خانه اصول کلی باغبانی به كارگيري روش های حفاظتي برای مقابله با سرمازدگی

به كارگيري روش های حفاظتي برای مقابله با سرمازدگی

12 ثانیه خوانده شده
۰
0
424

حفاظت غيرفعال شامل روشهايي است كـه در زمـان قبـل از فـرا رسـيدن شـبهـاي يخبنـدان انجـام ميشود تا نياز به اجراي روشهاي فعال برطرف شود. براي مثال عمليات مديريتي غيرفعال شامل موارد زير است: ۱. انتخاب مكان ۲. مديريت زهكشي هوا ۳. انتخاب گياه ۴. درختكاري درپوشش گياهي ۵. مديريت تغذية گياه ۶. هرس به موقع ۷. سرمادهي به منظورتأخيردرشكوفه دهي ۸. استفاده ازموادشيميايي جهت تأخيردرشكوفه دهي ۹. پوشاندن گياه ۱۰. خودداري از عمليات خاكورزي ۱۱. ٓابياري صحيح۱۲. حذف گياهان پوششي ۱۳. پوشاندن خاك ۱۴. رنگ زدن تنة درخت ۱۵. پوشاندن تنة درخت ۱۶. كنترل باكتريها ۱۷. تيمار بذرها با مواد شيميايي مديريت مناسب در هر يك از روشهاي حفاظتي غيرفعال در ادامه مورد بحث قرار ميگيرد. روشهاي حفاظتي فعال شامل اقداماتي است كه در شبهاي وقوع يخبندان به منظور تعديل و كـاهش اثرات دماهاي زير صفردرجه انجام ميگيرد. اين روشها عبارتند از: ۱. بخاريها ۲. ماشينهايباد ۳. بالگردها ۴. ٓابپاشها ۵. ٓابياري سطحي ۶. عايق سازي با كف ۷. مه سازها ۸. روشهاي تركيبي فعال هزينة هر يك از اين روشها متغير است و به امكانات و قيمتهاي محلي بستگي دارد. اما سود حاصل ازاستفادهازاين سيستم هابه سايرموارد استفاده ازٓ ان ها هم بستگي دارد)مثلٓا آبپاشها را مـيتـوان براي ٓابياري هم استفاده كرد. هزينه ها و سود اقتصادي حاصل از سيستمهاي مختلـف در بخـشهـاي بعدي مورد بحث قرار گرفته است. همچنين تئوري عملكرد, مديريت مناسب و مزايا و معايب هر يك از روشهاي حفاظتي فعال, مورد بحث و بررسي قرار ميگيرد.

روشهاي غيرفعال معمول در دوره هاي درازمدت اجـرا مـيشـوند و كمتـر از روشهـاي فعـال هزينـه دارند و اغلب همين حسن ٓانها بس كه با استفاده از ٓانها ديگر نيازي به حفاظـت فعـال وجـود نخواهـد داشت. در ادامه مهمترين روشهاي حفاظتي غيرفعال كه در سطح دنيا جهت مقابلـه بـا خـسارتهـاي يخبندان مورد استفاده قرار ميگيرند و قابليت تطبيق با شـرايط كـشور جمهـوري اسـالمي ايـران و بـه كــــــارگيري در منــــــاطق مختلــــــف كــــــشور را دارنــــــد مــــــورد بررســــــي قــــــرار ميگيرند.

۱-۳( روشهاي حفاظتي غيرفعال ۱-۱-۳ انتخاب و مديريت مكان

كشاورزان معمولا با برخي نقاط مزرعه يا باغ كه بيشتر مستعد خـسارت ديـدن از يـخبنـدان هـستند، اشنايي دارند. اولين مرحله در انتخاب يك مكان براي كاشت يك گياه جديد گفتگـو بـا مـردم محلـيٓ درباره محصولات و ارقام مناسب براي منطقه ميباشد. كشاورزان محلـي و بازديـد كننـدگان اغلـب بـه طور حسي ميدانند كه كدام مناطق ممكن است داراي مشكالت زيادي از ايـن نظـر باشـند. مشخـصا نقاط گود در توپوگرافي يك محل دماي سردتري دارند و بنابراين در ٓانها بيشتر ٓاسيب ديده ميشود. با اين حال ممكن است گاهي در بخشي از منطقـه مـورد كـشت و نـه در سـاير بخـشهـا، بـدون ٓانكـه تفاوتهاي توپوگرافيكي در ظاهر ديده شود، خسارت رخ دهد. در برخي موارد اين ميتواند بـه دليـل تفاوتهاي نوع خاك باشد كه ممكن است هدايت و ذخيره گرما در خـاك را تحـت تـاثير قـرار دهـد. خاكهاي شني خـشك گرمـا را بهتـر از خـاكهـاي رسـي سـنگين انتقـال مـيدهنـد و هـر دو بهتـر از خاكهاي پيت )ٓالي( گرما را ذخيره و منتقل ميكنند. هنگاميكه محتـواي ٓاب خـاك تقريبـا بـه حـد ظرفيت مزرعه رسيد )يك يا دو روز پس از مرطوب شدن كامل خاك (، خـاك در وضـعيتي اسـت كـه براي انتقال گرما و ذخيره بسيار مناسب ميباشد، با اين حال خاكهاي ٓالي صرف نظر از محتـواي ٓاب در انتقال و ذخيره گرما ضعيف عمل ميكنند. وقتي قرار است مكـاني بـه ويـژه در يـك ناحيـه مـستعديخبندان، انتخاب شود بايد از كاشت محصول در خاكهاي آلي اجتناب كرد.

هواي خنك متراكمتر از هواي گرم است، بنابراين بهطرف پايين تپه سرازير ميشود و در نقاط پـست و پايين مانند ٓاب سيالب جمع ميشود. بنابراين فرد بايد از كاشتن گياه در چالههاي سرد پايين دست اجتناب كند، مگر ٓانكه روشهاي حفاظت فعال مناسب )از نظر هزينه( در استراتژي مـديريت طـوالني مدت وي منظور شود. اين مسئله در هر دو مقياس منطقهاي و مزرعهاي حائز اهميت است. براي مثال، در يك مقياس ناحيهاي، پايين دره مجاور رودخانـه هـا معمـوال سـردتر از بالای شـيبهـا مـيباشـد. همچنين ميتوان از روي نقشه هاي توپوگرافيكي، جمعٓاوري دادههاي مقادير دما و مكانيابي از طريـق مشاهده جاهايي كه در ٓانجا اولين مههاي زميني در سطح پايين تشكيل ميشوند، نسبت به تعيـين ايـن نقاط اقدام كرد. چاله هاي پايين دست همواره شبهاي سردتري دارند، به ويژه در مواقعي كـه ٓاسـمان صاف و وزش ضعيف باد در سراسر سال، وجود دارد. اندازهگيريهاي دمـا بـراي شناسـايي چالـه هـاي

سرد ميتواند در هر زمان از سال انجام شود.

تاثير شيب و توپوگرافي در سرمازدگي كاشت گياهان برگريز درشيبهايي كه با نور خورشـيد مواجـه نيـستند، موجـب تـأخير در شـكوفايي گلها در بهار ميشود و اغلب باعث حفاظت گياه ميشود. درختان نواحي نيمهحـاره اي را مـيتـوان بـه خوبي در شيبهاي رو به خورشيد جايي كه خاك و گياه انرژي مستقيم نور خورشيد را بيشتر دريافـت

و ذخيره ميكند، كشت نمود.

۲-۱- زهكشي هواي سرد

گاهي اوقات براي كنترل جريان هوا در اطراف مناطق كـشاورزي از درختـان، بوتـههـا، پـشتههـاي خـاك، ساقههاي علوفه )كاه( و حصارها استفاده ميشود. استقرار درسـت ٓانهـا و قـرار دادن ٓانهـا در مكـانهـاي مناسب ميتواند بر پتانسيل خسارت يخبندان موثر باشد. با مطالعه دقيق نقشه توپوگرافي، اغلب ميتوان از مشكالت خسارت شديد سرمازدگي جلوگيري كرد. همچنين ميتوان از بمبهاي دودزا يا ساير ابزارهاي توليد كننده دود جهت مطالعه مسير جريان هواي سرد به طرف پايين شيب در شـب اسـتفاده نمـود. ايـن مطالعات و ٓازمايشها بايد در شبهاي با خصوصيات يخبندان تشعشعي انجام شود ولـي ضـرورتي نـدارد كه دما به زير نقطه صفر رسيده باشد. هنگاميكه الگوي جريان زهكشي هواي سرد شناخته شد، قرار دادن

مناسب موانع منحرف كننده جريان هوا ميتواند درجه بااليي از حفاظت را فراهم ٓاورد.

اگر محصولي قبال در يك چاله سرد كشت شده باشد، چندين عمليات مديريتي وجود دارد كه مـيتوانـد به كاهش شانس خسارت ناشي از يخزدگي كمك كند. هر مانعي را كه مانع از زهكشي هواي سرد از كنار يك گياه به سمت پايين شيب ميشود بايد حذف كرد. اين موانع شايد پرچينها، حصارها، لنگه هاي كاه يا پوشش گياهي متراكم در پايين شيب مزرعه باشند. گاهي تسطيح مزرعه)زمين( ميتواند زهكـشي هـواي سرد يك محصول را بهبود بخشد، به گونهاي كه ورود هواي سرد براي عبور از بـين محـصول ادامـه يابـد. رديفهاي درختان درباغستانها و تاكستانها بايد طوري طراحـي شـوند كـه زهكـشي مطلـوب و طبيعـي هواي سرد به خوبي از ميان ٓانها انجام شود. با اين حال بايد محاسن ايجاد رديفهاي طراحي شده محصولبراي افزايش زهكشي هواي سرد در مقابل مضرات ٓان از قبيـل فرسـايش و سـاير مـشكلات، سـنجيده و متعادل شود.

۳-۱-۳ انتخاب بوته

انتخاب گياهان ديرگلده و گياهان داراي تحمل بيشتر به يخزدگي به منظور كـاهش احتمـال خـسارت در اثر يخبندان بسيار مهم ميباشد. براي مثال در درختان ميوه و تاكهاي برگريز مشخصا بـه تنـه، شاخه ها يا جوانه هاي در حال خواب خسارتي وارد نميشود، ولي ميوههاي كوچك در مرحله گلـدهي و نمو خسارت ميبينند. انتخاب گياهان برگريز كه خواب جوانـه هـاي ٓانهـا ديـر مـيشـكند و ديـر گـل ميدهند، از نظر حفاظت در مقابل سرما خيلي موثر است، زيرا احتمال و ريسك خسارت يـخبنـدان بـه سرعت در بهار كاهش مي يابد. در مركبات انتخـاب ارقـام داراي مقاومـت بيـشتر اهميـت دارد.

بـراي مثال ليموها كمترين تحمل را به خسارت يخبندان دارند. براي گياهان مزرعهاي و يكساله و گياهان رديفي، تعيين تاريخ كاشتي كه در ٓان تاريخ پتانسيل دمـاي زير صفر در حداقل ممكن باشد، اهميت دارد. در برخي موارد محصوالت مزرعه اي و رديفي يكسـاله مستقيماً در محيط اصلي بيرون كشت نميشوند، بلكه در محيط هاي حفاظـت شـده كاشـته مـيشـوند و پس از رفع خطر يخزدگي به محيط اصلي انتقال مييابند. اگر امكان اجتناب از دماهاي يخزدگي وجـود نداشته باشد، ٓانگاه بايد گياهان بر اساس تحمل ٓانها به دماهاي زير صفر، جهت كاشت انتخاب شوند.

۴-۱-۳( پوشش )كنوپي درختان:

در برخي از كشورها نظير كاليفرنياي جنوبي در ايالت متحده، كـشاورزان مركبـات و خرمـا را بـا هـم ميكارند، بخشي از دليل اين كار اين است كه درختان خرما موجب حفاظت مركبات در برابر يخبنـدان ميشوند. چون خرما يك محصول تجاري و بازار پسند است، ايـن كـار يـك روش مـوثر و مفيـد بـراي حفاظت گياهان در برابر يخبندان، بدون تلفـات اقتـصادي مـيباشـد. همينطـور در Alabama برخـي كـشاورزاندرختـانpineرابـادرختـان كوچـكSatsuma mandarinدربـين هـم مـيكارنـد.

درختان pine موجب افزايش تابش طول موج بلند به سوي پايين ميشـوند و باعـث حفاظـت گياهـان mandarin ميگردند. دربرزيل درختان سايهدار )Shade tree( براي محافظت از درختان قهوه از خسارت يخبندان استفاده ميشوند.

۵-۱-۳( مديريت كوددهي گياه:

درختان بيمار نسبت به خسارت يخبندان حساسيت بيشتري دارنـد. كـوددهي باعـث افـزايش سـالمت گياه ميشود. همچنين درختاني كه به طور مناسب كوددهي نشدهانـد، خيلـي زود در پـاييز بـرگهـاي خود را از دست ميدهند و در بهار زودتر از موقع به شكوفه مينشينند. اين مـسأله موجـب حـساسيت بيشتر ٓانها نسبت به خسارت سرما ميشود. بـا ايـن حـال رابطـه ميـان مـواد غـذايي خـاص و افـزايش مقاومت تا حدي مبهم است و در مقاالت تناقضها و تفاسير نـاقص زيـادي وجـود دارد. بـه طـور كلـي دادن كود ازته و فسفات قبل از وقوع يخبندان موجب تحريك رشد و افزايش حساسيت گياه در برابر سرما ميشود. به منظور افزايش مقاومت گياهان، بايد از به كار بردن كـود ازتـه در اواخـر تابـستان يـا اوايل پاييز اجتناب نمود. با اين حال فسفر براي انجام تقـسيم سـلولي حـائز اهميـت اسـت و در نتيجـه براي بهبود دوباره گياه پس از خسارت يخزدگي اهميت دارد. پتاسـيم اثـر مطلـوبي روي تنظـيم ٓاب و فتوسنتز در گياه دارد. با اين حال محققين درباره فوايد پتاسيم در حفاظت گياهان از يخزدگي اخـتلاف نظر زيادي دارند. گياهاني كه با مقادير بهينه و متعادل عناصر غذايي رشد ميكنند ميتوانند دماهاي پايين را بهتر تحمـل كنند و ٓاسيبهاي ناشي از سرما در ٓانها خيلي سريعتر بهبود مييابد. يك گيـاه سـالم نقطـه يـخبنـدان پايينتري دارد، لذا به كار بردن كود براي سالم نگهداشتن گياه ضروري اسـت. توصـية ميـزان كـود و زمان مناسب كوددهي از محلي به محل ديگر متفاوت است. براي مثـال در منطقـة فلوريـداي ٓامريكـا، گياهان زينتي را چهار بار در سال كود ميدهند و يا در فصل پاييز الزم است مقدار كود مصرفي كاهش يابد، زيرا مصرف عناصر غذايي توسط گياه در فصل سرد سال كاهش مييابد.

بارگذاری نوشته های مرتبط بیشتر
مطالب بیشتر از این نویسنده مهندس نادر زینلی
بارگذاری بیشتر در اصول کلی باغبانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بررسی کنید

مناطق مناسب برای کاشت پسته در ایران

به طور معمول درختان پسته در ارتفاع۹۰۰ تا ۲۰۰۰ متری از سطح دریا قرار گرفته اند . برای بعضی …