه، این است که درماه های بسیار گرم سال (تیر و مرداد) پس از آبیاری و زمانیکه رطوبت مزرعه مشاییب شد، توسط روتیواتور یا کولتیواتور، سطح خاک  شخم سطحی زده می شود تا با پوشاندن بسله های سطح خاک، از تبخیر آب از خاک – که موجب صعود نمک به لایه های بالایی خاک می شود جلوگیری شود.

شخم سطحی

 

6- افزودن کاه و کلش به سطح باغ

تا زمانی که رشد درختان در حدی باشد که امکان تردد ادوات کشاورزی بخصوص تراکتور در بین ردیف ها وجود داشته باشد، می توان اقدام به کاشت برخی گیاهان مقاوم به شوری نمود.

در این خصوص شاخص ترین گیاه جو است که ضمن تحمل بالا به شوری، پتانسیل مناسبی برای کود سبز داشته و در صورت فراهم شدن فرصت مناسب رشد، به ساقه رفته و پس از برداشت محصول، کاه و کلش آن با شخم سطحی در لایه های سطحی خاک قرار می گیرد.

این کار از طرفی موجب افزایش مواد آلی خاک خواهد شد و از طرف دیگر مانند مالچ عمل می کند و تضمین کننده رطوبت مناسب خاک خواهد بود و همچنین در فصل زمستان با ایجاد شخم عمیق به لایه های پایین تر خاک منتقل شده تا پس از تجزیه، موجب افزایش مواد آلی خاک شود.

7- کانال کود و چال کود

استفاده از کودهای حیوانی و شیمیایی در سطح خاک نقش چندانی در تغذیه و اصلاح خاک ندارد، زیرا بیشتر عناصر غذایی از جمله فسفر، کم تحرک هستند و به طبقات پایین خاک و ناحیه ریشه های فعال منتقل می شوند.

بنابراین لازم است در صورتی که PH و شوری خاک بالا باشد و ریشه ها توان نفوذ در لایه های عمیق خانگی را نداشته باشند، از تکنیک های کانال کود و یا چاله کود استفاده شود که بهترین گزینه برای توسعه ریشه ها می باشند.

کانال کود و چاله کود باید در محدوده ای از درخت ایجاد شوند که انتهای ریشه های فعال درخت می باشد و با این کار زمینه توسعه ریشه بیشتر فراهم می شود.

کانال کود و چال کود

برای تکمیل تأثیر گذاری بهتر است تا حد امکان از کودهای حیوانی فرآوری شده همراه با ترکیب مناسبی از کودهای شیمیایی برای پر کردن چاله کود و کانال کود استفاده شود تا به ریشه ها آسیبی وارد نشود.

در موارد محدودی مشاهده شده بود که چال کود خیلی نزدیک به تنه ایجاد می شود که در این صورت چنانچه با کودهای حیوانی خام و فرآوری نشده پر شود، در مدت زمان کوتاهی، برگ ها زرد رنگ شده و احتمالا ریزش خواهند کرد.

در اثر مواجه شدن با این عارضه مناسب ترین کار استفاده از کود ازت همراه با آبیاری است که قادر خواهد بود تنش ایجاد شده را تعدیل نموده و حتی به طور کامل رفع نماید.

8- توسعه ریشه و تعدیل اثرات شوری

یکی از روش های کاربردی به منظور کاهش اثرات تنش شوری روی درختان پسته، توسعه کمی و کیفی ریشه است.

ریشه های درخت پسته دارای دو دوره رشدی متفاوت می باشند، اولین دوره اوایل بهار و همزمان با گلدهی است و دوره دوم پس از برداشت محصول و در ابتدای پاییز است.

ریشه های افقی پسته حدود 70 درصد وزن کل ریشه را شامل می شوند و تقریبا تا دو برابر قطر سایه انداز درخت گسترش می یابند و ریشه های عمقی در صورت وجود شرایط مطلوب تا عمق 12 متری خاک نفوذ می کنند (تاج آبادی پور، 1387).

از طرفی گسترش ریشه های افقی و عمودی درخت پسته تابع عوامل متعددی است که از مهمترین آنها می توان به بافت و ساختمان خاک، روش و عمق آبیاری و تراکم درختان، اشاره کرد.

با ایجاد ریشه های جدید و فعال و افزایش سهم ریشه های عمیق در درختان پسته، به نحو چشم گیری می توان با تنش های شوری و خشکی مقابله کرد.

همانطور که همه ساله بخشی از شاخه های زائد درخت هرس می شود تا رشد رویشی و میوه دهی تحریک شود، لازم است به منظور ایجاد تعادل در قسمت هوایی  ریشه و تشکیل ریشه های جدید، بخشی از ریشه ها قطع شوند تا زمینه تولید ریشه های فعال فراهم شود.

بهترین روش برای هرس ریشه، ایجاد کانال کود و چاله کود است که طی آن ضمن تأمین بخشی از عناصر غذایی، درصد محدودی از ریشه های درخت قطع می شوند. قطع ریشه در فصل پاییز و زمستان و زمانی که درخت در دوره خواب می باشد، تأثیر منفی در رشد درخت ندارد.

از طرف دیگر هر چقدر درصد ریشه های عمیق بیشتر شود، امکان بهره مندی از رطوبت لایه های پایین خاک با شوری کمتر، بیشتر فراهم خواهد شد؛ زیرا در اثر تبخیر آب از سطح خاک، تجمع نمک در لایه های سطحی خاک افزایش می یابد.

در مطالعه انجام شده به منظور توانایی نهال پسته در تولید ریشه های جانبی مشخص شد که بر خلاف تصور عموم، ریشه درخت پسته قدرت مناسبی در تولید ریشه جانبی دارد.

اگر بپذیریم که سطح توسعه ریشه در پسته دو برابر قطر سایه انداز درخت است و هر یک سال در میان کانال کود به طول 4 متر و به عرض 75 سانتی متر ایجاد شود، تقریبا در هر دو سال یک مرتبه و حدود 10درصد ریشه ها قطع میشود که این نمی تواند موجب وارد آمدن تنش به درخت شود.

9-کاربرد ترکیبات بیولوژیک

قارچ های میکوریزا با افزایش جذب عناصر با قابلیت کمتر نظیر فسفر، مس، روی و بهبود روابط آبی گیاه، موجب افزایش رشد گیاه و افزایش رقت یون های سمی می گردند.

این قارچ ها قادرند تحمل و رشد گیاه را در شرایط شور بهبود بخشند و محدودیت های رشد گیاه را در شرایط شور برطرف نمایند.

باکتری های ریزوسفری محرک رشد می تواند از طریق توسعه سیستم ریشه گیاه، افزایش قابلیت جذب عناصر غذایی، بهبود ساختمان خاک و افزایش ظرفیت نگهداری آب و کاهش جذب سدیم، موجب مقاومت گیاه به تنش های شوری و خشکی شود.

این باکتری ها با تولید هورمون های گیاهی مانند اکسین، موجب افزایش وزن توده ریشه ها، افزایش رشد طولی، انشعابات فرعی، تولید ریشه های نازک تر و افزایش تارهای کشنده می شوند (سرچشمه پور، 1392).

نقش گیاهان هالوفیت (نمک دوست) در کاهش اثرات شوری

تعدادی از گونه های هالوفیت در اراضی شور در سطح زیاد سبز شده و به خوبی رشد می کنند. این گیاهان از چند جهت برای مناطق خشک مفید هستند:

  1.  توانایی بالایی در جذب کاتیون های بازی به اشکال مختلف دارند. این توانایی موجب خروج عناصر مضر مانند سدیم از خاک دارد.
  2. با توجه به خشک بودن سطح خاک، وزش بادهای شدید در فصول گرم سال می تواند موجب فرسایش خاک و کاهش رطوبت سطح خاک شود. اما این گیاهان به عنوان یک عامل مهمی در کاهش فرسایش خاکی و حفظ رطوبت خاک عمل نماید.
  3. این گیاهان همچنین توانایی بالایی در جذب ریز گرد ها دارند.
  4. به تجربه ثابت شده است که حذف این گیاهان در اواخر تابستان، موجب می شود که جمعیت افت سن پسته در یک دوره کوتاهی روی درخت زیاد شود.
  5. جمع آوری این گیاهان و سوزاندن آنها به روش خاص موجب می شود که محتویات داخل اندام های آنها بیرون آمده و پس از سرد شدن تبدیل به یک میشوند که در زبان محلی به آن «شعار» می گویند. با آسیاب کردن، حل کردن آن در آب و گذراندن آن از صافی، محلول قلیایی درست می شود که در تهیه کشمش و صابون محلی خراسان از آن استفاده میشود.
  6. در قسمت هایی از باغ که گیاهان شور دوست حفظ شده اند، هیچ آثار ظاهری از شوری در سطح خاک مشاهده نمی شود.

گیاه پالایی با توانایی برخی گیاهان مقاوم به شوری در کاهش اثرات شوری۔ سدیمی و اصلاح خاک به اثبات رسیده است و این به توانایی ریشه آنها در انحلال کانی کلسیت مربوط می شود. در یک مطالعه انجام شده تأثیر دو گیاه مرغ و روناس با اسید سولفوریک و گچ در اصلاح خاکهای شور سدیمی نشان داد که مرغ، روناس و اسید سولفوریک به ترتیب 52، 62و 69 درصد نسبت به شاهد موجب کاهش سدیم خاک می شوند. گیاه بالایی برای خاکهای با بافت متوسط تا درشت که شوری و سدیم متوسطی دارند، مؤثرتر است در حالیکه برای خاکهای ریز بافت و با شوری و سدیم زیاد، استفاده از گچ مؤثرتر است (مظلوم، 1390).

گیاهان زراعی از نظر روابط سدیم و پتاسیم یکسان نیستند. یک دسته از گیاهان مانند مرکبات از دریافت سدیم هیچ بهره ای نمی برند واگر مقدار زیادی از این عنصر توسط ریشه جذب شود به برگ ها منتقل نمی شود.

در مقابل دسته دیگری از گیاهان مانند چغندر قند در غیاب پتاسیم، می توانند به خوبی از سدیم استفاده کنند. دسته سوم گیاهانی مانند علف های خاک های شور از جمله سالیکورنیا (Salicornia herbacea) در غیبت با حضور پتاسیم، مقدار بیشتری سدیم نسبت به پتاسیم جذب می کند (سالاردینی، 1371).

استفاده از اسید همراه با آب آبیاری اسید سولفوریک به عنوان یک ماده اصلاحی در اراضی شور – قلیا استفاده می شود. کارآیی 0.61 تن اسید سولفوریک معادل کاربرد یک تن گچ خالص در نظر گرفته میشود (صداقتی و همکاران، 1388).

اسید سولفوریک از مواد شیمایی است که برای اصلاح خاکهای شور – سدیمی استفاده می شود و بیشتر سبب حلالیت کلسیت و آزاد شدن کلسیم می شود و همچنین در کاهش ESPخاک در مقایسه با گچ اثر گذاری بیشتری دارد (مظلوم، 1390).

نتایج تجربی حاصل از استفاده اسید سولفویک همراه با آب آبیاری نیز مؤید این مطلب بود که در مجموع وضعیت عمومی باغ بهتر شده است.

بکارگیری دستگاهای مغناطیسی در جهت کاهش شوری آب

در چند سال گذشته استفاده از دستگاه های ایجاد کننده میدان مغناطیسی در محل خروجی آب از چاههای عمیق کشاورزی رواج یافته است.

از آنجا که عناصر سمی و حتی غیر سمی موجود در آب تنها به شکل یون جذب می شوند، بنابراین طراحان و سازندگان این دستگاه ها بر این باورند که اگر آبهای شور در میدان مغناطیسی قوی قرار داده شوند، یون به شکل مولکول در آمده و از اثرات سمی این عناصر به نحو چشمگیری کاسته خواهد شد.

این نظریه از چند جهت قابل نقد و بررسی می باشد:

  1. طول لوله خروجی آب که دستگاه مغناطیسی به آن نصب شده است در حدود 1.5 متر است و آب با فشار زیاد در کمتر از یک ثانیه این مسیر را طی می کند.
  2.  آیا واقعا در یک زمان کوتاه، تبدیل حجم زیادی از یونهابه مولکول امکان پذیر است؟
  3.  نکته مهم دیگر این که معمولا عناصر برای مدت طولانی، کمتر به شکل یون در طبیعت وجود دارند و دائم در حال تبدیل به مولکول و یون می باشند. بنابراین به طور طبیعی این تبدیل انجام می پذیرد.

به فرض تبدیل درصدی از یون ها به مولکول، این احتمال وجود دارد که عناصر سمی (که به صورت یون جذب میشوند) کمتر جذب گیاه شوند، اما افزایش درصد نمک مولکولی، موجب کاهش شدید توانایی ریشه در جذب آب خاک خواهد شد. در هر حال مطالعه انجام شده در مؤسسه تحقیقات پسته نشان داده است که نصب دستگاه های مغناطیسی در خروجی چاه های عمیق نقشی در کاهش اثرات شوری ندارد.

برای خرید گچ کشاورزی یا گوگرد معدنی با ما تماس بگیرید

 

منبع:کاشت پسته در اراضی شور 

مولف:مهندس عبدالحمید شرافتی



برچسب‌ها:, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
برگشت به بالا