آویشن گیاهی معجزه گر با خواص غذایی و دارویی بی نظیرش

مقدمه ای بر گیاه معطر آویشن

آویشن یا سرپوله (Serpolet) گیاهی است پایا از تیره نعناع، به اشکال و انواع مختلف، بعضی با ساقه مدور و گاهی با ساقه چهارگوش که به نام آویشن پهن و باریک و یا آویشن شیرازی معروف است.

قسمت مورد استفاده این گیاه سر شاخه های گلدار آن است. برای پرورش آویشن می توان از طریق کاشتن دانه، یا قلمه زدن و یا تقسیم ساقه های ریشه دار گیاه مسن اقدام نمود.

آویشن با نام علمی (.Thymus vulgaris L) عموما در دامنه های خشک و بین تخته سنگ های نواحی مختلف مدیترانه از جمله در کشورهای فرانسه، پرتغال، اسپانیا، ایتالیا و یونان میروید. این گیاه در نواحی نیمه خشک زلاندنو به میزان چندین هزار هکتار به صورت خودرو وجود دارد.

این گونه درکشور ما به طور وحشی دیده نشده است. از آویشن در صنایع غذایی، دارویی، بهداشتی و آرایشی استفاده متنوعی می شود.

از خواص روغن آویشن می توان مواردی نظیر ضداسپاسم، بادشکن، ضدقارچ، ضدعفونی کننده، ضدکرم، ضدرماتیسم و خلط آور را نام برد.

اسانس آویشن از جمله ده اسانس معروف می باشد که دارای خواص ضدباکتریایی و ضدقارچی، آنتی اکسیدان، نگهدارنده طبیعی غذا می باشد و جایگاه خاصی در تجارت جهانی دارد.

همچنین آویشن در انواع غذاها استفاده می شود و به عنوان ترکیبات معطر در اکثر فرآورده های غذایی مهم نظیر دسرهای لبنیاتی استفاده می شود.

مقدمه ای بر گیاه معطر آویشن

خصوصیات گیاهشناسی مهم آویشن

آویشن گیاهی است که ساختار بوته ای دارد و دارای ساقه مستقیم و علفی یا چوبی  به ارتفاع 10 تا 30 سانتی متر و در بعضی موارد تا 45 سانتی متر است.

ساقه های منشعب این گیاه پوشیده از کرک های سفید رنگ می باشد. برگ های آن معطر، تا حدودی همیشه سبز متقابل، تقریباً بدون دمبرگ یا دارای دمبرگ بسیار کوتاه می باشد. برگ ها خاکستری روشن، بیضی شکل تا حالت لوزی شکل با طول 5 تا 15 میلی متر که کنار برگ ها برگشته می باشد.

سطح زیری برگ ها رنگ متمایل به سفید یا نمد مانند دارد که دارای غده های فراوان اسانس می باشد که به علت وجود چنین غده هایی، معمولاًً گل ها به رنگ ارغوانی کم رنگ تا سفید به شکل لوله ای و به طول 5 میلی متر دیده می شود.

خصوصیات گیاهشناسی مهم آویشن

کاسه گل به صورت زنگوله مانند و با لبه کنگره دار صاف است. حالات غیرطبیعی این گیاه آن است که بعضی از پایه های آن، گل های فاقد پرچم دارند و در برخی دیگر، پرچم ها زودتر از مادگی رشد خواهند کرد.

میوه از چهار فندقه کوچک تشکیل شده که در لوله کاسه گل جای گرفته اند. همچنین دیده شده است که بذر آویشن گرد و ریز می باشد.

خصوصیات گیاهشناسی مهم آویشن

خصوصیات شیمیایی گیاه آویشن

همانطور که می دانیم اسانس یا عصاره، ماده موثر آویشن می باشد. اسانس آویشن مایعی است زرد یا قهوه ای مایل به قرمز تیره با بوی مطبوع قوی و طعم تند و خنک کننده، که از تقطیر برگ ها و سرشاخه های گلدار استخراج می شود و ترکیبی از مواد شیمیایی متفاوت می باشد.

سرشاخه های آویشن حاوی اسانس، تانن ها، مواد اصلی تلخ، ساپونین ها و ضدعفونی کننده های گیاهی می باشند. اسانس آویشن که به نام اسانس سرپوله موسوم است یک ماده ضدعفونی کننده قوی می باشد.

این اسانس درمجاورت نور فاسد می شود. در نتیجه باید در محل خنک و در شیشه های دربسته کاملاً پر و دور از نور نگهداری شود.

خصوصیات شیمیایی گیاه آویشن

اقلیم های مهم رویش گیاه آویشن

در مناطق گرم با ارتفاع کم و در اقلیم های مدیترانه ای خشک، می توان این گیاه معجزه گر را یافت.

آویشن گیاهی است که به طور طبیعی در شرایط مزرعه ای در نواحی نیمه خشک تا معتدل گرم در دماهای بالا و تشعشع شدید آفتاب رشد می کند.

آویشن در مراحل اولیه دارای رشد خیلی کند بوده و در مراحل بعدی رشدی (مخصوصاً 60 روز بعد از مرحله رشد کردن) دیده شده است که افزایش سریع در تجمع ماده خشک نسبت به گیاهان 40 روزه دارد.

اقلیم های مهم رویش گیاه آویشن

همچنین میزان آب و خاک و نور به طور کامل مشخص شده است و رشد مجموعه گیاهی از آویشن (وزن خشک ریشه و اندام هوایی) را تغییر می دهند و بین شرایط نوری و میزان رطوبت خاک اثر متقابل مشاهده می شود.

در هر صورت درشرایط نور اضافی و رطوبت خاک 70 درصد، بالاترین میزان فتوسنتز و اسانس گیاه مشاهده می شود و کمترین میزان اسانس نیز در شرایط نورطبیعی و 50 درصد رطوبت خاک ذکر گردیده است.

مراحل رشدی گیاه آویشن شامل کاشت، داشت و برداشت 

مرحله کاشت گیاه جادویی آویشن

آویشن از طریق بذر، قلمه و تقسیم بوته تکثیر می شود. عدم یکنواختی پوشش مزرعه کاشت این گیاه جادویی، همواره به عنوان یک مشکل در کشت مستقیم بذر مد نظر است.

به دلیل مشکلاتی که معمولا پیش روی کشت این گیاه جادویی وجود دارد روش تکثیر آن نیز دستخوش تغییراتی می شود، که تولید نشاء بذری در بستر گلخانه یا قفسه های سلولی و سپس انتقال نشاها به مزرعه از جمله آن است.

بذور آویشن طی یک تا دوهفته در دمای 32-12 درجه سانتی گراد جوانه می زنند. گاهی اوقات جوانه زنی توسط نور تسریع می شود.

زمان مناسب برای کشت بذر در خزانه اواخر اسفند می باشد و در زمان انتقال، ارتفاع نشاء ها 10 تا 15 سانتی متر می باشد.

مرحله کاشت گیاه معطر آویشن

مرحله داشت گیاه معطرآویشن

ما باید همواره به این نکته توجه کنیم که  آویشن به مدت 6-4 سال در مزرعه باقی می ماند، پس برنامه ریزی صحیح و اصولی برای کوددهی آن بسیار حایز اهمیت است.

مصرف میزان مناسب کود دامی (تقریبا 20 تا 30 تن) قبل از کاشت آن و به طور معمول در فصل بهار قبل از کشت حدودا 50 تا 80 کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر، 50 تا 80 کیلوگرم در هکتار اکسید پتاس به همراه 40 تا 60 کیلوگرم در هکتار ازت می باشد.

از سال دوم رویش به بعد و قبل از وجین علفهای هرز همه ساله  در فصل بهار باید 30 تا 50 کیلوگرم در هکتار ازت در اختیار گیاهان قرار گیرد.

مرحله داشت گیاه معطرآویشن

برداشت آویشن نقطه بحرانی این گیاه خاص

برداشت آویشن، نقطه بحرانی در مدیریت زراعی این گیاه محسوب می شود. به طورکلی، بهترین زمان جمع آوری اندام رویشی (برگ ها و ساقه های جوان) حاوی مواد موثر هنگامی است که گیاه در مرحله گل زایی باشد.

زمان برداشت مناسب برای آویشن در مناطق مختلف، متفاوت می باشد و عموما زمان برداشت مناسب، مرحله شروع گلدهی می باشد و ارتفاع مناسب برداشت نیز 10 سانتی متر از سطح خاک می باشد.

برداشت آویشن نقطه بحرانی این گیاه خاص

خواص درمانی و موارد مصرف مهم آویشن

آویشن دارای اثرات ضد قارچی و ضد باکتریایی قوی است و این خاصیت به دلیل وجود سیمن، پینن، دیپانتن، تیمول و کارواکرول در اسانس آویشن است.

همچنین اسانس آویشن دارای اثرات ضد اسپاسم ، ضد سرفه و خلط آور است. پماد حاصل از اسانس آویشن برای درمان برخی بیماری های پوستی  به کار برده می شود.

شستن سر با محلول رقیق اسانس آویشن سبب افزایش جریان خون در پوست سر و قوی شدن غده های مو و در نتیجه جلوگیری از ریزش مو می شود.

اثرات شفابخش و حیاتی گیاه آویشن 

در طب سنتی از این گیاه به عنوان ضد اسپاسم، درمان سیاه سرفه، برونشیت، عفونت ریه، سرماخوردگی، تنگی نفس، آنفلوآنزا و برای درمان نفخ و گرفتگی ‌های عضلانی، بیماری های کلیه و مثانه معالجه کرمک و انگل های دیگر مفید است و از آن استفاده می شود.

همچنین امروزه  گیاه آویشن برای درمان آسم، سرفه‌ های خشک مکرر، آمفیزم و برونشیت مورد استفاده قرار می گیرد. چای دم کرده آن را نیز برای درمان عفونت گوش میانی، نفخ و تهوع استفاده می‌کنند.

عصاره آویشن حاوی ماده‌ای به نام «تیمول» است که برای بیماری آسم مفید است. حمام آویشن برای مبتلایان به دردهای عضلانی، مفصلی و روماتیسمی مفید است و همچنین برای رفع خمودی و تنبلی توصیه فراوان شده است. پماد آویشن برای نیش و گزیدگی حشرات موثر است.

تیمول موجود در آویشن بر روی انگل های موجود در روده انسان اثر قاطع دارد. همچنین این ماده از بین برنده ی انگل گیاهان بوده و از جوشانده آویشن برای سم پاشی نیز می توان استفاده کرد.

توجه شود که مصرف این گیاه در دوران حاملگی ممنوع است اما در دوران شیردهی منعی ندارد.

خواص مهم آویشن در طب نوین

چند روش مصرف رایج گیاه آویشن

برای مصرف این گیاه، ۱ تا ۴ گرم پودر خشک گیاه را در یک لیوان آب جوش دم کرده (به مدت ۲۰ دقیقه) بریزید. پس از صاف کردن محلول را شیرین کرده و ۳ بار در روز مصرف شود.

می توان این گیاه را برای درمان التهاب حنجره و لوزه ‌ها و برای درمان آفت به صورت غرغره کردن استفاده نمود. همچنین برای این منظور، یک استکان از پودر گیاه را در چهار استکان آب جوش آهسته به مدت ۲۰ دقیقه جوشانیده و پس از صاف کردن، برای شست وشوی دهان استفاده شود.

امروزه در طب نوین فرآورده‌ های دارویی مختلفی از این گیاه ساخته شده و به طور گسترده مورد مصرف بیماران قرار می‌گیرد. از فرآورده‌هایی که به تأیید «نظارت بر امور دارو وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی» رسیده ‌است می‌توان «شربت توسیان»، «قطره توسیگل»، «قطره توسیوین»، «قطره تیم آرتا» و «شربت تیمکس» «شربت تیمیان» و«شربت برونکوتیدی» را نام برد.

چند روش مصرف رایج گیاه آویشن

گیاه شفابخش آویشن عامل تصفیه کننده خوبی بوده و در درمان بیخوابی و امراض جهاز هاضمه مفید است. اگر ۵ تا ۱۰ گرم اویشن را در یک لیتر آب جوش دم کرده و با کمی عسل به بیماران مبتلا به تنگی نفس و کلیه و مثانه و درد مفاصل و سیاتیک و خونریزیهای رحم و ترشحات غیر طبیعی زنان بدهید در دفع بیماری انها موثر واقع خواهد شد.

توجه توجه در خوردن آویشن نباید زیاده روی کرد زیرا کلیه را تحریک کرده و باعث بروز البومین در ادرار می‌شود، و همچنین عضله قلب را تضعیف می کند. 

چند روش مصرف رایج گیاه آویشن

چشم اندازی به آینده گیاه جادویی آویشن

همانطور که می دانیم اگرچه گیاه آویشن بومی ایران نیست و به طور خودرو در ایران نمی روید ولی به دلیل ارزش بالای آن در صنایع دارویی، بهداشتی،آرایشی و همچنین صنایع غذایی، کشت و تولید انبوه آن در راستای تامین نیاز داخلی کشور و حتی صادرات ضروری می باشد. البته با عنایت به خواص متعدد دارویی و همچنین فرآورده های متعدد دارویی آن در جامعه، توجه بیشتر مسؤولین، محققین و همچنین پزشکان را در تولید، فرآوری و مصرف صحیح آن می طلبد.

شما همراهان همیشگی می توانید گیاه دارویی معجزه گر آویشن را از فروشگاه اینترنتی پسته رفسنجان با بهترین و بالاترین کیفیت تهیه نمایید.

منابع مورد استفاده در مقاله آویشن گیاهی معجزه گر با خواص غذایی و دارویی بی نظیرش :

  1. آویشن، مجله طب سنتی اسلام و ایران، ویژه نامه زمستان 1395.
  2.  نقدی بادی، حسنعلی. مکی زاده تفتی، مریم.  مروری برگیاه آویشن. فصلنامه گیاهان دارویی. پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، تهران.
  3. بقالیان کامبیز، نقدی بادی حسنعلی. گیاهان اسانس دار. چاپ اول، انتشارات اندرز. 1379.
  4. زرگری علی. گیاهان دارویی. چاپ ششم. انتشارات دانشگاه تهران. 1369.جلد چهارم.
  5. ولاگ ژان و ژیری استودولا. گیاهان دارویی – روش های کشت، برداشت و شرح مصور رنگی. 256  گیاه انتشارات ققنوس. 1374.چاپ دوم.
  6. امید بیگی رضا. تولید و فرآوری گیاهان دارویی. جلد سوم. چاپ دوم. انتشارات آستان قدس رضوی. 1379
  7. جم زاد، ز. آویشن ها و مرزه های ایران. تهران. انتشارات موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع ایران، 1388.
  8. جم زاد، ز. فلور ایران. شماره 76، تیره نعنا. تهران. انتشارات موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع ایران.

برای عضویت در کانال تلگرام، اینستاگرام و آپارات پسته رفسنجان بر روی تصاویر زیر کلیک کنید:



برچسب‌ها:, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
برگشت به بالا