الف) راهکارهای پیش از خشکسالی

1- پیش بینی خشکسالی:

قبل از هر گونه اقدام عملی برای کاهش خسارت های خشکسالی اتخاذ سیاست های راهبردی میتواند مشکل گشا باشد.

این سیاستها می باید بر مبنای باور داشتن واقعیت کم آبی در منطقه باشد به طور مسلم این دیدگاه می تواند در سیاست گذاری ایجاد صنایع با مصرف آب کم و کشت های مناسب با وضعیت کم آبی کارآمد باشد.

همچنین اتخاذ روشهایی جهت بهره گیری حداکثر ممکن از نزولات جوی (برف و باران نیز می تواند در جلو گیری از بحران خشکسالی پیش از وقوع آن بسیار مهم تلقی شود.

نقشه های پیش بینی هواشناسی قابلیتهای مناسبی را برای ارائه آگاهی لازم در خصوص رخداد بارندگی را دارا می باشد.

تا به عنوان یک الگوی کلی در اختیار برنامه ریزان قرار گیرد که بر مبنا ی آن پیش بینی ها صورت گرفته و هشدارهای لازم به بهره برداران داده شود.

۲کشت گیاهان مقاوم به خشکی:

یکی از روش های کاهش اثر خشکسالی کشت گیاهان مقاوم به خشکی و در مورد درختان میوه استفاده از پایه های مقاوم به خشکی، و یا کشت دیم برخی از درختان، در مکانهای مناسب می باشد.

٣کشت گیاهان با نیاز آبی کم :

بایستی به گونه ای برنامه ریزی شود تا هم در بخش زراعی و هم در بخش باغی گیاهان با نیاز آبی کم جایگزین گیاهان با نیاز آبی بالا شوند.

ب) راهکارهای حین بحران خشکسالی

در کل به منظور مدیریت بحران خشکسالی لازم است طرح مدیریت جامع تهیه گردد که در هنگام وقوع خشکسالی به مورد اجرا گذاشته شود.

در طرح مذکور بایستی مطالعات مختلفی صورت گیرد که طی آن ضمن بررسی جوانب مختلف موضوع، وظایف افراد و سازمانهای مسئولی برای حل معضل مشخص و ارایه می شود.

از بهترین مواردی که در طرح جامع خشکسالی باید مورد توجه قرار گیرد می توان به موارد ذیل اشاره کرد.

1- شناسایی ظرفیتهای مقابله با ضایعات ناشی از خشکسالی:

یکی از بهترین موضوعات پس از مشخص شدن شدت خشکسالی در یک منطقه بررسی ظرفیت ها و امکانات در منطقه وقوع برای کاهش خسارت های خشکسالی است.

از جمله این موارد بررسی در آمدها، سرمایه گذاری ها، اعتبارات و تسهیلات مالی می باشد.

وجود تأسیسات نگهداری میوه، سبزیجات، گوشت و علوفه از مهمترین مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

۲تشکیل جلسات مشورتی با کارشناسان و بهره برداران:

یکی از مهمترین مواردی که در مدیریت بحران نقش اساسی دارد اطلاع رسانی شرایط و ایجاد فضای مقابله در میان مردم است.

به همین منظور با تشکیل جلسات و توجیه شرایط، بایستی نسبت به ایجاد فضای مقابله در مردم اقدام کرد و با مشارکت مردم در طرحهای صرفه جویی در مصرف آب، حذف فعالیتهای پر مصرف آب می توان موفقیت برنامه های جامع مهار خشکسالی را افزایش داد.

٣تهیه برنامه تامین کمبود آب:

تامین اضطراری آب می تواند از طرق مختلف صورت گیرد که از جمله مهمترین موارد آن از طریق بطری های آب و یا تانکرهای آب رسانی است. در افقهای بلند مدت می توان از طریق لوله های انتقال آب این مهم را انجام داد.

ج) راهکارهای بعد از وقوع خشکسالی؛

بعد از سپری شدن دوره بحران خشکسالی بایستی تجدید حیات منابع در منطقه به عنوان استراتژی کلی مد نظر قرار گیرد. باز ساخت نظام تولیدات زراعی و باغی از مهمترین موارد مورد توجه برنامه ریزی محسوب می شود.

 تجربه وقوع خشکسالی در این زمینه می تواند راهبردهای خوبی را برای انتخاب روشهای کشت ارائه دهد تا از این طریق تجربه خاطرات تلخ خشکسالی مجددا تکرار نشود.

عملا ملاحظه می شود که وقوع بارش نسبتا خوب بعد از وقوع خشکسالی شرایط سخت را از یاد برده و دوباره روشهای غلط پیشین مورد استفاده قرار می گیرد.

* تامین آب در مناطق مبتلا به خشکی از برنامه های اصلی است که می تواند مد نظر قرار گیرد

پس از مطالعه روشهای تامین منابع آب میتوان بانک منابع آب هر منطقه را متناسب با شرایط نیاز آبی همان منطقه در اختیار داشت. از منابع تامین آب می توان به موارد ذیل اشاره نمود.

الفاستفاده از فاضلاب های شهری .

بشناسایی مکانهای احداث سدهای زیر زمینی در مسیر رودخانه ها

جاستفاده از منابع آب غیر متعارف

داستفاده از فناوری باروری ابرها

هبرنامه ریزی برای استفاده از روشهای آبیاری تحت فشار (قطره ای بارانی)

*سخنی با کارشناسان بخش اجرایی ، کشاورزان و بهره برداران محترم:

ارائه راهکارها و دستورالعمل های که منطبق با شرایط اقلیمی کشور می باشد ،نیز می تواند کمک شایانی به عبور از وضعیت بحران زای فعلی نماید.

لذا ضروری است تا مسئولین و کارشناسان، کشاورزان و بهره برداران و تولید کنندگان محترم بخش کشاورزی نسبت به اجرای اصولی کلیه موارد ذکر شده که در ادامه آمده است، کوشش نمایند.

مصرف بهینه آب و بهبود روشهای آبیاری

*انجام آبیاری متناسب با رشد گیاه که بایستی زمان و میزان آبیاری درنظرگرفته شود

* توسعه و اجرای سیستم های آبیاری تحت فشار

*احداث استخر آب

باغاتی که فاقد استخر ذخیره آب می باشند بایستی با حداقل امکانات موجود نظیر احداث استخر خاکی باپوشش پلاستیک اقدام به احداث استخر نمایند تا در صورت کاهش حجم آب چاه ها بتوانند آب ذخیره نمایند.

احداث استخر های کوچک و بزرگ استحصال آب در حد امکان

*استفاده مجدد از آبهای هرز برای آبیاری

*توسعه کاربرد استفاده از مواد معدنی نگهدارنده آب ( کود آب نگهدار)

* استفاده از روش آبیاری قطره ای زیرسطحی (تیپ ) در محصولاتی نظیر: ذرت، پسته،  چغندرقند،گوجه فرنگی

*استفاده از آب شور برای تولید گندم به منظور کاهش مصرف آب

*توسعه کاربرد روش آبیاری بارانی در زراعت چغندر قند

*به باغداران توصیه می شود از هم اکنون در هر دور آبیاری یک روز آبیاری را با تاخیر انجام دهند تا در اوج بحران ریشه درختان به کم آبی و دور طولانی آبیاری عادت کرده باشد (مثلا دور آبیاری اول ۱۰ روز، دور بعدی 11روز، دور بعدی ۱۲روز و……)

*در باغات بزرگ با توجه به میزان آب در دسترس مقداری از سطح باغ (درختان مسن و کم بازده، آفت زده و بیمار) حذف و آب در دسترس را به درختان بارده جوان تخصیص داده شود.

*اعمال مدیریت صحیح باغات:

کف بر کردن درختان باغ از ۱۰ سانتی متر زیر سطح خاک و پوشاندن سطح تنه قطع شده با مواد ضدعفونیاجازه رشدبه کلیه پاجوشهای سال اول

حذف ۵۰ درصد. پاجوشها در سال دوم

انتخاب پاجوش درسال سوم ترجیحا دورتر از تنه اصلی

حذف وریشه کن کردن درختان خشکیده

اصلاح باغ با جایگزینی ارقام مناسب بارعایت کلیه اصول فنی در طراحی واحداث باغ

عمیق کاری در باغات نهالکاری در عمق ۱۶۰ سانتیمتری

استفاده از مواد ضد تعریق

 توصیه های بهبود تغذیه گیاهی در محصولات زراعی و باغی

استفاده از کود آب نگهدار:

1.این کود سبب حفظ رطوبت در منطقه توسعه ریشه و افزایش راندمان آبیاری می شود
2.باعث جلوگیری از برگشت آب به سطح خاک و تبخیر شدن آن می شود و از این طریق از شوری خاک هم جلوگیری می کند.
3.در مناطقی که دچار کم آبی هستند استفاده از این کود بسیار مفید میباشد.
4.جلوگیری از آب شویی عناصر غذایی و حفظ این عناصر در منطقه توسعه ریشه
5.افزایش راندمان کود دهی


6.کمک به تشکیل خاکدانه در خاک
7.نفوذ پذیر کردن خاک و بهبود تهویه آن
8.کمک به توسعه ریشه و حفظ سلامت آن
9.کمک به توسعه میکروارگانیسم های مفید خاک
10.محبوس کردن سموم و فلزات سنگین در خود و جلوگیری از جذب آنها توسط گیاه
11.آبیاری کمتر محصول بیشتر
12.امکان افزایش فواصل آبیاری و استفاده بهینه از کود و در نهایت کاهش هزینه های تولید .

و در پایان :

برای جلوگیری از افزایش خسارت ها و حفظ تولید و پایداری آن، قطعا توجه به هر یکی از تدابیر و راهکارها و دستورالعمل های فنی و یافته های تحقیقاتی ذکر شده در این نشریه که متناسب با شرایط بحران و اقلیم منطقه می باشد، می تواند تولید کنندگان بخش کشاورزی را در جهت کاهش خسارات احتمالی و عبور از شرایط موجود کمک نماید.

منابع و مراجع:

١عبدالمطلب برات نیا اثرات خشکسالی سالهای ۱۳۹۳۱۳۸۴ بر اقتصاد روستایی و راهکارهای مقابله با آن ۲غلامرضا چابکر و فاطمه افروزه سیدمحمدرضا اکبری اثرات منفی خشکسالی و راهکارهای مقابله با آن همایش ملی مدیریت بحران آب سال ۱۳۸۸)

۳راهکارها و دستورالعمل های مقابله با خشکی و خشکسالی (کمینه خشکسالی معاونت امور تولیدات گیاهی وزارت جهاد کشاورزی)

برای مشاهده اخبار روز صنعت پسته و مطالب مفید کشاورزی و پسته به کانال پسته رفسنجان بپیوندید 

برای عضویت در کانال بر روی تصویر زیر کلیک کنید:

مشاهده محتوا بیشتر
ادامه مطلب مهندس نادر زینلی
  • خشکسالی و راه های مقابله با آن

    واژه های کلیدی :خشکسالی، برداشت بی رویه آب،سطح آب های زیرزمینی،کمبود آب، نابودی گیاهان، نش…
  • تقویم مدیریتی باغ پسته

    مدیریت باغ پسته چکیده: مدیریت بهاره باغات پسته، مدیریت مبارزه با آفات، روش های مبارزه، مدی…
  • مسمومیت بور در گیاهان

              حسین محمدی نسب   کار شناسی ارشد، _ شرکت پسته رفسنجان_ ایران ____________________…
بارگذاری بیشتر در شوری آب و خاک

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

مراحل کاشت، داشت و برداشت تمشک

تمشک تمشک به طور طبیعی در جنگل ها و بیشه زار ها رشد می کند و پراکنش طبیعی این گیاه مناطق ا…