انواع پسته (اروپایی، ترکیه، سوریه، ایران، کالیفرنیا و …)

 انواع پسته

تنها پسته خوراکی که به صورت تجاری در بازار به خرید و فروش می رسد گونه P. vera است. بعلاوه  بعضی ژرم پلاسم های وحشی تحت نام های مختلف و در جمعیت های زیاد در مرکز آسیا و ترکیه دیده می شود و این گونه بطور وسیعی در مناطق مدیترانه ای و خاورمیانه ازدیاد یافته است.

چندین گزارش (1994 ,Hormoza et .al) وجود دارد که رومانس اولین کسی بود که پسته اهلی را به مناطق مدیترانه ای برد و گسترش داد.

پسته های وحشی از نظر اندازه معمولا نسبت به پسته اهلی کوچکتر بوده ۱ سانتیمتر طول داشته و غیر خندان هستند.

البته در بین پسته های وحشی نیز از نظر اندازه و دیگر خصوصیات تنوع زیادی وجود دارد و بخصوص پسته های وحشی در نواحی باگتیز ترکمنستان و ایران مرکز تنوع پسته گزارش شده است (1957 ,White house) اروپائی ها از نظر طعم تفاوت هایی بین پسته های تولید شده در اطراف مختلف جهان را تشخیص داده اند.

بطوریکه پسته سیلیان در قرن هجدهم بوسیله اروپائیان بهترین پسته در آن زمان بوده است. پسته این منطقه اکثر کوچک، غیرخندان و دارای مغز سبز پررنگ بوده است. پسته تولید شده در کشورهای شرق خاورمیانه از نظر اندازه بزرگ بوده و حاوی مرکز زرد رنگ بوده و برخی آن از نظر مزه و طعم کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

دیگر ارقام پسته که در تونس و دیگر کشورهای همسایه آن تولید می شوند، از نظر اندازه کوچک بوده طعم خوبی داشته ولی از نظر طعم بهترین ارقام نیستند. بسیاری از ارقام که در کشورهای مختلف تولید می شوند خصوصیات مختلفی بخصوص از نظر شکل میوه و رنگ روشن تا سبز پر رنگ در بین آنها دیده می شود، دارند.

یک نظر سنجی در بین مصرف کنندگان پسته آمریکا مشخص نمود که مصرف کنندگان به شکل پسته اهمیت نمی دهند،

چه پسته بادامی شکل و کشیده باشد و چه گرد و فندقی شکل باشد تفاوتی بین مصرف کنندگان دیده نشد ولیکن مصرف کنندگان اروپایی معمولا بسته های فندقی شکل را ترجیح می دهند.

برخی دانشمندان از جمله مارانتو اعتقاد دارد که ارقام پسته ایتالیایی طعم بسیار خوبی دارند. اگر چه پارفیت ارقام ایرانی را بهترین از نظر طعم دانسته است. به هر حال طعم و مزه پسته در انتخاب رقم نکته ای است که باید توسط باغداران مدنظر قرار گیرد.

در یک مطالعه توسط کادر و همکاران در سال ۱۹۸۲ با استفاده از یک آزمون گروهی و همچنین اندازه گیری چربی های مختلف و  برونته گزارش داد که اختلاف معنی دار از نظر غلظت قندها در بین ارقام کرمان، رد آلپو ، ترابون طعم و مزه ارقام در بین مزه کنندگان وجود نداشت.

در این آزمایش مشخص شد رقم کرمان بیشترین دلینولئیک و اسید اولئیک کمتری نسبت به دیگر ارقام دارد، بنابراین از نظر ارزش غذایی یک رقم سالمی خواهد بود. با عین حال این اختلاف هم فقط در حدود ۴ بود.

رقم کرمان نسبت به دیگر ارقام قند بیشتری داشت که یک مشکل در زمان بو دادن پسته می باشد. ترایونلا نسبت به دیگر ارقام چرب تر و تلخ تر به نظر می رسید و رقم رد آلپو بسیار ترد بود. در این آزمایش مشخص شد که رقم کرمان از نظر بافت و محکمی بیشتری نسبت به دیگر ارقام برخوردار بود.

 پسته رفسنجان

شناخت ارقام اروپایی پسته

ناپولیتانا غالب ترین رقم در سیسیل ایتالیا است. ارقام دیگری نیز در این منطقه کشت و کار می شود ولی کمتر مورد توجه است. از آن جمله می توان با ارقام اگوستانا ، گیراسولا”، نوتالورو، کاپو سیاه و فمینلو است.

ترابون و برونت از ارقام سیسیلیانی با همان خصوصیات هستند. رنگ این پسته ها سبز و شکل آن ها بادامی ولی کمی کوچکتر از نظر اندازه قطر نسبت به رقم کرمان با ارقام ایرانی است.

اندازه پسته در این ارقام بطور قابل توجهی کوچکتر از رقم کرمان است و کیفیت میوه در شرایط کالیفرنیا بسیار پایین است و دارای پسته های غیر خندان بالایی در بعضی سالها است.

اس فاکس ، ماتئوره و الگوتار ارقامی هستند که در تونس رشد می کنند. ماتنور در بین ارقام دیگر بهترین بوده است و در اسپانیا آزمایش شده است. اس فاکس خوشه های محکم و بزرگی تولید می کند اما از نظر اندازه، عملکرد و درصد خندانی نسبت به رقم کرمان ضعیف تر است.

آژینا” و جدیدترین رقمی که اخیرا معرفی شده است و پونتیکس” نام گرفته ارقام مهمی است که در یونان رشد می کند. رقم آژینا به نظر می رسد که به قارچ Botryosphaeria dothidea بواسطه اینکه در بهار یک رقم زود گلی است حساس باشد.

رقم پونتیکس بوسیله C. A . Pontikis از دانشکده کشاورزی دانشگاه آتن آزمایش و معرفی شده است (1986 ,Pontikis). این رقم نسبتا از نظر اندازه بزرگ است و وزن مغز ۵٪ وزن میوه است و فندقی شکل است از نظر خندانی خیلی بهتر از رقم آژانا است دارای خندانی بین 90تا 98 درصد، پوکی  5تا 10 درصد و عملکرد تقریبا مشابه رقم آژینا است.

 

 پسته اروپایی

 

با این حال در ارتباط با رقم پونتیکس هنوز در خارج از آتن در ارتباط با سازگاری آن مطالعه انجام نشده است. در قبرس عمده ترین رقم لامار کار است. رقم سیرورا در کشور استرالیا در سال ۱۹۹۰ توسط ماگس معرفی و توسعه یافت (1990Maygz).

در استرالیا صنعت بسته هنوز صنعتی کوچک است و توسعه زیادی هم نیافته است لذا این رقم بطور وسیعی کشت نشده است. در کشور فلسطین اشغالی کاستل و رشتی عمده ترین ارقام کشت شده می باشد که از نظر برخی خصوصیات شبیه رقم کرمان می باشد.

البته هنوز رقم کاستل و رشتی هنوز بطور علمی در کالیفرنیا از نظر عملکرد و سایر خصوصیات مطالعه نشده است. پسته رقم رشتی اندازه بزرگی داشته و از نظر خندانی درصد بالایی دارد و طعم و مزه خوبی نیز دارد. از نظر ساختار درخت رقم رشتی مخصوصا از نظر تناوب باردهی شبیه رقم کرمان می باشد.

رقم رشتی رقم دیررس است و چهار هفته بعد از رقم کرمان می رسد. از این نظر با توجه به دیررس بودن ممکن است به سرمای پاییز برخورد کند و به خاطر سرما به خوبی نرسد. رقم کاستل از نظر اکثر خصوصیات شبیه رقم کرمان است.

شناخت رقم های ترکیه و سوریه

ترک ها رقم ازون و کرمیزی را بیشتر ترجیح می دهند و رقم رد آلپو ترکی کمتر مورد توجه قرار می گیرد. در سوریه رد آلپو معمول ترین رقم است. در ترکیه همچنین رقم های آشوری، عالمی، ال باتاری، اوبیاد و آیمی نیز کشت و کار می شوند.

رقم رد آلپو قبلا در زمان شروع صنعت پسته کالیفرنیا بعنوان یک رقم استفاده می شد. از نظر خندانی و عملکرد رقم خوبی بود ولی مانند رقم کرمان تولید نداشت. از نظر اندازه نیز نسبت به رقم کرمان کوچکتر بوده است.

 پسته سوریه

 

شناخت ارقام ایرانی پسته

عمده ترین ارقام رشد در ایران ارقام ممتاز، اوحدی و کله قوچی است. دیگر ارقام شامل قرمزا ، طبیهمی و آگاه و وحیدی است. اوحدی پسته جذاب و خوبی تولید می کند ولی از نظر اندازه کمی کوچکتر از رقم کرمان است.

 

رقم کله قوچی پسته های بزرگی و عملکرد خوبی داشته و در بین تولید کنندگان پسته کالیفرنیا علاقمندانی پیدا کرده است که این علاقه بیشتر به خاطر اندازه پسته و درصد بالای خندانی است که بهتر از رقم کرمان است.

 پسته رفسنجان

طی دو آزمایش مزرعه در سال ۱۹۹۸ یکی در بخش شرقی دره سان جواکین و دیگری در بخش غربی کرن کانتی  مشخص شد که درصد پسته های خندان کله قوچی نسبت به کرمان بالاتر بود. همچنین از نظر اندازه پسته نیز بزرگتر از رقم کرمان بود. در این آزمایش مشخص گردید که گل دهی رقم کله قوچی ۲ تا ۱۰ هفته زودتر از رقم کرمان اتفاق می افتاد.

از نظر زمان رسیدگی رقم کرمان و کله قوچی شبیه هم بودند. طی این آزمایش ها مشخص شد که رقم کله قوچی در شرایط مدیریت پسته کاری کالیفرنیا رشد رویشی بیشتری می کردند که این رشد بیش از حد، عمل برداشت مکانیکی را مختل می کند و نیاز به هرس افزایش می یابد. آریا  رقمی دیگر از ایران بود که در شرایط کالیفرنیا آزمایشگردید.

این رقم تولید پسته هایی با پوست استخوانی ضعیف تولید می کند که این عیب باعث می شود در مرحله پوست کنی به پوست های استخوانی و مغز آسیب برسد و مقداری از آن ها نابود کردند. همچنین در این رقم محل جوانه گل در شاخه های رشد جدید باعث می شود که عمل تربیت درخت به سختی انجام شود و در نتیجه در خوشه های پسته آفتاب سوختگی بیشتر دیده می شود. آزمایشات انجام شده تاکنون ثابت کرد که موفقیت یک رقم در یک کشور دیگر دلیلی بر موفقیت این ارقام در کالیفرنیا نیست.

شناخت ارقام پسته کالیفرنیا

حدود ۲۰ رقم از ارقام پسته به آمریکا وارد شده است تعدادی از ارقامی که توسط وزارت کشاورزی آمریکا در قرن نوزدهم به آمریکا وارد شده اند عبارتند از: رد آلپو از کشور سوریه، برونت و ترابونلا از سیسیل ایتالیا، اس فاکس از تونس، کاستل و رشتی از اسرائیل و برخی ارقام از کشورهای دیگر.

 پسته آمریکایی

یکسری از ژرم پلاسم پسته اهلی ( P . vera ) بدون نام نیز در باغ تحقیقاتی جیکو کشت شد که البته این باغ تحقیقاتی در سال ۱۹۶۷ تعطیل گردید. البته بعد از تعطیلی باغ تحقیقاتی چیکو ژرم پلاسم کمی به آمریکا وارد شده است.

رقم کرمان که عمده ترین رقم کاشته شده در کالیفرنیا می باشد از یک توده بذری به شماره ۸۶۳۷۲ در سال ۱۹۳۶ (این توده توسط وایت هاوس در سال ۱۹۲۹ وارد آمریکا شد) انتخاب شد و بوسیله یکسری آزمایشات اولیه توسط وزارت کشاورزی آمریکا در باغ تحقیقات چیکو در سال ۱۹۵۷ معرفی گردید (1997 ,Parfitt). معرفی رقم کرمان درست قبل از شروع رشد عمده صنعت بسته بود.

رقم کرمان هم اکنون یکی از عمده ترین رقم ماده پسته است که در تمام مناطق پسته کاری آمریکا در حال کشت و کار می باشد. رقم کرمان یک رقم خوبی است عملکرد بالایی دارد و پسته جذاب و بزرگی دارد. این رقم مخصوصا در جنوب دره سن جواکین که اولین مناطق رشد این رقم می باشد، عملکرد خوبی دارد.

البته این رقم، رقم ایده آلی نیست و یکسری معایبی دارد. از جمله سال آوری بالایی دارد و در بعضی سالها درصد بالایی از پوکی دارد و یک نسبت بالایی از پسته غیر خندان در این رقم دیده می شود. این رقم یکمغز متمایل به سبز دارد و وقتی خشک می گردد حداقل طعم را دارد.

در سال ۱۹۸۰ بک رقم دیگر که از گرده افشانی یک رقم بذری که از دامغان ایران وارد کالیفرنیا شده بود توسط دکتر جولین کرین معرفی گردید و به نام رقم جولی (به افتخار رئیس پیشین ایستگاه تحقتانی چیکو) نام گرفت.

این رقم در چندین باغ در کالیفرنیا و ایالت نیومکزیکو در هکتارهای کوچک کشت و کار شد. این رقم به نظر بعضی از مصرف کنندگان از نظر طعم و مزه بهترین پسته بوده است این رقم از نظر قدرت یک رقم نسبتا قوی است و گل دهی آنها معمولا ۱۰ روز زودتر از رقم کرمان اتفاق می افتد.

این رقم بادامی شکل است و شبیه رقم های ترابونلا و بونت از ارقام سیسیل ایتالیا است. رنگ مغز سبزتر از رقم کرمان است و اندازه میوه پسته خیلی کوچکتر از رقم کرمان بوده و در بعضی سال ها درصد پسته های خندان این رقم بسیار پایین می باشد البته این رقم تعداد پسته های پوک کمتری دارد و این رقم هیچگاه از نظر عملکرد در باغات تجاری به رقم کرمان نرسیده است.

بنابراین این رقم به نظر نمی رسد یک رقم تجاری خوبی در کالیفرنیا باشد رقم لاسن هم یک رقمی بود که توسط وایت هاوس از همان توده بذری که رقم کرمان انتخاب گردید شماره ۸۶۳۷۲) در سال ۱۹۶۲ از ایستگاه تحقیقاتی چیکو کالیفرنیا معرفی گردید.

این رقم از نظر خصوصیات ظاهری دانه خیلی شبیه رقم کرمان بود و داده های مربوط به آزمایشات این رقم در دسترس نمی باشد. رقم دامغان نیز رقمی بود که از توده بذری انتخاب گردید (1979 ,Joley).

این رقم دانه بزرگی دارد ولی در شرایط کالیفرنیا عملکرد پاینی داشت. دو رقم جدید هم از برنامه اصلاحی بارفت و همکاران (2005 ,.Parfit et al )معرفی شده است. گلدن هیلز یک رقم ماده است که ۲-۱ هفته زودتر از رقم کرمان شکوفا می شود و از نظر زمان رسیدن ۲ تا ۴ هفته زودتر از رقم کرمان می رسند.

این زودرسی یک حسی که دارد این است که از تجهیزات فرآوری می تواند به نحو بهینه استفاده کرد و پسته سالم تر تولید نمود. همچنین برداشت زودرس این رقم باعث می شود که آلودگی به کرم ناف پرتقال کمتر در این رقم اتفاق می افتد. این رقم در سه سال اولیه به بار نشستن نسبت به رقم کرمان ۴۶٪ عملکرد بالاتریداشت. از نظر اندازه دانه و وزن پسته تقریبا شبیه رقم کرمان است . از نظر پوکی نسبت به رقم کرمان درصد پسته پوک کمتری دارد. این رقم از نظر خندانی ۵٪ بیشتر از رقم کرمان خندانی در طی ۳ آزمایش داشته است. رقم گلدن هیلز شاخه های بیشتری دارد ولی نسبت به رقم کرمان شاخه ها کوچکتر است. بنابراین بعد از ۳-۴ سال درخت کوچک ولی شلوغی به نظر می رسد.

 پسته آمریکایی

دومین رقمی که اخیرا معرفی شده رقم لاست هیلز است که از برنامه اصلاحی پارفیت و همکاران در سال ۲۰۰۵ معرفی شده است. این رقم ۱ تا ۲ هفته نسبت به رقم کرمان گل دهیش زودتر انجام می گیرد و از نظر رسیدگی نسبت به رقم کرمان ۴-۲ هفته زودتر می رسد.

بنابراین مشابه رقم گلدن هیلز زودرسی در این رقم باعث می شود که آلودگی با کرم ناول اورنج و خسارت توسط این عامل کمتر اتفاق بیفتد. این رقم نیز نسبت به رقم کرمان ۲۶٪ عملکرد بالاتری در طی سه سال اول بار آوری داشته و از نظر اندازه و وزن دانه پسته نسبت به کرمان بزرگتر است (عکس ۷-۳). درصد خندانی آن نسبت به رقم کرمان ۷٪ بالاتر بوده و یک عیب این رقم این است که نسبت به رقم کرمان طی عمل فرآوری و پوست گیری مقداری بیشتر نسبت به رقم کرمان مغز و پوست سخت استخوانی خود را از دست می دهد.

در دو رقم فوق نسبت به رقم کرمان گل دهی یکنواخت تری در سال هایی که زمستان گرمی دارند و نیاز سرمایی آن ها برطرف نمی شود، دارد. بنابراین با یکنواختی در زمان گل دهی قطعا در زمان برداشت هم یکنواختی بیشتری دارند و بنابراین در این دو رقم کمتر مشکل زمان قطعی برداشت وجود دارد و البته از طرف دیگری پسته های لکه دار بنا به یکنواختی محصول کمتر دیده می شود. البته این دو رقم هم اکنون هم از نظر خصوصیات دیگر در حال مطالعه هستند.

شناخت ارقام نر پسته

صنعت پسته کالیفرنیا روی یک رقم نر عمده به نام پیترز پایه گذاری شده است. رقم پیترز رقم گرده دهنده خوبی است و در اوایل قرن نوزدهم توسط ای بی پیترز” در فرزند کالیفرنیا پیدا شد. به هر حال والدهای این رقم نامعلوم است. این رقم گرده زیادی طی یک دوره طولانی (دو هفته تولید می کند و قوه نامیه بالایی و پایداری زیادی دارد(2005 , D. parfitt ).

در چند سال اخیر در شرایط زمستان گرم و برطرف شدن نیاز سرمایی، گرده غیریکنواختی تولید می کند و از نظر همپوشانی با رقم کرمان مشکلاتی ایجاد می کند و در نتیجه میوه کمتری در رقم کرمان ایجاد می شود.

 پسته نر

علاوه بر رقم نر پیترز دو رقم هم از دو مسیر وارد ایستگاه تحقیقاتی چیکو شد و این دو رقم به نامهای 16-02 و 18-02 نام گرفت که 16-02 زودگل و 18-02 دیرگل تر نسبت به رقم پیترز است. گرده حاصل از رقم 16-02 بعضی اوقات پایداری کمتری نسبت به پیترز دارد (1988 ,Polito and Lvza).

ارقام نر نظیرت و آسکو چیکو نیز بطور پراکنده در بخشی از باغات پسته کالیفرنیا دیده می شود. رقم نر چیکو از ایستگاه تحقیقاتی چیکو در سال ۱۹۶۲ به شماره 150646PI معرفی گردید.

گزارش شده است که این رقم از دانهال های پسته اهلی (P.vera )بوده که توده بذری شماره 73396PI از آلیپو سوریه انتخاب گردید. با توجه به خصوصیات برگ و دوره گل دهی به نظر می رسد احتمالا یک هیبرید بین پسته اهلی ( P, vera) و پسته اینتگریما (P.intigrrima )باشد.

این رقم گرده دهنده یک رقم زودگل بوده و زمان شکوفایی گل های این رقم تقریبا با اوایل شکوفایی رقم کرمان مطابقت دارد. اگر اثر زینا” (زینا یعنی اثر گرده به خصوصیات میوه) وجود داشته باشد بنابراین بنا به خصوصیات گرده این گرده دهنده نباید استفاده شود.

رقم آسک و قزوینه از فلسطین چند سال قبل معرفی شد. از نظر گل دهی این دو رقم زودگل تر از رقم پیترز هستند ولی یک تعدادی دیگر گرده دهنده هم در برنامه اصلاحی پارفیت و همکاران بررسی و در حال معرفی نهایی گرده ضعیف و ناپایدارتری تولید می کنند. شدن است. ایشان در برنامه اصلاحی خود به میزان گرده تولید شده از نظر کمی، دوره گرده دهندگی، قوه نامیه گرده و پایداری آن مورد بررسی قرارداده است. در این برنامه اصلاحی دو رقم که یکی نسبت به رقم پیترز زود گل تر و دیگری نسبت به پیترز زود گل تر بود بررسی شد.

رقم زود گل راندی” نام گرفت و در سال ۲۰۰۵ معرفی شد. رقم راندی ۱ تا ۳ هفته زودتر از پیترز گل می دهد. این رقم دوره گرده دهی طولانی داشته بیشتر از دو هفته دوره گرده افشانی دارد (اکثر ارقام نر حدود یک هفته دوره گرده افشانی دارند).

اوج گل دهی رقم راندی ۱ تا ۲ هفته زودتر از اوج گل دهی رقم کرمان اتفاق می افتد. گرده تولیدی رقم راندی خیلی پایدارتر از رقم پیترز است (۷۵٪ قوه نامیه که بعد از ۲۹ روز ذخیره سازی به ۳۵٪ کاهش می یابد در حالیکه در رقم پیترز در ابتدا ۴۵٪ قوه نامیه دارد که بعد از ۲۷ روز قوه نامیه آن به ۱۵-۵٪ می رسد).

اگر چه در برنامه اصلاحی پارفیت و همکاران این رقم نر برای ارقام ماده زودگل معرفی شده است ولیکن راندی ممکن است برای رقم کرمان در سال هایی که زمستان گرم است و یا در مناطقی نیاز سرمایی رقم کرمان برطرف نمی شود مناسب باشد چرا که در این شرایط رقم پیترز هم پوشانی خوبی با رقم کرمان ندارد.

به هر حال حتی در شرایط معمولی نیز راندی در کنار پیترز می تواند به گرده افشانی رقم کرمان کمک کند. دوره گلدهی رقم راندی هم پوشانی خوبی با رقم کله قوچی دارد و یک انتخاب خوب برای گرده دهی این رقم نسبت به رقم پیترز می تواند محسوب شود بعضی گزارش ها در ارتباط با عملکرد پایین کله قوچی ممکن است بخاطر گرده دهنده پیترز باشد که این مشکل احتمالا با رقم راندی برطرف خواهد شد.

منابع:

راهنمای تولید پسته

Hormaza, J.I., L. Dollo and V.S. Polito.1994. Determination of relatedness and
geographical movements of Pistacia vera (Pistachio; Anacardiaceae) germplasm by RAPD analysis. Economic Botany 48:349-358

Kader, A.A., C.M. Heintz, J.M. Labavitch and H.L. Rae. 1982. Studies related to the
description and evaluation of pistachio nut quality. J. Amer. Soc. Hort. Sci. 107:812-816

Joley, L.E. 1979. Pistachios, p. 163-174. In: R.A. Jaynes (ed.), Nut Tree Culture in North
America. Northern Nut Growers Assn., Hamden, CT.65

Maggs, D.H. 1990. The Australian pistachio Sirora. Fruit Var. J. 44:178-179

Parfitt, D.E. 1997. Pistachio, p. 581-582. In: The Brooks and Olmo Register of Fruit and
Nut Varieties, ASHS Press, Alexandria Virginia. 744 p

Polito, V.S. and J.G. Luza. 1988. Longevity of pistachio pollen determined by in vitro
germination. J. Amer. Soc. Hort. Sci. 113:214-217

Pontikis, C.A. 1986. ‘Pontikis’ pistachio. HortSci. 21:1074

Whitehouse, W.E. 1957. The pistachio nut – A new crop for the Western United States
Economic Botany 11: 281-321

 

 

 

 

 

مشاهده محتوا بیشتر
  • ریواس و خواص ریواس

    شرایط رشد و پرورش ریواس

    شرایط رشد و پرورش ریواس ریواس، سبزی فصل سرد و گیاهی چند ساله است که در برابر سرمای سخت زمس…
  • ریواس چیست و چه خواصی دارد؟

    ریواس چیست و چه خواصی دارد؟(Rhubarb-currant-fruited rhubarb.warted leaved rhubarb) ریواس  …
  • نکات ایمنی در سم پاشی

    نکات ایمنی در سم پاشی سموم از طریقه های مختلف چشم، تماس با پوست، دستگاه تنفسی و یا تنفسی (…
ادامه مطلب مهندس مرتضی زینلی
بارگذاری بیشتر در انواع نژاد پسته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

شرایط رشد و پرورش ریواس

شرایط رشد و پرورش ریواس ریواس، سبزی فصل سرد و گیاهی چند ساله است که در برابر سرمای سخت زمس…