خواص وکاربرد انواع هورمون ها وکود ها

هورمون ها:

به مواد معینی اطلاق می شود که در بخشی از بدن موجود زنده ساخته شده است وپس از انتقال، اثرات فیزیولوژیکی مخصوص در سایر قسمت های آن موجود بر جای گذارد .

 

هورمون هاهورمون ها عبارتند از :

  1. جیبرلین ها
  2.  سایتوکنین ها
  3.  اکسین ها
  4.  لگاماها
  5. اتیلن ها

قابل توجه که موارد ۱ تا ۴ عوامل تشدید کننده و مورد ۵ عامل کند کننده می باشند.

 

 

 

۱) اکسین ها:

عبارتند از ایندول ها، نفتالین ها، نفتوکسی ها، بنزوئیک ها و فنوکسی ها که اگر در دز پایین باشند حالت محرک دارند اما اگر در دز بالا مصرف شوند بازدارنده رشد هستند. اکسین ها به طور طبیعی در انتهای شاخه ها وجود دارند و باعث رشد می شوند.

کاربرد هورمون های اکسین در باغبانی:

 

  1. تنک کردن و جلوگیری از ریزش میوه قبل از برداشت
  2.  تولید بافت پنبه ای (زخم را می پوشاند و زودتر التیام مییابد)
  3.  تولید و افزایش میوه پارتنوکارپی
  4.  ریشه دار کردن قلمه ها
  5. جلوگیری از رشد ترکها و پاجوش ها
  6.  گل انگیزی و افزایش تولید میوه

رشد طولی شاخه ها و چیرگی انتهایی در گل کاری استفاده زیادی دارد زمان پاشیدن اکسین ها، فصل رشد می باشد.

 

۲) جیبرلین ها:

هورمون هایی هستند که برخلاف اکسین ها تا به امروز به صورت مصنوعی سنتر نشده اند.

کاربرد هورمون جیبرلین در باغبانی:

– درشت کردن و بالا بردن میزان محصول انگور (زمانی مصرف می شود که ۷۰ گلها ریخته باشد)

– بکرزایی (پارتنوکارپی) را روی گیاهانی که به طور طبیعی توانایی این کار را داشته باشند افزایش میدهد

– جلوگیری از بد باز شدن غوزه های پنبه

– به تأخیر انداختن رسیدن میوه

– شکستن خفتگی بذرها و جوانه ها

– پابلند کردن درختان پاکوتاه و طویل شدن ساقه  به گل نشاندن گیاهان روز بلند که در شرایط روز کوتاه پرورش داده شده اند

– جلوگیری از ترکیدن انار

-بازدارندگی در تولید ریشه

۳) سایتوکنین ها:

مانند اکسین ها هستند و مهم ترین کاربرد آنها عبارت است از :

– کمک به تولید گیاهانی مانند داوودی و میخک از راه کشت بافت

– میانر ساختن چیرگی التهابی در گیاهانی مانند حسن یوسف

– طولانی کردن عمر گیاهان شاخه بریده از این روش برای صادرات استفاده میشود

– طولانی کردن عمر انباری سبزی های برگین در مراحل پس از برداشت

اتیلن ها:

اتیلن ها به طور کلی یک هورمون پیر کننده هستند و دامنه معرفی بالایی دارند.

کاربرد اتیلن ها در باغبانی:هورمون گیاهان

-برای رسیدن میوه و سر زدایی آنها
– برای از بین بردن خفنگی بذرها و جوانه ها
– در برداشت مکانیکی میوه ها کاربرد دارد و اتیلن را به صورت مایعی در می آورند که اتفن (اترل) نام دارد و به رسیدن میوه کمک می کند و در برداشت مکانیکی میوه ها کاربرد دارد.

– افزایش گل های ماده به نر در خیار

 

انگورهایی که به وسیله اتیلن تیمار شده اند زودتر رسیده وبه راحتی از درخت جدا می شوند،  گل دادن آناناس به وسیله اتیلن تسریع داده  می شود است. در موقع انبار کردن محصولات ارزشمند باغی مانند موز، این محصول با استفاده از تیمار از اتیلن زودتر رسیده و به بازار عرضه می شود.

۵) اسید آبسیزیک:

یک هورمون متوقف کننده است که به طور طبیعی در گیاه به وجود می آید و به مقدار کم یا کمتر روی رشد گیاه اثر می گذارد( ppm 1). کمک به ریزش، کمک به خواب جوانه، ممانعت از سبز شدن بذر و اثرگذاری بر روی گل دادن از مهم ترین موارد کاربرد این هورمون می باشد.

کودچیست؟(حیوانی، شیمیایی، مایع، و …)

به طور کلی به هر ماده ای که جهت تأمین عناصر غذایی ضروری گیاه مورد استفاده قرار گیرد  کود گفته می شود و به دو دسته آلی و شیمیایی (معدنی) تقسیم می شوند. کودهای معدنی (شیمیایی)، نمک های موادی معدنی هستند که به عنوان مواد تأمین کننده عناصر غذایی در اختیار گیاه قرار می گیرند.

کودهای مخلوط:

دو یا سه نوع کود را به منظور تأمین دو یا چند عنصر غذایی با هم مخلوط می کنند(از ترکیب دو یا چند کود ساده، کود مرکب تولید می شود ) اگر کود مخلوطی که تهیه می شود هر ۳ عنصر  نیتروژن، فسفر و پتاسیم را داشته باد کود مخلوط کامل گفته می شود و اگر از این ۳ عنصر دو عنصر را در خود داشته باشد کود مخلوط ناقص نامیده میشود و اگر یکی از عناصر باشد به آن کود ساده گفته میشود.

برای تولید کود مخلوط به چند نکته باید دقت کرد:

-باید از نظر اندازه و چگالی به هم نزدیک باشند تا امکان پخش یکنواخت آنها وجود داشته باشد.

– با یکدیگر واکنش ندهند. در واقع حلالیت کود تولید شده کم نشود یا ممکن است منجر به تولید آب گردد.

– در کود مخلوط خواص نامطلوب ایجاد نشود ممکن است خاصیت جاذب الرطوبتی افزایش یابد.

کودهای مایع:

دو یا چند عنصر غذایی را دارا می باشند و در آب محلول هستند و به صورت مایع مورد استفاده قرار می گیرند. محلول پاشی این کودها در خاک هایی که مشکل پی اچ دارند مؤثر است.

مزایای کود های مایع چیست؟

-صرفه جویی در هزینه های کارگری

– به راحتی قابل اجرا می باشد به سادگی می توان کودپاشی کرد

– همزمان می توان علف کش ها و قارچ کش ها را با کود به گیاه اضافه کرد.

ارزیابی نیاز کودی گیاهان

به طور کلی برای تعیین نیاز کودی گیاهان از ۲ روش استفاده میشود:

۱- از طریق علائم ظاهری و تجزیه بافت

مزایا:

بدون استفاده از هیچ وسیله ای به راحتی میتوان علائم کمبود را تشخیص داد. ابتدا از روی ظاهر می توان نوع کمبود را تشخیص داد، سپس برای تأیید آن از تجزیه بافت استفاده می نماییم.

معایب:

الف- ممکن است همزمان دو یا سه نوع کمبود داشته باشیم ، در نتیجه تشخیص نوع کمبود، مقداری مشکل است.

ب- گیاه زمانی علائم کمبود را نشان می دهد که دچار آسیب شده و در واقع گیاه دچار آفت محصول شده است.

۲- استفاده از آزمایش خاک:

بهترین روش برای مشخص کردن تأثیر کود اضافه شده بر رشد گیاه از طریق آزمایش خاک است .

مزایا:

پیش از اینکه گیاه را کشت کنیم از خاک نمونه برداری کرده و نوع کمبود و مقدار کود را مشخص می کنیم. یکی از مهم ترین عواملی که باید به آن دقت شود در نمونه برداری است، در واقع هر چقدر نمونه به خاک مزرعه شباهت بیشتری داشته باشد نتایج دقیق تر خواهد بود. در توصیه کودی به چند عامل باید توجه کرد که هدف آزمایش خاک می باشد:

  1. مقدار عنصر قابل استفاده در خاک
  2.  نوع گیاه
  3. میزان محصول
  4. بافت خاک
  5. شرایط آب و هوایی

درختان میوه برای شادابی و سلامتی خود احتیاج به مواد غذایی متعددی دارند که مهم ترین و مشخص ترین آن ها نیتروژن، فسفر، پتاسیم می باشد. علاوه بر این سه ماده مهم غذایی، مواد غذایی دیگری بنام الیگوالمان ها برای درختان لازم هستند که به شرح آن ها می پردازیم.

نیتروژن (ازت):

بر روی شاخه و برگ تاثیر دارد و آنها را افزایش می دهد ولی برای میوه خوب نیست زیرا نیتروژن زیاد آن را به تأخیر می اندازد.  کود را در هر زمان می توان به گیاه داد زیرا به راحتی در آب قابل حل است و در خاک نفوذ می کند.

پیش از شخم به صورت سرک یا همزمان با شخم میتوان  استفاده کرد. کود زیاد نیتروژن باعث ایجاد کمبود آهن و جلوگیری از جذب آهن می شود، همچنین باعث خوابیدگی (ورس) در غلات و کاهش درصد قند در چغندر می شود.

زیادی نیتروژن باعث تغییر چرخه رشد و تولید مثل گیاه می شود. به طور کلی اگر مقدار نیتروژن تنها در مراحل اولیه رشد زیاد باشد باعث کاهش رشد رویشی می شود، اما اگر در تمام دوره رشد مقدار نیتروژن زیاد باشد باعث افزایش رشد رویشی می شود.

نیتروژن زیاد ممکن است باعث افزایش مقدار بار و دانه گیاه گردد که اغلب کیفیت پایینی دارد. علامت کمبود نیتروژن در برگ ها به صورت زردی برگ های مسن و از پایین به بالا مشاهده می شود. کمبود نیتروژن در درختان میوه باعث ریزش برگ ها می شود و ایجاد رنگ های غیرعادی، میوه های ضعیف و مرگ جوانه های جانبی می شود و در حبوبات باعث چروکیدگی و ریزماندن دانه ها می شود. نیترات آمونیوم، سولفات آمونیوم و اوره کودهای نیتروژن دارند.

فسفر:

بر خلاف نیتروژن کودی است که در محصول تأثیر دارد و میزان آن را افزایش میدهد. این کود نیز به زمین داده و سپس آن را به وسیله شخم به زیر خاک می برند. طرز دادن آن به درخت در پاییز اطراف درخت جوی کوچکی حفر کرده و داخل آن کود فسفر را ریخته آن را توسط خاک می پوشانیم.

گیاهی که کمبود فسفر  دارد برگ های مسن و پایینی آن به رنگ بنفش یا ارغوانی دیده می شود. فسفر باعث افزایش مقاومت در برابر عود و خوابیدگی در غلات می شود. مهم ترین نقش فسفر، ذخیره سازی و انتقال انر صورت ADP ، ATP و AMP است.

فسفر باعث بهبود کیفیت میوه در سیب و لیموترش می شود. در سیب کمبود فسفر  باعث پفکی شدن میوه سیب می شود و در لیمو ترش باعث نازک شدن پوست میوه می شود نیز باعث افزایش رشد ریشه و تعداد پنجه و بقای پنجه ها می گردد.
فسفات آمونیوم، سوپر فسفات، پودر خون و خون خشک شده از منابع فسفر محسوب می شوند.

پتاس:

پتاسیم مقاومت گیاه را در برابر سرما افزایش میدهد. علائم کمبود پتاس در کناره و نوک برگها و به صورت سوختگی نمایان می شود.

کلرید پتاسیم، سولفات پتاسیم، نیترات پتاسیم و خاکستر از منابع پتاس محسوب می شوند و بهتر است با شخم به زیر خاک بروند.

کلسیم:

به صورت پکتات کلسیم بین سلول های گیاهی وجود دارد و باعث استحکام می شود و همچنین عمر انباری محصول را افزایش می دهد. علائم کمبود کلسیم در برگ ها و به صورت لوله شدن ترد و شکننده شدن برگ نمایان می گردد. با اضافه کردن آهک کمبود کلسیم جبران میشود اما باید دقت کرد که استفاده بیش از حد از آن خاک را قلیایی می کند.

گوگرد:

سبب بوی سیر، پیاز و تندی خردل می شود. علائم کمبود گوگرد در برگ های جوان و به شکل .وی برگ نمایان می گردد، ساقه گیاه نیز نازک و دوکی شکل می گردد. سولفات کلسیم و سولفات آمونیوم این مشکل را برطرف می سازد.

آهن:

در تولید کلروفیل و فتوسنتز و همچنین در تنفس گیاه دخالت دارد. علائم کمبود آهن در برگها به صورتی که پهنک زرد شده، ولی رگبرگ ها سبز رنگ هستند نمایان می گردد. این مشکل با محلول پاشی سولفات آهن یا کود سکسترون برطرف می گردد.

بر:

کمبود آن باعث کلفت و ضخیم شدن برگها و هم چنین ترد و شکننده شدن آنها می شود،  این کمبود با کود بوره یا بوراکس بر طرف می شود.

روی:

در تولید و فعالیت آنزیم ها و تولید پروتئین مؤثر است. کمبود روی باعث کوچک ماندن برگ ها  و کوتاه شدن فاصله میان گره ها می شود(به صورت کود کامل محلول پاشی میشود).

مس:

کمبود مس باعث خشک شدن سرشاخه ها می شود. از سولفات مس به تنهایی و یا آمیخته با آهک که محلول بردو نامیده می شود برای رفع مشکل استفاده می شود.

فرم دادن کودها در زمین کشاورزی:

  1. افزودن در خاک
  2. تزریق به صورت مایع
  3. پاشیدن بر روی شاخ و برگ (محلول پاشی)
  4. قرار دادن مواد در خاک
  5. میخ کوبی
  6. آمپول زنی

چال کود : چاله کود

این روش برای درختان و درختچه ها استفاده می شود و اطراف درختان گودال هایی به قطر ۶۰ سانتی متر و عمق ۳۰ سانتی متر حفر کرده و کود را درون گودال ها می ریزند. سپس روی آن را ن با خاک پوشانده و از این طریق کود را در نزدیکی ریشه درخت قرار میدهند. محلی که این  گودال را حفر می کنند، نصف فاصله تنه و حداکثر طول تاج می باشد.

تأثیرات کود حیوانی یه گیاهان :

  1. در اثر اضافه کردن کود حیوانی به خاک توانایی نگهداری آب در خاک زراعی افزایش می یابد. زیرا خاک حالت اسفنجی به خود گرفته و آب بیشتری را در خود نگهداری می کند.
  2. مواد اصلی مورد نیاز گیاهان مانند میکروالمنت ها در خاک بهتر نگهداری می شوند.
  3.  خاک همیشه دارای هوموس است.
  4.  باعث فعالیت میکروارگانیسم ها می شود.
  5.  فرسایش خاک را در برابر باد کاهش میدهد.
  6.  خاک را حجیم و پوک می کند، در نتیجه هوای بیشتری در مجاورت ریشه خواهیم داشت
  7.  خاک های سنگین را به خاکهای سبک تبدیل می کند.

انواع کودهای آلی موجود :

خون خشک شده: این کود آلی گران قیمت بوده، تقریبا دارای ۱۰ تا ۱۴ درصد نیتروژن میباشد و مصرف زیاد آن میتواند موجب سوختگی در گیاه شود.

پودر استخوان: دارای ۱۵ تا ۲۵ درصد فسفر و ۲ تا ۴ درصد نیتروژن بوده، بهای آن گران می باشد و مصرف آن خاصیت اسیدی خاک را کاهش می دهد.

کنجاله پنبه دانه: دارای ۶ تا ۷ درصد نیتروژن و ۲ تا ۳ درصد فسفر بوده، گران قیمت است و مصرف این کود موجب افزایش خاصیت اسیدی در خاک می گردد.

پودر ماهی : نسبتأ نیتروژن و فسفر آن زیاد و بهای این کود نیز زیاد است.

کود آلی آب نگهدار چیست؟

 

این کود از مواد ترکیبی آلی و مواد معدنی تشکیل می شود وحاوی عناصر نگهدارنده آب نیز می باشد . که در سه تیپ مجزا تولید می شود ( برای توضیحات بیشتر کلیک کنید )

کود سبز چیست؟

از دیگر کودهای آلی، کود سبز است. کود سبز با کشت گیاهان بقولات (لگومینوز) در زمین تولید می شود که پس از سبز شدن و قبل از گل دادن و کولتیواتور یا دیسک به خاک برمی گردانند. از انواع کود سبز عبارتند از یونجه ، شبدر

مقدمه ای برای کودهای بیولوژیک

علاوه بر انواع و اقسام کودهای آلی و شیمیایی که در زراعت و باغبانی مورد استفاده قرار می گیرد. طی چند سال اخیر نوع جدید و متفاوتی از کودها تحت نام بیولوژیک به بازار معرفی شده اند. که اثرات بسیار نافعی بر محصولات و خاک محیطی دارند و محصولات تولیدی آنها با نام ارگانیک در بازارهای مصرفی دنیا شناخته می شوند.

کودهای بیولوژیک به موادی اطلاق می شود که به صورت جامد یا مایع بوده و حاوی یک یا چند میکروارگانیسم مفید خاکزی و یا همزیست با گیاه هستند که در تأمین قسمتی از نیازهای غذایی گیاهان مؤثرند.

تأثیرات کودهای بیولوژیک:

  1. افزایش عملکرد
  2. افزایش مقاومت در برابر تنش های محیطی به خصوص خشکی
  3.  بهبود خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک
  4.  اثر هورمونی بر روی گیاه عدم رعایت مصرف بهینه کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات و هورمون ها و باقی ماندن اثرات و ترکیبات آنها علت اصلی سوء تغذیه در کشور است. به همین علت در چرخه کشاورزی پایدار استفاده از انواع کودها و قارچکش ها و حشره کش های بیولوژیک توصیه اکید می شود.

تقسیم بندی کودهای بیولوژیک:

 طریقه کود دادن

کودهای بیولوژیک به هفت گروه متفاوت تقسیم می شوند:

  1.  باکتری های تثبیت کننده نیتروژن
  2.  قارچه ای مایکوریزا(همزیستی قارچ ریشه ای)
  3.  میکروارگانیسم های حل کننده فسفات
  4. میکروارگانیسم های اکسید کننده گوگرد
  5.  تنظیم کننده های رشد گیاهی
  6.  میکروارگانیسم های تبدیل کننده مواد آلی به کمپوست
  7.  کرم های خاکی و تولید ورمی کمپوست

لازم به ذکر است موارد یاد شده دارای توضیحات بسیاری است که از حوصله این مطلب  خارج است. اما در مجموع و به عنوان نمونه، به چند مورد از کودهای بیولوژیک مهم که در بازار موجود هستند اشاره می شود:

  1. کود نیتروکسین:

به صورت مایع در تمام محصولات زراعی و باغی استفاده می شود

   کود سوپرنیتروپلاس:

به صورت پودر و مایع محلول در آب برای محصولاتی مانند سبزی و صیفی، گل و گیاهان زینتی، تولیدات گلخانه ای، گندم، ذرت، برنج، جو و نیشکر کاربرد دارد.

2. کود ازتوباکتر:

به صورت پودر برای تمام محصولات زراعی و باغی استفاده می شود.

3. میکرومیکس (پودر):

در تأمین عناصر ریزمغذی در غلات، حبوبات، پنبه، سبزی ها، گوجه فرنگی درس درختان در مرحله باردهی از جمله درختان پسته و گلخانه ها استفاده می شود.

کود بیولوژیک سوپرنیترو پلاس چیست؟

این کود شامل مجموعه ای از باکتری های مفید است که علاوه بر تثبیت نیتروژن هوا و ترشح مواد محرک رشد گیاه، موجب متعادل کردن جذب عناصر پرمصرف و کم مصرف با همان ریزمغذی ها توسط گیاه می شود. باکتری های موجود در این کود با ساخت و ترشح انواع آنتی بیوتیک ها و سیانیدهیدروژن موجب مقاوم شدن گیاه در مقابل عوامل بیماری زای خاک می شود.

منبع :

اصول باغبانی /مولفین :مهندس عباس شعاعی ،مهندس حامد رضائی، دکتر میثم اویسی

مشاهده محتوا بیشتر
ادامه مطلب مهندس مرتضی زینلی
بارگذاری بیشتر در تغذیه گیاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

ویدیو آموزشی پیوند زدن نهال هیبریدی پسته

ویدیو آموزشی پیوند زدن نهال هیبریدی پسته تقدیم به شما همراهان گرامی       ب…