برنج (Rice ( Oryza sativa

 

برنج دارای یک تعداد آفات نماتودی مهم می باشد که می توانند رشد و محصول برنج را به شدت تحت تاثیر قرار دهند. این نماتودها انگل شاخه و برگ یا ریشه هستند و نشانه های با دامنه وسیع دارند. بعضی از این نماتودها انتشار محدود و برخی دیگر شیوع جهانی دارند. دو گونه پارازیت شاخه و برگ، نماتود اوفرا  (Ditylenchus angustus ,(ufra و نماتود نوک سفیدی white   tip)  Aphelenchoides besseyi ) می باشند.

پارازیت های ریشه مخصوصا تحت تاثیر نوع کاشت برنج بوده و بعضی از جنس ها نمی توانند حالت غرقابی را در زمین های پست و کشت پر آب برنج  (deepwater rice)را تحمل نمایند و فقط در اراضی بلند یا زراعت خشک برنج  (dry rice crop)پیدا می شوند.

پارازیت های نماتودی اصلی ریشه عبارتند از : نماتودهای سیست (H. elachista , H. sacchari, H. oryzicola, Heterodera oryzae)، نماتودهای ریشه (Hirschmanniella spp.) ، نماتودهای گره ای ریشه (M. graminicola, Meloidogyne oryzae)، نماتودهای زخم ریشه ( P. zeae, Pratylenchus indicus)، نماتود حلقوی (Criconemoides onoensis)، و نماتودهای سوزنی برنج ( P. oryzae , Paralongidorus australis). سایر گونه های این جنس ها و جنس های دیگر مانند Tylenchorhynchus, Hoplolaimus, Xiphinema همچنین پارازیت های محصولات گوناگون برنج گزارش گردیده اند.

 

 

Ditylenchus angustus

 

مناطق انتشار : نماتود Ditylenchus angustus به عنوان یک آفت مهم برنج غرقابی از جنوب و جنوب شرقی آسیا منشاء گرفته است و بدین ترتیب دامنه انتشار آن محدود و فقط در نواحی محدودی که برنج غرقابی کاشته می شود پیدا می گردد. این نماتود پارازیت هر دو گونه های وحشی و زراعی جنس Oryza  است که در دلتای اصلی رودخانه بنگلادش، آسام، بورما، و ویتنام در شیب تا عمق یا غرقابی بسیار عمیق در فصل بارندگی کاشته می شود.

در هر صورت این نماتود اکنون در بنگلادش در اراضی پست برنج low land  انتشار دارد و احتمال دارد از آنجا به این چنین اراضی پست در کشورهای دیگر گسترش یابد.

 

 

نشانه ها و شناسائی : در مرحله رویش و ژتاتیفی از مرحله گیاهچه ای تا مرحله برگ پرچمی  flag leafبوته برنج، نشانه اصلی که شامل کلروز یا زردی برگ بر اثر نماتود  D. angustus می باشد مشاهده می گردد. گیاهان بدشکل شده و لکه های سفید برجسته ای در قاعده برگ های جوان ایجاد می شود. نقاط قهوه ای نکروتیک ممکن است روی برگ ها و غلاف های برگی به وجود آید. قاعده برگ های جوان و غلاف های برگی پیچیدگی پیدا کرده و گره های پائینی با انشعابات غیر منظمی متورم می شود.

بر حسب شدت آلودگی قسمت های کلروتیک برگ ها، پنجه های نزدیک خاک یا تمام گیاه ممکن است بمیرند و تمام بوته به برگ قهوه ای روشن در آید. موقعی که آلودگی شدید باشد، تمام مزرعه به این حالت دچار می گردد. بعد از سربستن بوته، خوشه های مبتلا و خصوصا قاعده آنها معمولا چروکیده همراه به گلوم های پوک و چروک خورده می باشد و خصوصا سرخوشه و برگ پرچمی پیچیده و چروکیده می گردد. خوشه ها اغلب به طور کامل در یک غلاف متورم محصور شده و یا قسمتی از آن خارج گردیده است.

بوته های مبتلا پس از خوشه دهی به صورت لکه های قهوه ای تیره در سطح مزرعه دیده می شوند. نماتود  D. angustus در برگ ها، گل آذین، بذور جوان و ساقه های گیاهان در حال رویش و همچنین در بقایای گیاهی شیوع داشته اما بذرزاد نمی باشد. نماتود مزبور در بقایای گیاهی، نسوج ساقه ها و خوشه های محصور شده کامل یا ناقص، بین فصول به حالت خشک زنده باقی می ماند. نماتودها می توانند از بوته های مبتلا یا بقایای گیاهی از طریق آب و یا تماس ساقه و برگ ها در شرایط خیلی مرطوب روی گیاهان سالم مهاجرت و انتقال یابند. نماتودها می توانند ابتدا توسط آب آبیاری انتشار یابند. یا آن که اکثر نماتودها بعد از چند روز در آب خواهند مرد.

نماتود D. angustus  برای مهاجرت و استقرار روی برگ ها و صدمه بیشتر احتیاج به رطوبت 75 درصد دارد. نماتودها در آب به بوته های جوان برنج ظرف مدت یک ساعت حمله کرده و حداکثر عفونت در درجه حرارت های 27 تا 30 درجه سانتی گراد صورت می گیرد و چرخه زندگی نماتود کوتاه و 10 تا 20 روز طول می کشد.

وجود نماتود D. angustus  را می توان با برش های 5 میلی متری ساقه های برگی لوله شده و گذاردن آنها در یک طشتک کوچک آب مشاهده و تائید نمود. قطعات ساقه را به طور طولی برش داده و به مدت 24 ساعت در آب قرار می دهند. برگ های لوله شده یا گل آذین جوان را می توان در یک طشتک پتری با آب ریشه ریشه کرد و مستقیما نماتودها را ملاحظه نمود. نماتودهای بیشماری (صدها تا هزارها) به طور فعال از بافت گیاهی تازه خارج خواهند شد، ولی آنهائی که از خوشه های خشک خارج می گردند مدت زمانی در آب وقت لازم دارند تا فعال شوند.

 

 

 

 

 

لکه های قهوه ای بزرگ سر بوته های برنج، نشانه های مزرعه ای اوفرا که بر اثرD. angustus ایجاد شده است، بنگلادش

 

 

 

خوشه های پوک، چروکیده و پیچیده برنج رسیده مبتلا به D. angustus

 

 

 

اهمیت اقتصادی : نماتود D. angustus  در جائی که شیوع می یابد خسارت کلی در مزارع انفرادی خواهد بود و در بنگلادش سالیانه 4 درصد و در آسام و غرب بنگال، هندوستان خسارت ها در بعضی از مناطق 10 تا 30 درصد برآورد گردیده است. همچنین خسارت شدید آن در دلتای مکونگ در ویتنام شناخته شده است. خسارات اساسی نماتود موقعی که نشاء های آلوده حتی با درصد آلودگی کم باشد روی محصول بروز خواهد کرد.

 

 

مدیریت : انهدام یا جمع آوری کاه و کلش آلوده و سوزاندن بقایای گیاهی می تواند در به حداقل رساندن خسارات بسیار موثر باشد. برگرداندن بقایای گیاهی به خاک با اجرای شخم، می تواند اوفرا (ufra) را کاهش دهد، زیرا نماتودها سریعا در خاک از بین خواهند رفت. کشت محصولات غیر میزبان مانند ژوت ( juteشبیه کنف) یا خردل در تناوب با برنج، اوفرا را کاهش می دهد.

افزایش دوره زمان بین کاشت برنج و طولانی کردن دوره زمستان گذران ( به وسیله تاخیر در کاشت بذر، نشاء کاری بعد از سیلابی، و کاشت ارقام زودرس) می تواند جمعیت نماتودها و شدت بیماری اوفرا را کاهش دهد. خارج نمودن برنج های وحشی و علف های هرز میزبان از انتقال نماتود به زراعت بعدی جلوگیری خواهد نمود. بهبود مدیریت آبیاری به جلوگیری از انتشار نماتود اوفرا کمک می نماید. بعضی مقاومت هائی در برابر نماتود D. angustus در کولتیوارهای برنج غرقابی پیدا شده است، که اگر به صورت تجارتی درآید موثر واقع خواهد شد.

 

 

تشخیص : ماده های  D. angustus دارای بدن ظریفی به طول 8/0 تا 2/1 میلی متر و با دم های باریکی هستند. سر روشن و استایلت کوچک اما مشخص است. ولوا خلفی است. نرها عموما حضور داشته و از نظر مرفولوژیکی شبیه ماده ها می باشند.

 

 

 

 

  • نماتودهای مهم خسارتزا روی حبوبات

    نماتودهای مهم خسارتزا روی حبوبات   سایر لوبیا ها و نخودها Other beans and peas  …
مشاهده محتوا بیشتر
  • نماتودهای مهم محصولات گل

    محصولات گل Flower Crops   بسیاری از گل ها هستند که اکنون به صورت تجارتی و به عنوان مح…
  • نماتودهای مهم محصولات سبزی

    محصولات سبزی Vegetable crops   برخی از انواع مختلف محصولات سبزی که میوه، برگ و یا پیا…
  • نماتود های لگوم دانه ای (سویا)

    نماتود های لگوم دانه ای (سویا)   Pratylenchus spp مناطق انتشار : گونه های مختلف نماتو…
ادامه مطلب مهندس حسنی سعدی
بارگذاری بیشتر در حشرات، آفات و بیماریها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

نماتودهای مهم محصولات گل

محصولات گل Flower Crops   بسیاری از گل ها هستند که اکنون به صورت تجارتی و به عنوان مح…